«اگر بیماری کلثوم به موقع تشخیص می‌شد، زنده می‌ماند»

«در شفاخانه حوزوی میرویس قندهار به ما گفتند که به سیاه‌سرفه مبتلاست.»

این روایت احمد‌الله ذکی کاکای کلثوم یک‌ساله است که دو روز پس از عملیات در شفاخانه صحت طفل اندرا گاندی در کابل درگذشت.

خانواده‌ این کودک می‌گوید که داکتران یک شفاخانه حوزوی، دو شفاخانه خصوصی، یک کلینیک دولتی و پنج داکتر خصوصی در حوزه جنوب افغانستان در تداوی این کودک ناکام ماندند.

کلثوم نه ماهه بود که یک شب گریه‌ ناگهانی و غیر طبیعی‌اش خانواده‌اش را نگران کرد.

برای لحظاتی نفس‌اش بند آمد ورنگش کبود شد؛ پدرش به پشت او می‌زد تا دوباره نفس بکشد. برای اطمینان دهانش را هم دیدند، اما چیزی نیافتند.

با گذشت چند روز، کلثوم همچنان در نفس کشیدن مشکل داشت و از سینه‌اش صدای غیرطبیعی شنیده می‌شد.

وقتی درمان‌های خانگی و یونانی نتیجه نداد، او را نزد داکتری در یکی از قریه‌های ولسوالی شهر صفای زابل بردند.

کاکایش احمدالله ذکی که درجریان روند درمان کلثوم در کنار پدر او بود، به بی‌بی‌سی گفت: «داکتر قریه با تجویز مقداری دوا گفت که جای نگرانی نیست. سینه‌اش کمی مشکل دارد.»

یک هفته گذشت، اما کلثوم همچنان ناآرام بود. به همین دلیل خانواده‌اش او را به مرکز صحی ولسوالی بردند.

در آنجا داکتران گفتند که کودک به سینه‌و‌بغل مبتلا شده و مقداری دارو برایش تجویز کردند.

اما کلثوم بهبود نیافت. بلاخره خانواده‌اش تصمیم گرفت که او را به قندهار ببرد.

احمدالله می‌گوید: «در قندهار این کودک را نزد چهار داکتر بردیم؛ بعضی‌ها دو بار دوا دادند و یک داکتر هم گفت که این کودک مشکل قلبی دارد.»

تشخیص اشتباه در شفاخانه میرویس

پس از ناامیدی از داکتران خصوصی، خانواده کلثوم او را در بخش اطفال شفاخانه حوزوی میرویس قندهار بستری کرد.

کاکای کلثوم می‌گوید داکتران پس از معاینات گفتند: «این دختر به سیاه‌سرفه مبتلاست.»

کلثوم شش روز در شفاخانه میرویس بستری بود، اما وضعیتش روزبه‌روز بدتر می‌شد.

شفاخانه میرویس که یکی از مراکز مهم صحی در جنوب کشور است، تا دو سال پیش از سوی کمیته بین‌المللی صلیب سرخ حمایت می‌شد. اما این کمک‌ها در اگست ۲۰۲۳ به‌دلیل کمبود بودجه متوقف شد.

هبت الله اخندزاده، رهبر طالبان، پس از چند ماه تاخیر اعلام کرد که ماهانه ۴۶ میلیون افغانی برای این شفاخانه اختصاص می‌دهد، اما این کمک‌ها تنها شش ماه دوام کرد.

شماری از مراجعان این شفاخانه از اینکه مجبورند دوا و وسایل ضروری طبی را خودشان از بازار تهیه کنند شکایت دارند.

صدیق‌الله (نام مستعار) یکی از باشندگان قندهار به بی‌بی‌سی گفت که حتی برای آزمایش خون، بوتل‌های نمونه‌گیری و خریطه‌ پلاستیکی خون را خودش از بازار خریداری کرده و به شفاخانه تحویل داده است.

ناامیدی از شفاخانه میرویس

دو منبع در شفاخانه میرویس قندهار که نخواستند نامشان ذکر شود، به بی‌بی‌سی گفتند که بیماری کلثومِ خردسال به دلیل کمبود داکتر متخصص در این شفاخانه، تشخیص داده نشد.

این منابع می‌گویند هرچند دستگاه برونکوسکوپیِ مورد نیاز برای جراحی کلثوم در شفاخانه موجود است، اما به دلیل عدم حضور داکتر متخصص در این بخش، بدون استفاده مانده است.

بی‌بی‌سی درباره ادعاهای تشخیص نادرست بیماری کلثوم و نبود امکانات کافی، از مسئولان شفاخانه میرویس توضیحات خواست که آنها از ارایه ‍پاسخ خودداری کردند.

خانواده کلثوم به بی‌بی‌سی گفت که سرانجام داکتران در شفاخانه خصوصی مهمند در قندهار تشخیص دادند که یک «تکه استخوان» در مجرای تنفسی کلثوم گیرمانده و او باید فورا عمل شود.

اما اندکی بعد داکتران این شفاخانه اطلاع دادند که بیرون آوردن استخوان از توان آن‌ها خارج است و بیمار هرچه زودتر باید به کابل برده شود.

داکتر عبدالکریم بارکزی، سرطبیب شفاخانه مهمند به بی‌بی‌سی گفت: «ما به این دلیل مداخله نکردیم چون استخوان زمان زیادی آنجا مانده بود و خطر خونریزی شدید پس از عملیات وجود داشت.»

انتقال به کابل و پایان تلخ

خانواده کلثوم نیمه شب بار دیگر او را به شفاخانه دولتی میرویس بردند، اما در آنجا باز هم داکتران نتوانستند کاری انجام دهند.

همان شب یک عضو این خانواده یک پست انتقادی در صفحه فیسبوک خود نوشت: «در تمام قندهار یک داکتر نیست که استخوان را از گلوی مریض ما بیرون کند.»

این نوشته از سوی ده‌ها کاربر شبکه‌های اجتماعی باز نشر شد و بسیاری‌ها به انتقاد از نظام صحی افغانستان پرداختند.

در پی این انتقادها، مقام‌های محلی قندهار صبح روز بعد کلثوم را با یک پرواز ویژه هلیکوپتر به کابل منتقل کردند.

کلثوم به شفاخانه صحت طفل اندرا گاندی برده شد و در یک عملیات جراحی فوری تکه استخوان از مجرای تنفسی‌اش بیرون آورده شد.

وزارت صحت عامه حکومت طالبان بلافاصله این عملیات را موفقانه اعلام کرد و آن را یک دستاورد بزرگ برای نظام صحی این کشور خواند.

اما کلثوم دو روز بعد، با وجود تلاش داکتران، در شفاخانه اندراگاندی درگذشت.

داکتر روح‌الله اصولی که عضو تیم جراحی کلثوم بود، می‌گوید: «کلثوم به‌دلیل تاخیر در تشخیص مشکل صحی‌اش جان داد.»

کمبود تجهیزات صحی، کادر تخصصی و خدمات عاجل به موقع در ولایت‌ها همچنان یک مشکل جدی در سراسر افغانستان است. بی‌بی‌سی درباره عواملی که منجر به مرگ کلثوم یک ساله شد، با وزارت صحت عامه حکومت طالبان تماس گرفت، اما این مرجع توضیحات نداد.