ملل متحد می‌گوید زنان روزانه ۱۶ میلیارد ساعت کار بی‌مزد انجام می‌دهند

زینب محمدی ۳۷ ساله که در یکی از شهرهای بزرگ افغانستان زندگی می‌کند، مشغول تدریس کودکان از راه دور است. او نیمه وقت در یک دانشگاه آنلاین نیز درس می‌دهد.

شغل او به این‌جا خلاصه نمی‌شود، او مادر سه فرزند است و می‌گوید که مسؤولیت نگهداری از پدر، خسر و خشوی مسن‌ خود را نیز دارد. کاری که او مزدی در برابر انجام آن دریافت نمی‌کند.

بخش زنان ملل متحد (یوان‌ومن) در گزارشی به مناسب ۲۹ اکتوبر روز جهانی مراقبت و حمایت، گفته است: «زنان روزانه ۱۶ میلیارد ساعت کار بدون مزد انجام می‌دهند.» این نهاد افزوده است که دختران زودتر از پسران به انجام کارهای مراقبتی بدون مزد در خانواده روی می‌آورند و ۱۶۰ میلیون ساعت بیشتر از پسران بدون مزد کار می‌کنند.

این گزارش همچنین به اهمیت «مراقبت بی‌مزد و کم‌مزد» پرداخته که زنان به گونه غیررسمی در خانه‌ها و یا هم به گونه رسمی در مراکز مراقبت از کودکان یا سالمندان انجام می‌دهند.

براساس آمار ارائه شده در این گزارش زنان به‌صورت عمومی ۵۲ درصد کار سراسر جهان را انجام می‌دهند، اما نصف آن بدون دستمزد است.

به باور ملل متحد کارهای بدون مزد زنان شامل، خانه‌داری، پاک‌کاری، پخت‌وپز، مراقبت از کودکان و بزرگ‌سالان و کارهای داوطلبانه می‌شوند. کارهایی که زینب محمدی نیز پیش از شروع کار رسمی و پس از ختم کارش انجام می‌دهد.

روز کاری این آموزگار از پنچ صبح آغاز و تا ۱۱ شب ادامه می‌یابد. او از ۱۸ ساعت کار بدون وقفه تنها برای ۹ ساعت دستمزد دریافت می‌کند. او می‌گوید: «اگر روزی مهمان داشته باشیم تا ۱۲ ساعت کارم بدون مزد است».

«در بیرون کار کن اما کار خانه را از یاد نبر»

شمین نجرابی در یکی از رسانه‌های افغانستان کار می‌کند. کار او نیز تنها در رسانه خلاصه نمی‌شود. او به عنوان دختر جوان خانواده باید در کنار انجام کار رسمی‌اش مسئولیت انجام کارهای خانه و نگهداری از مادر بیمارش را نیز به عهده دارد.

شمین به بی‌بی‌سی گفت: «در فرهنگ ما وظایف زنان و دختران تنها به کار در بیرون از خانه خلاصه نمی‌شود، انجام کارهای خانه و مراقبت از اعضای خانواده مسئولیت عام وتام زنان و دختران است».

او افزود: «به دختران در صورتی اجازه انجام کار رسمی داده می‌شود که انجام کارهای خانه را نیز به عهده بگیرند».

وظایفی که در ظاهرا ساده به نظر می‌رسند اما برای شمین طاقت‌فرساست.

بخش زنان ملل متحد می‌گوید که اگر روزی همه زنان دست به اعتصاب کاری بزنند و نخواهند بدون دستمزد کار کنند، فعالیت جوامع متوقف شده و اقتصاد فرو می‌پاشد. این نهاد می‌افزاید که این بخش از کار زنان که تاکنون از سوی حکومت‌ها و اقتصادها به رسمیت شناخته نشده آنقدر ضروری است که زندگی بدون آن ممکن نخواهد بود.

گزارش تازه بخش زنان ملل متحد ارزش کار بدون دستمزد زنان «برابر با بیش از ۴۰ درصد درآمد ناخالص ملی برخی از کشورها» تخمین می‌زند.

«از مردان کمک نمی‌خواهیم، کار خانه مسئولیت آنان نیز است»

بخش زنان ملل متحد (یوان‌ومن) می‌گوید که در بیشتر کشورهای سنتی که افغانستان که نیز شامل آن است مردان به عنوان نان‌آور خانواده مجبورند در بیرون خانه کار کنند. امری که سبب می‌شود نتوانند در انجام کارهای خانه و مراقبت از کودکان سهم بگیرند.

ملل متحد می‌افزاید :«این هنجارها سبب می‌شود که زنان مجبور شوند تا کار پاره وقت با انعطاف‌پذیری بالا را انتخاب کنند تا به ایشان لقب « زن یا دختر خوب » داده شود».

این سازمان در گزارش تازه خود گفته است که هنجارهای اجتماعی سبب شده‌است که کارهای بدون مزد «کار زنانه» خوانده شوند. امری که به مردان اجازه می‌دهد از کمک کردن به زنان طفره بروند.

انتظارات از زنان سبب می‌شود که برخی از آنان «نشستن در خانه و نگهداری از کودکان» را انتخاب کنند.

شمین نجرابی می‌گوید «اعضای مرد خانواده او تمایلی به انجام کار خانه ندارند چون به باور ایشان مردی که در خانه کار می‌کند زن ذلیل است».

زینب محمدی نیز می‌گوید که از اعضای مسن‌تر خانواده انتظار کمک ندارد اما برادر و شوهرش در انجام کارهای خانه کمک می‌کنند. او به این باور است که انجام کار خانه کمک نه، بلکه مسئولیتی است که مردان نیز باید در آن سهم بگیرند.

تأثیر کار بدون دستمزد بر زنان

بخش زنان ملل متحد (یوان‌ومن) می‌گوید که انجام کارهای بدون دستمزد نه تنها زنان، بلکه همه را متأثر می‌کند. اشتغال زنان به کارهای بدون دستمزد؛ مانند کار خانه و مراقبت از کودکان و یا اشتغال به کارهای با دستمزد پایین منجر به اتلاف وقت زنان می‌شود. زنان در نتیجه وقت کم‌تری برای آموزش و یافتن کار با درآمد مناسب پیدا می‌کنند.

در گزارش ملل متحد آمده است که در اروپا ۶۰ درصد نابرابری حقوق از نظر جنسیتی با مادر شدن زنان آغاز می‌شود. زنانی که صاحب فرزند می‌شوند در واقع حریمه مادر شدن شان را می‌پردازند. هر ساعت کار بدون مزد، زنان را ۳۸ درصد از رسیدن به شغل دلخواه شان و ۳۴ درصد از دسترسی به تحصیلات عالی باز می‌دارد.

به گفته این سازمان، ساعات کاری طولانی و مراقبت از دیگران که با استراحت و به رسمیت‌شناسی همراه نباشد سبب خستگی دائم زنان می‌شود که به نام «فرسودگی ناشی از مراقبت» شناخته می‌شود.

زینب محمدی می‌گوید که بعضی وقت‌ها فکر می‌کند در یک ماراتن می‌دود.

شمین نجرابی نیز می‌گوید که فشار کار خانه بر او بیشتر از کار رسمی‌اش در رسانه‌است.

راه حل چیست؟

نویسندگان گزارش ملل متحد می‌گویند «نابرابری جنسیتی تنها با کار بدون مزد زنان پایان نمی‌یابد. شمار زیادی از زنان شاغل نیز دستمزد چندانی دریافت نمی‌کنند». بیشتر مشاغلی که زنان در آنها مشغول به کارند پرستاری کودک، نرس، خدمت‌کار منزل، کارمند کودکستان و مراکز نگهداری کودکان هستند. شغل‌هایی درآمدشان اندک است و حمایت کافی مانند رخصتی با معاش و بیمه صحی از افراد شاغل صورت نمی‌گیرد.

ملل متحد می‌نویسد که ۸۰ درصد خدمت‌کاران منزل را در جهان زنان تشکیل می‌دهند که در قدم اول باید کار بدون دستمزد یا با مزد کم آنان به رسمیت شناخته شود. از حقوق کارگران کم درآمد حمایت و برای‌شان امنیت شغلی داده شود. هزینه نگهداری از کودکان باید پایین آورده شود تا زنان بتوانند کودکان شان را به مراکز نگهداری از کودکان ببرند. مسئولیت‌ها میان زنان و مردان مساویانه تقسیم شوند. و نیازهای پرستاران و مراقبت‌ کنندگان در برنامه حکومت‌ها، اتحادیه‌های کارگری و مراکز تصمیم‌گیری گنجانیده شود.

یافته‌های ملل متحد نشان می‌دهد که ۸۵ درصد مردان گفته‌اند که دوست دارند وقت بیشتری با کودکان‌شان بگذرانند. اما انگ‌های اجتماعی، فرهنگ حاکم در محیط کار و حمایت ناکافی از والدین سبب می‌شود تا مردان وقت کافی برای خانواده‌شان نداشته باشند. در جوامع روستایی به دلیل امکانات کمتر نابرابری جنسیتی بیشتر می‌شود. در خانواده‌هایی با اقتصادی شکننده و بدون آب جاری و برق ساعات کاری بدون دستمزد زنان طولانی تر می‌شود.