اعتراضات ایران از نگاه افغانها؛ همدردی، هشدار و بیم از تکرار تجربه افغانستان
منبع تصویر، Getty Images
در حالی که بیش از دو هفته از آغاز اعتراضات در ایران میگذرد، این تحولات واکنشهای گسترده و متفاوتی را در میان چهرههای سیاسی، فعالان مدنی و کاربران افغان در شبکههای اجتماعی برانگیخته است؛ از حمایت از معترضان تا ابراز نگرانی درباره پیامدهای آن بر وضعیت افغانستان.
از زمان آغاز اعتراضات در ایران که از هفتم ماه جدی سال جاری خورشیدی آغاز شد، مقامهای حکومت طالبان از هرگونه اظهار نظر رسمی درباره این تحولات خودداری کردهاند.
این در حالی است که سخنگویان طالبان پیشتر درباره رویدادهای برخی کشورها موضعگیری میکردند؛ چنانکه اظهارات ذبیحالله مجاهد، سخنگوی حکومت طالبان، درباره اعتراضات در پاکستان بازتاب گستردهای داشت. با این حال، در بیش از دو هفته گذشته، اعتراضات ایران با سکوت مقامهای حکومت طالبان همراه بوده است.
همچنین شماری از مقامهای پیشین و چهرههای سیاسی افغانستان که عمدتاً در خارج از کشور به سر میبرند و معمولاً درباره تحولات منطقهای و جهانی موضعگیری میکنند، در قبال اعتراضات ایران واکنشی نشان ندادهاند.
تنها موضعگیری رسمی در این زمینه، اعلامیهای است که «شورای عالی مقاومت ملی برای نجات افغانستان» منتشر کرده است. این شورا ضمن حمایت از «هرگونه حرکت مدنی در چارچوب قانون»، هر نوع «خشونت و اغتشاش» را محکوم کرده و نسبت به «مداخله، تحریک و بهرهبرداری بیگانگان» از اعتراضات ایران هشدار داده است. در این اعلامیه، تجربه افغانستان از مداخلات خارجی بهعنوان نمونهای «تلخ و پرهزینه» یاد شده است.
بهنظر میرسد اشاره این تشکل سیاسی به اظهارات اخیر دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، درباره تحولات ایران باشد. ترامپ در تازهترین واکنش خود گفته است: «ایران برای مذاکره تماس گرفته است.» او با تکرار هشدارهای پیشین خود تأکید کرده که به باورش حاکمان ایران از «خط قرمز» عبور کردهاند و امریکا در حال بررسی گزینههای پیشرو است.
منبع تصویر، Reuters
حمایت برخی فعالان افغان از معترضان
از سویی هم شماری از فعالان افغان و کاربران شبکههای اجتماعی از اعتراضات ایران حمایت کردهاند. در روزهای اخیر، تصاویر و ویدیوهای مربوط به اعتراضات بارها از سوی کاربران افغان بازنشر شده و بسیاری از آنان با معترضان ابراز همدردی کردهاند.
این کاربران از آنچه «خشونت علیه معترضان» میخوانند، انتقاد کرده و گفتهاند که «اعتراضات مردمی» نباید با زور پاسخ داده شود.
هرچند آمار دقیقی از شمار کشتهشدگان در دست نیست، اما نهادهای حقوق بشری گزارش دادهاند که در جریان اعتراضات اخیر، صدها نفر کشته شدهاند.
مجیب مهرداد، شاعر و روزنامهنگار، با اشاره به آمار قربانیان نوشته است: «رژیم در حال سلاخی مردم بیدفاع است... کشتار بیرحمانه رژیم حقیقتی است که بهزودی ابعاد فاجعهبار آن آشکار خواهد شد.»
بهار سهیلی، فعال حقوق زنان، نیز نوشته است: «وضعیت در ایران بحرانی است. در روزهای گذشته، حکومت با قطع اینترنت دست به قتلعام مردم زده است. تصاویری منتشر شده که بیانگر کشتار دستهجمعی جوانان معترض است.»
برخی کاربران افغان نیز نوشتهاند که مردم ایران باید خود درباره آیندهشان تصمیم بگیرند؛ مردمی که به گفته آنها، سالها فشار اقتصادی و پیامدهای تحریمها را تجربه کردهاند. این گروه از کاربران، سیاستهای حاکمان ایران را عامل وضعیت کنونی میدانند و معتقدند بازگشت معترضان به خیابانها، با وجود سرکوب و بازداشت، نشان میدهد که که «دیگر راهی برای مردم باقی نمانده است.»
آریانا سعید، خواننده افغان، نیز با معترضان ایرانی ابراز همدردی کرده و گفته است که افکار و دعاهایش با «افراد بیگناهی است که فقط میخواهند یک زندگی نورمال و انسانی داشته باشند.»
در برخی از این واکنشها، اعتراضات ایران با وضعیت افغانستان مقایسه شده و شماری از کاربران ابراز امیدواری کردهاند که «افغانستان نیز روزی از حاکمیت طالبان رهایی یابد.»
نگرانی از پیامدهای «تغییر نظام»
در عین حال، گروهی از کاربران افغان نسبت به پیامدهای مداخله خارجی در ایران ابراز نگرانی کردهاند. آنان با اشاره به تجربه افغانستان در دو دهه گذشته، هشدار دادهاند که «دستیابی به آزادی و رفاه با اتکا به قدرتهای خارجی» میتواند به جنگ، ویرانی و بیثباتی منجر شود.
برخی دیگر از کاربران نیز با تأکید بر اینکه هرگونه تحول سیاسی در ایران، صرفاً یک رویداد داخلی نخواهد بود، نسبت به پیامدهای منطقهای آن، بهویژه تأثیر آن بر وضعیت مهاجران افغان در ایران، ابراز نگرانی کردهاند.
به باور آنان، هر تغییر احتمالی در ایران میتواند پیامدهای انسانی، اقتصادی و اجتماعی گستردهای برای افغانستان داشته باشد.
محمد واعظی، شاعر، با اشاره به اعتراضات در ایران نوشت: «هوشیاری سیاسی حکم میکند برای هر نوع تحولی در منطقه آماده باشیم. سناریوهای خود را تنها بر أساس یک احتمال و متغییر تعریف نکنیم و برای شرایط موجود و هم شرایط قابل پیشبینی آمادگی بگیریم.»
فخرالدین قاریزاده، روزنامهنگار، نیز نوشت که اگر این اعتراضات «با حمایت خارجی» به سقوط نظام منجر شود، «ایرانیها مرتکب اشتباه راهبردی بزرگی خواهند شد.» او با یادآوری تجربه افغانستان و عراق مدعی شد که «حمایت مقطعی و هدایت دولتهای خارجی» اغلب به پشیمانی میانجامد و «ایرانیها نباید تیشه به ریشه خود بزنند.»
در عین حال روایتهای نیز در شبکههای اجتماعی دست بدست میشود که همزمان با تشدید ناآرامیها و قطع اینترنت در ایران، شماری از خانوادهها نتوانستهاند با بستگانشان ارتباط برقرار کنند و به همین دلیل نسبت به سرنوشت عزیزانشان در شهرهای ایران ابراز نگرانی کردهاند.
رسانههای داخل افغانستان که تحت حاکمیت طالبان فعالیت میکنند نیز بهطور روزانه اعتراضات ایران را پوشش میدهند.
گستردگی این واکنشها نشان میدهد که تحولات ایران، با توجه به حضور میلیونها مهاجران افغان در این کشور و وابستگیهای اقتصادی و اجتماعی میان دو کشور، برای بسیاری از شهروندان افغانستان اهمیتی فراتر از یک رویداد خارجی دارد و میتواند دارای پیامدهای مستقیم باشد.
منبع تصویر، Reuters
