هفت سناریوی حمله احتمالی امریکا به ایران چیست؟

به نظر می‌رسد امریکا آماده حمله به ایران در روزهای آینده است.

درحالی که اهداف احتمالی تا حد زیادی قابل پیش‌بینی هستند، پیامدهای آن چنین نیست.

بنابر این، اگر تا آخرین لحظات هیچ توافقی با تهران حاصل نشود و رئیس جمهور ترامپ به نیروهای امریکایی دستور حمله بدهد، پیامدهای احتمالی چه خواهد بود؟

۱. حملات هدفمند، سریع، حداقل تلفات غیرنظامیان، گذار به دموکراسی

نیروهای هوایی و دریایی امریکا،‌ با حملات محدود و دقیق، پایگاه‌های نظامی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران و واحد نیروی بسیح که یک نیروی شبه نظامی تحت کنترول سپاه پاسدران است، مراکز پرتاب و ذخیره موشک‌های بالستیک و برنامه هسته‌ای ایران را هدف قرار می‌دهند.

رژیمی که از قبل تضعیف شده است، سرنگون می‌شود و در نهایت ایران به یک دموکراسی واقعی گذار می‌کند، تا بتواند دوباره به جامعه جهانی بپیوندد.

این یک سناریوی بسیار خوش‌بینانه است. مداخله نظامی غرب در هر دو کشور عراق و لیبیا منجر به گذار آرام به دموکراسی نشد. هرچند در هر دو مورد به دیکتاتوری‌های خشن پایان داد، اما سال‌ها آشوب و خونریزی را به همراه داشت.

سوریه که در سال ۲۰۲۴و بدون حمایت نظامی غرب با یک انقلاب داخلی، رئیس جمهور بشار اسد را سرنگون کرد، تاکنون عملکرد بهتری داشته است.

۲. رژیم باقی می‌ماند اما سیاست‌های خود را تعدیل می‌کند

این را می‌توان به‌صورت کلی «الگوی ونزویلا» نام گذاشت که در آن اقدام سریع و قدرتمند امریکا، رژیم را با تعدیل سیاست‌هایش حفظ می‌کند.

در مورد ایران، این به معنای بقای جمهوری اسلامی خواهد بود که بسیاری از ایرانیان را راضی نخواهد کرد، اما مجبور می‌شود حمایت خود از گروه‌های شبه‌نظامی خشونت‌طلب در سراسر خاورمیانه را کاهش دهد، برنامه‌های هسته‌ای و موشکی بالستیک خود را متوقف یا محدود کند و سرکوب اعتراضات را کاهش دهد.

این هم در میان گزینه‌هایی که احتمال آنها کم است، قرار دارد.

رهبری جمهوری اسلامی ۴۷ سال است که در برابر تغییر مقاومت می‌کند و سرسخت است. به نظر می‌رسد اکنون نیز تمایلی برای تغییر این مسیر ندارد.

طی ۴۷ سال گذشته همواره سرسخت و مقاوم در برابر تغییر بوده و به نظر می‌رسد اکنون نیز توان یا تمایل تغییر مسیر را ندارد.

۳. فروپاشی رژیم و جایگزینی آن با حاکمیت نظامی

بسیاری فکر می‌کنند این محتمل‌ترین نتیجه ممکن است.

درحالی که رژیم آشکارا در میان بسیاری محبوب نیست و هر موج اعتراضات در طول سال‌ها آن را بیشتر تضعیف می‌کند، یک ساختار امنیتی عمیق و گسترده وجود دارد که منافع آن در حفظ وضع موجود است.

دلایل اصلی ناکام ماندن اعتراضات برای سرنگونی رژیم تاکنون این است که هیچ شکست قابل توجهی در صفوف قدرت صورت نگرفته است و حاکمان آماده اند تا از زور و خشونت برای حفظ قدرت استفاده کنند.

در آشفتگی پس از هرگونه حمله امریکا، می‌توان تصور کرد که ایران تحت حاکمیت یک دولت نظامی قدرتمند، عمدتاً متشکل از چهره‌های سپاه پاسداران، قرار گیرد.

۴. ایران با حمله به نیروهای امریکایی و همسایه‌ها تلافی می‌کند

ایران قول داده است که هرگونه حمله امریکا را تلافی خواهد کرد و می‌گوید «انگشتش روی ماشه است.»

واضح است که (ایران) توان مقابله با قدرت نیروی دریایی و هوایی امریکا را ندارد، اما می‌تواند با زرادخانه موشک‌های بالستیک و پهپادهای خود که بسیاری از آن‌ها در غارها، زیر زمین یا مناطق کوهستانی دورافتاده پنهان شده‌اند، دست به حمله بزند.

پایگاه‌ها و تأسیسات امریکایی در امتداد سواحل عربی خلیج فارس، به‌ویژه در بحرین و قطر، قرار دارند، اما ایران همچنین می‌تواند، درصورتی که بخواهد، زیرساخت‌های حیاتی کشورهایی را که در حمله امریکا همدست بداند، مانند اردن، هدف قرار دهد.

حمله ویرانگر موشکی و پهپادی سال ۲۰۱۹، به تاسیسات آرامکو در عربستان سعودی که به یک گروه مورد حمایت ایران در عراق نسبت داده شد، نشان داد که سعودی‌ها چقدر در برابر موشک‌های ایرانی آسیب‌پذیر هستند.

همسایگان عرب ایران در خلیج فارس که همگی متحد امریکا هستند، به‌شدت نگران‌اند که هر اقدام نظامی امریکا پیامدهای برای خودشان خواهد داشت.

۵. ایران با مین‌گذاری در خلیج فارس تلافی می‌کند

این موضوع از زمان جنگ ایران و عراق در سال‌های ۱۹۸۰ تا ۱۹۸۸ همواره وجود داشته است؛ زمانی که ایران خطوط کشتیرانی را مین‌گذاری کرد و مین‌روب‌های نیروی دریایی سلطنتی بریتانیا به پاکسازی آنها کمک کردند.

تنگه باریک هرمز میان ایران و عمان یک گلوگاه حیاتی است. حدود ۲۰ درصد صادرات جهانی گاز طبیعی مایع و بین ۲۰ تا ۲۵ درصد نفت و فرآورده‌های نفتی جهان هر سال از این تنگه عبور می‌کند.

ایران رزمایش‌های برای استقرار سریع مین‌های دریایی انجام داده است. اگر چنین اقدامی صورت گیرد، تجارت جهانی و قیمت نفت را به‌طور اجتناب‌ناپذیر متاثر خواهد کرد.

۶. تلافی ایران و غرق کردن یک ناو جنگی امریکا

یک کاپیتان نیروی دریایی امریکا که سوار یک ناو جنگی در خلیج فارس بود، زمانی به من گفت یکی از تهدیدهایی که بیش از همه از سوی ایران نگران آن است، «حمله چندجانبه» است.

در این مورد، ایران تعداد زیادی پهپادهای انفجاری قوی و قایق‌های تندرو مجهز به موشک‌های زیردریایی را به‌طور هم‌زمان به سمت یک یا چند هدف می‌فرستد که حتی سیستم‌های دفاع نزدیک پیشرفته نیروی دریایی امریکا نیز قادر به دفع همه آن‌ها نباشند.

نیروی دریایی سپاه پاسداران مدت‌ زیادی است که جایگزین نیروی دریایی متعارف ایران در خلیج فارس شده است، که برخی از فرماندهان آن حتی در زمان شاه در دارتموث (شهری در بریتانیا) آموزش دیده بودند.

خدمه نیروی دریایی ایران، بخش زیادی از آموزش خود را بر جنگ غیر متعارف یا «نامتقارن» متمرکز کرده اند تا برتری فنی ناوگان پنجم نیروی دریایی امریکا را خنثی کنند.

غرق شدن یک ناو جنگی امریکا و احتمال اسارت بازماندگان آن، تحقیر بزرگی برای امریکا خواهد بود.

هرچند این سناریو بعید به نظر می‌رسد، اما در سال ۲۰۰۰ ناوشکن امریکایی «یواس‌اس کول» در بندر عدن در اثر حمله انتحاری القاعده به‌شدت آسیب دید و ۱۷ ملوان امریکایی کشته شدند. قبل از آن نیز در سال ۱۹۸۷ یک پیلوت جنگنده عراقی به اشتباه دو موشک اگزوسه به ناو «یواس‌اس استارک» شلیک کرد که به کشته شدن ۳۷ ملوان انجامید.

۷. فروپاشی رژیم و جایگزینی آن با هرج‌ومرج

این خطر بسیار واقعی است و از نگرانی‌های اصلی همسایگانی مانند قطر و عربستان سعودی به شمار می‌رود.

علاوه بر احتمال جنگ داخلی، مانند آنچه در سوریه، یمن و لیبیا تجربه شد، خطر آن وجود دارد که در فضای هرج‌ومرج و سردرگمی، تنش‌های قومی به درگیری‌های مسلحانه تبدیل شود؛ جایی که همزمان با خلاء قدرت سراسری، کردها، بلوچ‌ها و دیگر اقلیت‌ها برای حفاظت از مردم خود دست به اقدام بزنند.

بخش بزرگی از خاورمیانه یقینا از پایان جمهوری اسلامی خوشحال خواهد شد؛ به‌ویژه اسرائیل که ضربات سنگینی به نیروهای نیابتی ایران در سراسر منطقه وارد کرده و برنامه هسته‌ای مشکوک ایران را تهدیدی وجودی برای خود می‌داند.

با این حال، هیچ‌کس نمی‌خواهد بزرگترین کشور خاورمیانه از نظر جمعیت، با حدود ۹۳ میلیون نفر را در میانه هرج‌ومرج ببیند که منجر به بحران انسانی و مهاجرت شود.

بزرگ‌ترین خطر اکنون این است که رئیس ‌جمهور ترامپ که این نیروی قدرتمند را در نزدیکی مرزهای ایران مستقر کرده است، تصمیم بگیرد دست به اقدام بزند و یا وجهه خود را از دست خواهد داد؛ اقدامی که می‌تواند جنگی را آغاز کند بدون آن‌که چشم‌انداز روشنی برای پایان آن وجود داشته باشد و پیامدهایی غیرقابل پیش‌بینی و بالقوه ویرانگر به دنبال آورد.