خالده ضیا، اولین نخست‌وزیر زن بنگله‌دیش، در سن ۸۰ سالگی درگذشت

خالده ضیا، اولین نخست‌وزیر زن بنگله‌دیش و رقیب سرسخت شیخ حسینه، رهبر برکنارشده‌ این کشور، پس از یک بیماری طولانی در ۸۰ سالگی درگذشت.

ضیا قصد داشت در انتخابات پارلمانی ماه فبروری پیش‌رو که اولین رای‌گیری کشور پس از انقلاب مردمی اواخر سال ۲۰۲۴ که به برکناری شیخ حسینه انجامید، نامزد شود.

او پس از ترور همسرش، ضیاء الرحمان، رئیس‌جمهور وقت، به صحنه سیاست وارد شد و در سال ۱۹۹۱ به عنوان اولین نخست‌وزیر زن بنگله‌دیش انتخاب شد.

دوره فعالیت‌های سیاسی که با دشمنی شدید با حسینه تعریف می‌شود، شامل دوره‌های از زندان و حبس خانگی بود. او پس از فروپاشی قدرت حسینه، از اتهام‌های فساد تبرئه شد و اجازه یافت برای درمان به لندن سفر کند.

داکتران روز دوشنبه اعلام کردند که وضعیت ضیا «به‌شدت وخیم» است. او به دستگاه‌های حمایتی (از جمله دستگاه تنفس مصنوعی) وصل شده بود اما با توجه به سن بالا و وضعیت نامناسب عمومی سلامت، امکان انجام چندین درمان هم‌زمان وجود نداشت.

حزب ملی‌گرای بنگله‌دیش (بی‌ان‌پی) به رهبری خالده ضیا، روز سه‌شنبه در فیسبوک اعلام کرد: «رهبر محبوب ما دیگر در میان ما نیست. او امروز ساعت ۶ صبح ما را ترک کرد.»

پس از انتشار خبر مرگ او، جمعیت زیادی در بیرون از شفاخانه اورکر، در داکا، جایی که ضیا بستری بود، تجمع کردند.

خالده ضیا، در دوران ریاست‌جمهوری همسرش، رحمان، شخصیت کم‌حاشیه در کنار او بود. اما پس از کشته شدن همسرش، در کودتای نظامی در سال ۱۹۸۱، وارد سیاست شد و رهبری حزب ملی‌گرا را در نخستین انتخابات کشور پس از ۲۰ سال بر عهده گرفت.

ضیا به عنوان «رهبری سازش‌ناپذیر» شناخته می‌شد و در دهه ۱۹۸۰ از شرکت در انتخاباتی جنجالی تحت حاکمیت نظامی جنرال حسین محمد ارشاد، خودداری کرد. او با عبور از فضای مردسالار سیاست، به یکی از قدرتمندترین رهبران سیاسی بنگله‌دیش تبدیل شد.

دوره نخست زمامداری او به دلیل تلاش‌هایش برای بهبود آموزش زنان و توسعه اجتماعی و با اصلاح قانون اساسی و حمایت دوحزبی که دموکراسی پارلمانی را احیا کرد، به‌صورت گسترده مورد تحسین قرار گرفت.

دوره دوم او در سال ۱۹۹۶ که تنها چند هفته طول کشید، به‌علت برگزاری انتخابات یک‌جانبه و نادیده گرفتن خواست مخالفان برای ایجاد حکومت موقت بی‌طرف، مورد انتقاد قرار گرفت؛ اقدامی که پارلمان قبل از انحلال تصویب کرد.

ضیا در سال ۲۰۰۱ به مقام نخست‌وزیری بازگشت و در اکتوبر ۲۰۰۶ پیش از انتخابات عمومی، از مقام خود کناره‌گیری کرد. دولت او با انتقادهای شدید به دلیل اتهام‌های فساد روبه‌رو بود.

در ۱۶ سال گذشته، تحت حاکمیت حزب عوامی لیگ، ضیا به برجسته‌ترین نماد مقاومت در برابر حکومت شیخ حسینه تبدیل شد که بسیاری آن را به‌طور فزاینده استبدادی می‌دانستند.

او انتخابات سال ۲۰۱۴ را پس از لغو نظام حکومت موقت توسط حسینه تحریم کرد؛ سیستمی که برای تضمین بی‌طرفی انتخابات ملی ایجاد شده بود. بعدها ضیا به اتهام فساد محکوم و زندانی شد. او این اتهام‌ها را رد کرد و گفت این اتهام‌ها انگیزه سیاسی دارند.

وی در جنوری ۲۰۲۵، اندکی پس از اعتراض‌های گسترده ضد دولتی که به سقوط حکومت حسینه و فرار او به هند انجامید، از زندان آزاد شد. حسینه بعدتر به‌علت سرکوب این اعتراض‌ها به جنایت علیه بشریت به اعدام محکوم شد.

حزب ملی‌گرای بنگله‌دیش در ماه نوامبر اعلام کرده بود که ضیا در انتخابات سراسری آینده فعالیت انتخاباتی خواهد داشت. این حزب امیدوار به بازگشت به قدرت است و اگر این اتفاق بیافتد، انتظار می‌رود طارق رحمان، پسر ضیا، رهبر جدید این کشور شود.

رحمان ۶۰ ساله، پس از ۱۷ سال تبعید خودخواسته در لندن، هفته گذشته به بنگله‌دیش بازگشت.

خالده ضیا در یک ماه گذشته به‌علت بیماری‌هایی از جمله آسیب کلیوی، بیماری قلبی و ذات‌الریه در شفاخانه بستری بود.

محمد یونس، رهبر موقت این کشور در روزهای اخیر از مردم خواسته بود برای سلامتی ضیا دعا کنند و او را «منبع الهام بزرگ برای ملت» خوانده بود.

یونس روز سه‌شنبه با صدور بیانیه‌ای، درگذشت ضیا را تسلیت گفت و او را «نماد جنبش دموکراتیک» توصیف کرد.

حزب عوامی لیگ که در حال حاضر در بنگله‌دیش ممنوع است، بیانیه‌ای از سوی شیخ حسینه در شبکه اجتماعی ایکس منتشر کرد و به خالده ضیا ادای احترام کرده‌است.

حسینه که در هند به سر می‌برد، در بیانیه‌ای خود گفت که «خدمات ضیا به کشور قابل توجه بوده و به یاد خواهد ماند» و درگذشت او «ضایعه‌ای عمیق برای حیات سیاسی بنگله‌دیش» است.

نرندرا مودی، نخست‌وزیر هند، نیز اعلام کرد که از درگذشت ضیا «عمیقا اندوهگین» است و از نقش او در توسعه بنگله‌دیش و روابط این کشور با هند قدردانی کرد.

شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، خالده ضیا را «دوست متعهد پاکستان» خواند و گفت خدمات او به بنگله‌دیش میراث ماندگار بر جای خواهد گذاشت.