ملل متحد: تولید تریاک در افغانستان ۳۲ درصد کم شده ولی تولید شیشه افزایش یافته است

دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرایم ملل متحد (UNODC) با انتشار گزارشی تازه درباره وضعیت تولید مواد مخدر در افغانستان گفته است که در سال جاری تولید مواد مخدر به میزان یک‌سوم کاهش یافته و به ۲۹۶ تُن رسیده است. اما در مقابل ولید مواد مخدر مصنوعی، به‌ویژه مت‌آمفتامین (شیشه) افزایش یافته است.

در این گزارش آمده که عاید دهقانان افغان از فروش تریاک هم نصف شده است.

بر اساس این تحقیق، سطح زیر کشت خشخاش در مقایسه با سال قبل ۲۰ درصد کم شده است و تولید تریاک هم ۳۲ درصد در همین مدت کمتر شده است.

به گفته ملل متحد، در حال حاضر حدود ۱۰ هزار هکتار، عمدتا در شمال شرق افغانستان، زیر کشت کوکنار است.

پیش از اعلام ممنوعیت کشت تریاک از سوی حکومت طالبان در سال ۲۰۲۲، این رقم بیش از ۲۰۰ هزار هکتار بود.

مقامات حکومت طالبان می‌گویند که در سال ۲۰۲۵ بیش از ۴ هزار هکتار زمین زیر کشت کوکنار را تخریب کرد ولی ملل متحد می‌گوید که نتوانسته است این رقم را از نظر فنی تأیید کند.

با این‌حال، در گزارش ملل متحد آمده که تولید مواد مخدر مصنوعی، به‌ویژه مت‌آمفتامین (شیشه)، در حال افزایش است و میزان مواد مخدر مصنوعی کشف‌شده در افغانستان و در کشورهای همسایه افغانستان تا اواخر سال ۲۰۲۴، نسبت به سال پیش، ۵۰ درصد بیشتر بوده است.

این نهاد هشدار داده است که گروه‌های تبهکار سازمان‌یافته ممکن است، بیشتر به تولید مواد مخدر مصنوعی روی آورند، چون این مواد آسان‌تر تولید می‌شوند، تشخیص آن‌ها دشوارتر است و در برابر تغییرات اقلیمی آسیب‌پذیری کمتری دارند.

جورجت گانون، معاون نمایندهٔ ویژهٔ دبیرکل ملل متحد برای افغانستان و سرپرست دفتر معاونت ملل متحد در افغانستان (یوناما)، می‌گوید که این مشکلی گسترده و فراتر از مرزهای افغانستان است.

او افزوده است: «پویایی‌های عرضه، تقاضا و قاچاق، هم شامل بازیگران افغان و هم بین‌المللی می‌شود. رسیدگی به این چالش نیازمند همکاری میان طرفهای اصلی دخیل در این موضوع است.»

ملل متحد کاهش شدید تولید تریاک را با ممنوعیت کشت خشخاش به دستور حکومت طالبان مرتبط می‌داند.

در آپریل ۲۰۲۲، هبت‌الله آخندزاده، رهبر حکومت طالبان، پس از بازگشت مجدد این گروه به قدرت در افغانستان، کشت کوکنار را ممنوع اعلام کرد.

ملل متحد در گزارش پارسال خود تاکید کرده بود که مرکز اصلی کشت خشخاش از مناطق جنوب افغانستان، که پایگاه سنتی طالبان است، به ولایت‌های شمال‌شرق منتقل شده است.

پس از اعلام ممنوعیت کشت خشخاش، برخوردهای مرگباری بین کشاورزان و نیروهای طالبان گزارش شد. درگیری پس از آن رخ داد که نیروهای طالبان تلاش کردند مزارع خشخاش در بدخشان در شمال‌ شرق کشور را تخریب کنند.

بررسی‌های جدید در حالی از کاهش کشت خشخاش حکایت دارد که دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرم ملل متحد در نوامبر ۲۰۲۴ اعلام کرد که با وجود ممنوعیت شدید کشت خشخاش در حکومت طالبان، کشت این گیاه ۱۹درصد به نسبت به سال قبل بیشتر شده است.

در گزارش سال گذشته آمده بود که حدود ۱۲ هزار و ۸۰۰ هکتار زمین در افغانستان به کشت کوکنار اختصاص یافته است.

در آن زمان، حکومت طالبان با رد تحقیق ملل متحد اعلام کرد که این گزارش ممکن است قبل از اجرای کارزار نابودی کشت خشخاش تهیه شده باشد و بعد از این کارزار، نیروهای طالبان همه این مزارع را تخریب کردند.

حکومت طالبان ممنوعیت کامل کشت خشخاش را مهم‌ترین دست‌آورد خود عنوان می‌کند و می‌گوید، در سیاست محو کشت کوکنار و منع تجارت مواد مخدر «قاطع» است.

افغانستان در سال‌های اخیر از بزرگترین تولیدکنندگان تریاک و هروئین جهان بوده است.

تریاک ماده اصلی تولید هروئین است.

برآورد می‌شود درآمد ۸۰ درصد از جمعیت افغانستان به کشاورزی وابسته باشد.

افغانستان از فقیرترین کشورهای جهان است و گفته می‌شود ممنوعیت کشت کوکنار ضربه مالی سنگینی به کشاورزان وارد کرده است. بسیاری از کشاورزان نتوانسته‌اند از راه کشت‌های جایگزین به سود مشابه دست یابند.

در حالی‌که بسیاری از دهقانان به کشت غلات و محصولات دیگر روی آورده‌اند اما خشکسالی و نبود بارندگی سبب شده که بیش از ۴۰ درصد زمین‌های زراعتی زیر کشت نروند.

علاوه بر خشکسالی، بازگشت حدود چهار میلیون مهاجر افغان از کشورهای همسایه فشار اقتصادی را در این کشور بیشتر کرده است، و به علت نبود فرصت‌های کاری اکنون این نگرانی‌ هست که دشواری‌های اقتصادی ممکن است بسیاری از کشاورزان افغان را دوباره به سوی کشت غیرقانونی کوکنار بکشاند.