علت وقوع سیل چیست و هنگام بالا آمدن آب چه کنیم؟

سیل‌ها سراسر جنوب‌شرق آسیا را درنوردیده‌اند و شمار قربانیان تنها در اندونزیا تاکنون به بیش از ۵۰۰ نفر رسیده است.

پس از روزها باران شدید و طوفان صدها مورد مرگ دیگر نیز در تایلند، مالزیا و سریلانکا گزارش شده است.

نیروهای امداد و نجات در اندونزیا برای رسیدن به مناطق آسیب‌دیده تلاش می‌کنند.

آن طوری که گزارش شده سیل‌ها بر اثر یک چرخه نادر که بر فراز تنگه مالاکا شکل گرفته بود رخ داده است و به سه ولایت این کشور آسیب زده است.

در نتیجه، براساس آنچه سازمان مدیریت بحران اندونزیا اعلام کرده، حدود ۱.۴ میلیون نفر متأثر شده و ۵۰۰ نفر دیگر ناپدید. هزاران نفر هم زخمی شده‌اند.

تحقیقات نشان می‌دهد به‌علت تغییرات اقلیمی وقوع بارش‌های سنگین در بسیاری از مناطق جهان بیشتر و شدیدتر شده و کارشناسان هشدار داده‌اند که این روند دوام خواهد کرد.

در هر مورد، افزایش سطح آب باعث تخریب گسترده شده و هزاران نفر را بی‌خانمان کرده است.

افغانستان نیز که از فقیرترین کشورهای جهان است، به‌شدت در معرض تاثیرات تغییرات اقلیمی و گرمایش زمین قرار دارد. و پیش از این جاری شدن سیل در این کشور خسارات و قربانی زیادی به جا گذاشته است.

در اینجا نگاهی می‌اندازیم به اینکه سیل چیست، چرا شدیدتر شده و هنگام وقوع سیل چه باید کنیم:

سیل چیست؟

سیل که رایج‌ترین نوع بلایای طبیعی است، زمانی رخ می‌دهد که آب از محدوده خود خارج شده و خشکی را می‌پوشاند.

سیل می‌تواند در هر زمانی از سال رخ دهد، اما تغییرات اقلیمی، بارش باران را تشدید کرده و خطر سیل را افزایش می‌دهد.

سیل‌ها پس از دوره‌های موج گرما و خشکسالی‌های طولانی می‌توانند بیشتر آسیب‌زا و تخریب‌کننده باشند.

صلیب سرخ بریتانیا توضیح می‌دهد: «وقتی باران شدید به زمین خشک برخورد می‌کند، آب با سرعت بسیار کمتری جذب زمین می‌شود و روی سطح باقی می‌ماند، این شرایط باعث سخت و خشک‌شدن خاک می‌شود و می‌تواند به سرازیر شدن آب ودر نهایت به وقوع سیل منجر شود.»

سیل‌ها می‌توانند ویرانی گسترده‌ای به بار بیاورند و منجر به از دست رفتن جان انسان‌ها شوند و همچنین به اموال شخصی و زیر ساخت‌های حیاتی بهداشت عمومی خسارات وارد کند.

طبق اعلام ملل متحد، بیش از دو میلیارد نفر در جهان بین سال‌های ۱۹۹۸ تا ۲۰۱۷ تحت تأثیر سیل قرار گرفته‌اند.

آسیب‌پذیرترین افراد شامل کسانی هستند که در دشت‌های سیلابی، ساختمان‌های ضعیف یا موقت زندگی می‌کنند. ملل متحد می‌گوید کسانی که به سیستم‌های هشداردهنده و آگاهی لازم درباره خطرات سیل دسترسی ندارند نیز ممکن است از این وضعیت متاثر شوند.

چه چیزهایی باعث وقوع سیل می‌شود؟

سیل ممکن است بر اثر باران شدید، ذوب سریع برف یا امواج توفانی ناشی از چرخه‌های گرمسیری یا سونامی در مناطق ساحلی رخ دهد.

سه نوع رایج سیل وجود دارد:

به‌ گفته ملل متحد، بین ۸۰ تا ۹۰ درصد بلایای طبیعی ثبت‌شده در دهه گذشته ناشی از سیل، خشکسالی، طوفان‌های گرمسیری، موج گرما و طوفان‌های شدید بوده است.

چرا سیل‌ها خطرناک هستند؟

سیل خانه‌ها را نابود، حمل‌ونقل را مختل و کسب‌وکارها را ورشکسته می‌کند.

صلیب سرخ بریتانیا می‌گوید، افرادی که خانه یا کسب‌وکارشان سیل‌زده شده، ممکن است روزها، ماه‌ها یا حتی سال‌ها نیاز به کمک داشته باشند.

به گفته صلیب سرخ بریتانیا، «فقط ۱۵ سانتی‌متر آب جاری می‌تواند یک انسان را بیندازد و ۶۱ سانتی‌متر آب می‌تواند یک موتر را بی‌جا کند.»

سیل می‌تواند فاضلاب‌ها را لبریز کرده، آب را آلوده و بیماری را گسترش دهد.

افراد ممکن است به غذا، سرپناه، دوا، لباس و پول نیازمند شوند. برخی نیز برای بازگشت به کار یا رفت‌وآمد به کمک نیاز خواهند داشت.

در بسیاری از مناطق جهان، مردم حتی بیمه ندارند. حتی برای کسانی که به اندازه کافی خوش چانس هستند و بیمه دارند، درخواست بیمه پس از وقوع حادثه نیز می‌تواند دشوار باشد و اغلب شرکت‌های بیمه پس از جاری شدن مکرر سیلاب، خانه را دوباره بیمه نمی‌کنند، یا حق بیمه بالاتر خواهد بود.

در کشورهای مختلف ازجمله بریتانیا، بازگشت به سکونت در خانه پس از سیل گاهی «یک سال یا بیشتر» طول می‌کشد.

چگونه باران شدید باعث سیل ناگهانی می‌شود؟

رودخانه‌ها معمولاً با شیب ملایم به‌سمت بحر حرکت می‌کنند و بنابراین دامنهٔ سیل معمولاً به‌آرامی گسترده می‌شود و زمان کافی برای آماده‌سازی وجود دارد.

اما در سیل ناگهانی، فاصله بین شروع باران و وقوع سیل بسیار کوتاه است.

سازمان هواشناسی بریتانیا می‌گوید: «وقتی رودخانه‌ها باریک و پرشیب باشند، آب زودتر جریان می‌یابد. در مناطق شهری نیز به‌ سبب وجود سطوح سخت مانند آسفالت و بتن، آب نمی‌تواند جذب زمین شود و روی سطح جاری می‌شود و ممکن است سیستم‌های فاضلاب را از کار بیندازد.»

حضور درختان و فضاهای سبز در شهرها می‌تواند به جذب آب کمک کرده و اثر سیل را کاهش دهد.

چگونه هنگام سیل از خود محافظت کنیم؟

کارشناسان توصیه می‌کنند:

چرا سیل‌ها بیشتر و شدیدتر می‌شوند؟

به گفته ملل متحد، «به‌علت تغییرات اقلیمی، ممکن است شدت و حدت باران‌‌های شدید افزایش یابد.»

با گرم‌ترشدن زمین، هوا می‌تواند رطوبت بیشتری نگه دارد. حدود ۷ درصد بیشتر برای هر یک درجه سانتی‌گراد افزایش دما، که این می‌تواند منجر به قطرات بیشتر و بارندگی شدیدتر، گاهی اوقات در مدت زمان کوتاه‌تر و در منطقه کوچکتری شود.

اداره هواشناسی بریتانیا می‌گوید: «هوای گرم‌تر می‌تواند رطوبت بیشتری را در خود نگه دارد. اگر هوا منبع آب نامحدودی مانند اقیانوس داشته باشد، هوای گرم‌تر رطوبت بیشتری را جذب می‌کند. این امر منجر به تشکیل ابرهای حاوی تعداد بیشتری قطرات باران بزرگتر می‌شود که می‌تواند علت بارش‌های سنگین‌تر در تابستان نسبت به زمستان باشد.»

«با ادامهٔ گرم شدن اقلیم، این اثر بیشتر خواهد شد و ممکن است رخدادهای ناشی از بارش شدید رایج‌تر شوند.»

دانشمندان میزان ارتباط هر رویداد خاصِ آب‌و‌هوایی را با تغییرات اقلیمی با در نظر گرفتن عوامل طبیعی و انسانی ارزیابی می‌کنند.

در مورد بارش‌های شدید در دُبی، امارات متحدهٔ عربی و عمان در اپریل ۲۰۲۴، نتیجه‌گیری دربارهٔ میزان نقش تغییرات اقلیمی دشوار بود؛ زیرا بارش‌های سنگین در این منطقه نادر است و معلومات تاریخی کافی برای مقایسه وجود ندارد.

اما بر اساس آمار گروه «انتساب آب‌وهوای جهانی»، رویدادهای بارشی از این نوع ۱۰ تا ۴۰ درصد سنگین‌تر شده‌اند و محتمل‌ترین توضیح، تغییرات اقلیمی است.

داکتر فریدریکه اتو، استاد ارشد بخش اقلیم در کالج امپریال لندن می‌گوید: «اگر انسان‌ها همچنان به سوزاندن نفت، گاز و زغال‌سنگ ادامه دهند، اقلیم گرم‌تر خواهد شد، بارش‌ها شدیدتر می‌شوند و مردم همچنان در سیلاب‌ها جان خواهند داد.»

در ماه اپریل نیز سیلاب‌های شدید بخش‌هایی از شرق آفریقا را دربر گرفت. دانشمندان در تلاش‌اند نقش دقیق تغییرات اقلیمی را بررسی کنند.

در سپتمبر ۲۰۲۳، شمال لیبیا شاهد سیلاب‌های مرگبار بود. به گفتهٔ گروه انتساب آب‌وهوای جهانی، تأثیر تغییرات اقلیمی احتمال وقوع بارش سنگین را ۵۰ برابر افزایش داده است. علاوه بر این، سال‌ها بی‌ثباتی سیاسی موجب شده بود مردم منطقه آمادگی لازم برای چنین رویدادهای شدیدی را نداشته باشند.

براساس گزارش هیئت بین‌دولتی تغییرات اقلیمی ملل متحد ، در سطح جهانی رویدادهای بارش سنگین در بیشتر خشکی‌ها به علت فعالیت انسانی شدیدتر و مکررتر شده‌اند. این نهاد هشدار داده است که این وضعیت با گرم‌تر شدن بیشتر زمین ادامه خواهد یافت.