Tư liệu về October 2010

Tuần này, tưởng như báo chí quốc tế đã 'giải quyết' xong vụ thợ mỏ Chile để lo bão lụt châu Á và cắt giảm ngân sách Anh hay tin đình công tại Pháp, nhưng hóa ra không phải.

Dù các thợ mỏ đã được cứu thoát, Tổng thống Chile, ông Sebastian Pinera đang công du châu Âu và đến Anh để quảng bá về đất nước ông.

Tôi thấy khâm phục tư duy chính trị và ngoại giao của ông tổng thống qua chiêu 'biến bại thành thắng', khiến uy tín của Chile và chính ông lên rất cao.

Tổng thống Chile Sebastian Pinera và Phu nhân tặng Nữ hoàng Anh Elizabeth II viên đá từ mỏ đồng San Jose

Đến thăm Nữ hoàng Anh, ông Pinera đem món quà là một viên đá lấy từ mỏ San Jose, nơi cả nước xúm lại cứu được 33 thợ mỏ tưởng đã bị vùi vĩnh viễn dưới lòng đất sâu.

Từ một câu chuyện mà ở một số nước khác có khi chỉ kết thúc như 'tai nạn lao động', chuyện cứu thợ mỏ Chile thành một sự kiện truyền thông toàn cầu.

Chính tinh thần dấn thân của ông Pinera và chính phủ Chile khiến các nước khác đua nhau gửi chuyên gia và công nghệ đến giúp khoan hầm cứu thợ.

Lãnh đạo một nước nhỏ chỉ có 17 triệu dân, ông Pinera nay là người hùng của cả vùng châu Mỹ La tinh, và có cơ hội thành một lãnh đạo quốc tế.

Ông tự hào nói 'Chile mạnh hơn, đoàn kết hơn' nhờ công cuộc cứu các thợ mỏ.

Đến thăm London và trả lời đài BBC, ông Pinera cũng nói Chile sẽ ký ngay công ước quốc tế - Convention 176 - về an toàn lao động.

Nhạy bén truyền thông

Thủ tướng Abhisit Vejjajiva ngồi thuyền thúng đi thị sát vùng lụt dịp này ở Thái Lan

Dư âm của vụ cứu thợ mỏ Chile khiến một số cây bút Mỹ cũng phê Tổng thống Obama là 'thiếu cảm xúc' khi xảy ra vụ tràn dầu ở ngoài Vịnh Mexico.

Dư luận Nga cũng nhắc lại thời ông Putin làm tổng thống, tàu ngầm Kursk bị đắm và biến thành quan tài thép với các thủy thủ xấu số ở trong.

Tại châu Á, đáng buồn là tai nạn mỏ than ở Dự Châu, Trung Quốc hôm vừa qua đã khiến 37 người thiệt mạng nhưng không thấy lãnh đạo cao cấp động tĩnh gì.

Chắc vì họ còn bận cuộc họp trung ương Đảng.

Truyền thông Trung Quốc có chiếu cảnh một số quan chức đến, chỉ tay mắng mỏ cán bộ công ty đào than...rồi đi về, để 300 công nhân lo việc cấp cứu.

Cứ theo cách đấy mà suy ra thì tai nạn là do cấp dưới hay công ty tư nhân bất cẩn, sơ suất, hay vì chính công nhân thao tác sai quy trình.

Các quan chức chỉ có một lỗi với xã hội rằng họ đã trót làm lãnh đạo.

Vẫn tại châu Á, cũng thấy tin đưa Thủ tướng Abhisit Vejjajiva ngồi thuyền thúng đi thị sát vùng lụt dịp này ở Thái Lan.

Tại Việt Nam, các lãnh đạo đảng và nhà nước gửi điện hỏi thăm người dân vùng lụt.

Nhưng chuyện đến thăm, phát biểu như vậy không ấn tượng bằng tinh thần vào cuộc từ đầu chí cuối của Tổng thống Chile, người đứng hàng chục tiếng đồng hồ chờ đón từng thợ mỏ được kéo lên hôm vừa rồi.

Lãnh đạo bày tỏ tình cảm chung chung là chưa đủ và tỏ ra thiếu độ năng động cá nhân cũng như hiểu biết về ảnh hưởng của tin tức.

Vì tôi e rằng ở một số nước, chuyện thời sự vẫn bị chia thành 'tin xấu', và 'tin tốt'.

Mỗi khi có chuyện xảy ra, các lãnh đạo xét đoán theo lăng kính đó để 'tốt khoe ra, xấu xa đậy lại', và chỉ xuất hiện các dịp lễ lạt, làm từ thiện, tặng huân huy chương.

Với truyền thông toàn cầu ngày nay, thực khó mà chia tin thành 'tốt' hay 'xấu', vì thông tin là mặt hàng không hoàn toàn thuộc phạm trù đạo đức ta bình xét tùy vào lợi ích và cảm quan cá nhân.

Giới nhà báo BBC tại London này mỗi khi gặp nhau chỉ hỏi có hay không tin 'strong', tức là tin có tác động mạnh, hay tin chẳng đáng quan tâm.

Ông Pinera ở Chile, bản thân là một triệu phú, giáo sư đại học và ông chủ của mạng lưới truyền hình Chilevision nên hẳn biết quá rõ nguyên lý này.

Bởi thế, tôi đoán rằng khi 'tin xấu' về vụ thợ mỏ bị sập hầm xảy ra, ông đã chớp lấy cơ hội đầy kịch tính đó để tạo tác động mạnh mẽ ở tầm quốc tế cho cá nhân ông và cho quốc gia Chile, chứ không né tránh hay che giấu.

Ông cũng sẵn sàng chịu rủi ro trong trường hợp không cứu được các thợ mỏ.

Quan chức và lãnh đạo những nơi khác nếu vẫn tư duy theo hai màu của màn hình đen trắng thì chắc chưa học được nhiều từ ông Pinera và câu chuyện Chile.

Lụt lội tàn phá miền Trung Việt Nam đang là tin thu hút sự quan tâm quốc tế

• Đánh dấu bằng
• del.icio.us |
• Digg |
• Google |
• Facebook |
• MySpace
• - Cái này là gì?

Hà Nội có nhiều nét mới trong dịp kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - ảnh AFP

Lâu lâu tôi mới về Hà Nội, lại vào đúng dịp thành phố đang hừng hực không khí "đại lễ ngàn năm Thăng Long".
Hà Nội cuối tháng Chín có những ngày nóng kinh khủng, đứng ngoài đường đợi taxi một, hai phút đã không thể chịu nổi. Thầm phục những người đội mũ bảo hiểm, đeo khẩu trang trong dòng xe cộ chầm chậm chạy trên phố.

Hà Nội sau bốn năm có nhiều đổi khác. Một số cầu vượt mọc lên, nhiều cầu qua đường cho người đi bộ đang được hoàn tất cho dịp 1000 năm thủ đô đất Việt. Dây điện và cáp viễn thông ở một số tuyến đường không còn vắt vẻo trên cao mà nay đã chạy ngầm dưới đất. Hà Nội lúc lên đèn đẹp hơn ban ngày, nhất là các tuyến phố trung tâm, trong đó có phố đèn lồng chạy ngang trụ sở Bộ Ngoại giao.

Cuộc cách mạng ẩm thực ở Hà Nội vẫn tiếp tục với các quán ăn ngày càng rộng rãi và thực đơn khá phong phú. Giá cả cũng không phải là quá đắt đỏ nếu so với các thủ đô khác. Tôi với khoảng 10 người bạn cộng thêm với chừng ấy trẻ con tới quán cá Thùy Linh trên đường Trần Duy Hưng, lúc đứng dậy hết ba triệu đồng, rẻ chỉ bằng một phần năm ở London.

Đợt này về thấy bạn bè tôi hầu hết đều khấm khá, gần như ai cũng lái xe hơi, nhà cửa thì người mua được đất xây nhà, người ở chung cư rộng tới vài trăm mét vuông. Một anh bạn tôi ở chung cư tại khu mà anh bảo 'vài năm trước tao bảo có mà điên mới ra ở đây'. Tốc độ xây dựng nhà cửa và cơ sở hạ tầng tại nhiều khu ở Hà Nội không có gì đáng phàn nàn. Nhưng chất lượng, tính quy hoạch và cả tính nhân bản thì lại là chuyện khác.

Trước khi tôi về nghe nói Hà Nội sốt chung cư tư nhân. Những nhà có khoảng vài trăm mét vuông đất trở lên đua nhau xây lên 6, 7 tầng để cho thuê. Nhưng gần đây người ta đã không còn cấp phép để xây chung cư kiểu này nữa.

Nói về hình hài nhà và phố ở Hà Nội thì thật lô xô, nhấp nhô, muôn hình vạn trạng. Trong hầu hết các trường hợp thì cứ có tiền là muốn xây kiểu gì cũng được.

Nhà cửa nhấp nhô ở nội thành - ảnh Nguyễn Hùng

Chẳng thấy mấy phố mà người ta giữ sự hài hòa giữa vóc dáng các ngôi nhà, hay không gian để mà thở, để trồng cây, trồng hoa. Đa số đều xây cho thật lực, cố gắng để hoành tráng hơn nhà hàng xóm. Họ xây mà chẳng để ý tới nước thải sẽ thoát đi đâu nên cứ mưa là ngập vào tận cửa nhà. Chẳng trách người ta gọi thủ đô là 'Hà Lội'.

Bát nháo giao thông

Tôi về lần này chỉ ngồi sau xe máy có hai lần, nhưng cảm giác là không muốn có thêm lần thứ ba. Xe máy lạng lách giữa xe hơi và xe buýt, xe máy tạt ngay trước mũi ô tô, xe máy rú ga để kịp vượt đèn đỏ, xe máy leo lên vỉa hè, xe máy đánh võng..., thôi thì đủ kiểu đi xe máy. Còn mũ người ta đội thì trong nhiều trường hợp là đội cho nó có để khỏi bị phạt. Người Hà Nội đùa "đầu vỡ trước, mũ vỡ sau".

Xe máy ở Hà Nội có thể gọi là xe vua. Ô tô còi họ cũng mặc, người đi bộ họ cũng chẳng tự nguyện nhường đường, tốc độ họ phóng trên vỉa hè làm nhiều bậc phụ huynh dắt con đi dạo dựng tóc gáy. Một số người bảo văn hóa giao thông ở Hà Nội bây giờ ngày càng tồi tệ, mà lạ là đây là đặc sản của thủ đô. Họ nói thành phố Hồ Chí Minh cũng có dân tứ xứ trong dòng người giao thông nhưng cũng không có kiểu đi bát nháo như Hà Nội.

Sợ xe máy, đi taxi nhiều nên tôi nghe được nhiều chuyện từ những người đi nhiều nơi, nghe lỏm chuyện của nhiều người. Đầu tiên là bức xúc về chuyện công an giao thông rình mò để bắt những lái xe chạy quá tốc độ. Thay vì đứng đàng hoàng hay dùng camera tự động, cánh tài xế kể lại cảnh công an giao thông ẩn nấp, đội cả nón rách để chộp người vi phạm. Công an thậm chí còn mặc cả tiền phạt với lái xe, đòi xem ví khi người ta nói không đủ tiền nộp phạt. Chuyện này tôi nghe không phải lần đầu, chỉ lạ là mấy năm rồi vẫn thế.

Dòng người đợi đèn đỏ trên phố - ảnh Nguyễn Hùng

Nhà nghèo mất đất

Lần trước về nghe tới các địa điểm hút chích có tiếng, lần này là những con đường mà những cô gái bán hoa hay lai vãng. Một anh lái taxi bảo: "Tối đến trên đường Nguyễn Chí Thanh xe ôm kẹp ba, kẹp bốn cave đi ngược chiều mà chẳng ai bắt. Công an phường không mà cảnh sát cơ động cũng không. Được bảo kê hết rồi."

Người lại bảo chỉ cần nhìn những dòng chữ kẻ trên tường tại những khu nhà chính phủ quan trọng là biết mối lo của người cầm quyền là gì. Trong số những dòng đó có "Cấm đái bậy" và "Cấm tụ tập đông người".

Nói về tụ tập đông người, trước khi về Hà Nội tôi nói chuyện với nhiều người ra thủ đô chầu chực để kiện về đất đai. Người muốn đòi lại chùa mà nay đã biến thành nhà văn hóa. Người tố cáo chuyện đất của họ bị thu hồi với giá rẻ khiến mỗi hộ mất vài triệu đồng mà số hộ bị thiệt thòi lên tới hàng ngàn.

Hôm rời Hà Nội, trên đường ra sân bay Nội Bài tôi cũng thấy một khu đất trống với một bức tường còn sót lại trên đó có những dòng chữ nguệch ngoạc mà tôi chỉ nhớ có mấy chữ "phải đền bù cho dân".

Chuyện thu hồi đất không phải là chuyện gì mới, nó xảy ra từ những ngày đầu tiên Đảng Cộng sản giành chính quyền. Chỉ có điều khác là trong những ngày đầu tiên ấy, đất bị tịch thu là của giới tư sản, của những người có tiền.

Hầu hết những người bị thiệt thòi là nông dân - ảnh đốt rạ ở ngoại ô Hà Nội của Hoàng Đình Nam/AFP

Ngày nay trong rất nhiều trường hợp những người bị thu hồi đất là nông dân, tầng lớp nghèo nhất trong xã hội, được hưởng lợi ít nhất từ kinh tế thị trường và cũng gặp nhiều khó khăn nhất trong việc duy trì thu nhập sau khi không còn đất.

Hoang dã

Và chuyện cuối cùng mà tôi được nghe kể trong chuyến về Hà Nội là chuyện về dịch vụ y tế.

Thêm vào chuyện những bà mẹ vừa dặn đẻ tay vừa phải cầm phong bì nhằm tránh bị để đau đớn quá mức là chuyện người bệnh đau đớn vật vã bị bỏ mặc nếu không 'chồng' đủ tiền.

Một người bệnh kể bà mắc bệnh tim và lên cơn đau thắt ruột thắt gan nhưng các nhân viên y tế nhất quyết đòi gia đình đưa đủ 40 triệu đồng họ mới bắt đầu ca mổ.

Cuối cùng gia đình người bệnh cũng chạy vạy được số tiền 40 triệu để thực hiện ca mổ cứu mạng, nhưng không đủ số chi phí phát sinh để người ta cắm thêm cho một ống nối nữa trong quá trình phẫu thuật.

Việt Nam vẫn tự hào mình là nước xã hội chủ nghĩa mà về lý thuyết các dịch vụ cho người dân phải ưu việt và mang tính nhân bản.

Nhưng những câu chuyện mà tôi nghe được cho thấy một xã hội phát triển với nhiều nét hoang dã.

Một cựu quan chức nhà nước nói vị đại sứ Nhật khi hết nhiệm kỳ ở Việt Nam mới đây đã đưa ra mấy lời khuyên đối với các nhà lãnh đạo Việt Nam.

Ông bảo để phát triển người Việt phải bỏ thói háo danh, ăn cắp vặt và hủy hoại môi trường.

Còn người Hà Nội nếu muốn xứng đáng là công dân thủ đô và để Hà Nội xứng đáng là thủ đô của cả nước thì cần những thay đổi gì?!

Mong nhận được ý kiến đóng góp của quý vị.

• Đánh dấu bằng
• del.icio.us |
• Digg |
• Google |
• Facebook |
• MySpace
• - Cái này là gì?