Y rownd gyn-derfynol gyntaf, 21 Gorffennaf 2013: Ysgol Gymraeg Aberystwyth
Ble mae Ysgol Gymraeg Aberystwyth?
Dyma’r cwestiwn oedd ar wefusau tîm talwrn y Tir Mawr yr wythnos hon, a’r rheini heb Myrddin ap Dafydd wrth y llyw (yn llythrennol) y tro hwn.
Daethpwyd o hyd i Aberystwyth yn gymharol ddidrafferth, mae’n debyg. Ond mwy cyndyn oedd yr ysgol enwog honno, sef lleoliad y ricordiad heno, i ddatguddio’i hun i’r beirdd coll. A bu’n rhaid aros ac aros dan haul treuliedig Gorffennaf hyd nes i’r drindod faen lwybreiddio i’r neuadd.
Ond roedd yn werth aros, fel ag erioed yn hanes y Tir Mawr, oherwydd fe gawsant ornest i’w chofio yn erbyn Aberhafren.
Gosodwyd y safon gyda’r dasg gyntaf un, wrth i’r ddau dîm sgorio deg marc yr un am eu cwpledi caeth yn cynnwys y gair ‘ots’.
Yn wir, fe ddyfarnwyd deg marc bedair gwaith heno, ac ymhlith y beirdd a elwodd ar haelioni (neu haul-ioni, o bosib) y Meuryn oedd Rhys Iorwerth (Aberhafren) a’i gywydd yn gwahodd Russell Goodway i Ffair Tafwyl , ynghyd â Mari George (Aberhafren) am ei thelyneg ‘Trwsio’.
Mwy na hynny, fe gafwyd gan y ddau dîm ymdrechion wrth gefn a fyddai wedi bod yn ddewisiadau cyntaf gan y rhan fwyaf o dimau.
Cangen Aberystwyth o Ferched y Wawr oedd wedi gwahodd Y Talwrn yr wythnos hon, ac fe fentrais osod ‘Mae Merched y Wawr yn difaru’ fel llinell i’w chynnwys yn limrigau’r timau. A chan wybod taw Jôs (Gareth Jones) a fyddai’n datgan limrig y Tir Mawr, roedd gan Aberhafren y limrig hwn wrth gefn:
Roedd Merched y Wawr wedi mynnu
cael ‘motto’ gan fardd gorau Cymru,
ond Jôs o’r Tir Mawr
a’i sgwennodd, a nawr
mae Merched y Wawr yn difaru.
Ond roedd gan Jôs yntau ymdrechion ychwanegol, hon er enghraifft:
Mae Merched y Wawr yn difaru
Cael noson atgofion am garu:
Bu Efa Ty’n Pant
Yn rhestru’i holl blant
A dechrau esbonio pwy ddaru.
Peth prin ond comig iawn yw odl ddwbwl Gymraeg, ac mae’n talu ar ei chanfed o’i defnyddio yn y man iawn ac ar yr adeg iawn!
Er taw ‘Hysbyseb i’r Sioe Frenhinol’ oedd testun y drydargerdd, nid y Sioe Amaethyddol oedd pwnc cerddi’r Tir Mawr ar y dasg hon. Sioe frenhinol o fath arall aeth â’u bryd nhw:
Perfformiad
bythgofiadwy
Gawn
gan y wraig a’i gŵr;
Yn
cychwyn naw mis union
O’r
dydd cyn tyrr y dŵr.
Ie, perfformiad!
Nid ar chwarae bach mae curo’r Tir Mawr, ond wrth ddarllen telyneg Owain Rhys ‘Trwsio’, mae rhywun yn dod i ddeall pam taw Aberhafren a gariodd heno, a pham eu bod nhw yn un o dimau mwya dansierus y blynyddoedd diweddar.
Ymddiheuriadau felly i Owain na chefais gyfle i grybwyll y gerdd ganlynol yn ystod y rhaglen. Os yw’n unrhyw gysur iddo, byddai hon hefyd wedi haeddu marciau llawn:
Roedd dy weld yn annisgwyl,
yn
anorfod,
ein
cyfarch yn atsain
fel tafarn
wag,
yr
hergwd-gwtsh ’na
sydd rhwng
dynion
yn
lletchwith gysurus.
Holi hynt
hwn a’r llall.
“A
thithau?”
“Ti’n
gwbod...”
A’r dagrau’n rhedeg.
Ro’t ti’n
dda’n rhedeg –
rhedeg
rhag dy dad
a rhedeg
rhag dy frodyr.
Ac yn dy
lygaid simsan
rwy’n
gweld eu dyrnau, a gwaeth.
Es i gyda
thi, weithiau,
i furddun
ein haf,
i draeth
oedd yn llawn cariadon,
i ben
draw’r byd
ac yn ôl,
ond ddim
ers sbel.
Rhwygo
rhifau ar bapur,
ac addo
ffonio,
i bwytho
amser,
gan wybod
fod y
niwed
wedi’i
wneud.
Ymlaen ag Aberhafren felly i’r rownd derfynol am y pedwerydd tro yn y bum mlynedd diwetha. Tipyn o record.
I glywed rhaglen ddiweddaraf Y Talwrn a darllen a chlywed clipiau o'r cerddi ddaeth i'r brig ewch i wefan Radio Cymru.
