Earrann èisteachd mu mhòr-bhùth ùr
Dreach luath
Is urrainn sgilean èisteachd a thoirt air adhart tro chleachdadh.
Tha earrann èisteachdMòr-bhùth ùr a' toirt cothrom èisteachd ri còmhradh eadar dithis anns a bheil:
- eisimpleirean de ghnàthsan-cainnt
- diofar bheachdan air an togail agus air an daingneachadh
Anns an earrainn seo:
- tha pìos èisteachd sa bheil dithis charaidean a' conaltradh mu phlanaichean airson mòr-bhùth ùr. (Cuimhnich: ann an deuchainn èisteachd, 's e aon neach a bhios a' bruidhinn, air cuspair neo-fhicsean, mar as trice.)
- thèid coimhead ri diofar sheòrsaichean cheistean a bhios a' nochdadh ann an èisteachd, mar eisimpleir ceistean tuigse, anailis agus luachadh
- thèid eisimpleirean a thoirt air dòighean freagarrach air na ceistean sin a fhreagairt
- bheir an quiz cothrom dearbhadh fhaighinn air an ìre 's gun deach diofar fhaclan is abairtean a thuigsinn
Ionnsaich barrachd
Sgilean
Tha tuigse, mion-sgrùdadh agus luachadh cudromach ann an gnìomhan èisteachd aig Àrd Ìre. Gheibh thu comharraidhean airson dearbhadh gun do thuig thu prìomh bheachdan na h-earrainn agus airson sealltainn gun urrainn dhut anailis is luachadh a dhèanamh air dòigh bruidhinn agus puingean an neach-labhairt.
Seòrsaichean cheistean
Nochdaidh diofar sheòrsaichean cheistean ann an gnìomh èisteachd. Seo eisimpleirean, ged nach e liosta choileanta a th' ann.
| Carson/Dè | 'S e ceist tuigse a tha seo san fheum thu freagairt phongail a thoirt seachad a tha a' dearbhadh gu bheil thu a' tuigsinn prìomh phuingean/bheachdan. |
| Mìnich/Ciamar | Feumaidh tu sealltainn mar a tha beachdan ceangailte, no feumaidh tu dàimhean eadar rudan san earrainn a dhèanamh soilleir. |
| Seall mar a tha | 'S e ceist anailis a tha seo san fheum thu sgrùdadh a dhèanamh air mar a chaidh cànan no sgilean teicnigeach a chleachdadh airson buaidh a thoirt air an earrainn. |
| Carson, nad bheachd | Feumaidh tu beachd pearsanta a thoirt seachad, stèidhichte air na chuala tu san earrainn, mar as trice le fianais no adhbhar airson am beachd agad a neartachadh. |
Chan fheum thu freagairtean a chur nad fhaclan fhèin, mura h-iarr a' cheist sin.
Abairtean a chluinneas tu bho àm gu àm
Cluinnidh tu na h-abairtean seo an-dràsta is a-rithist. Tha iad anns a’ phìos èisteachd. Feuch a bheil fios agad dè tha iad a' ciallachadh mus èist thu ris an earrainn.
| Abairt | Brìgh | Mìneachadh |
|---|---|---|
| Dè do chor? | Ciamar a tha thu? | Tha dè do chor? a' ciallachadh ciamar a tha thu? A bheil thu gu math/gu dòigheil? |
| Mo chreach! | Nach iongantach/uabhasach sin! | Tha mo chreach a' ciallachadh tha sin iongantach/duilich/uabhasach/eagalach. |
| buileach glan | gu tur | Ma tha thu buileach glan an aghaidh rud, tha thu gu tur na aghaidh. |
| lùghdachadh air na prìsean | nithean a' fàs nas saoire | Tha lùghdachadh air na prìsean a' ciallachadh gu bheil prìsean a' tighinn a-nuas, a' fàs nas saoire. |
| aran làitheil a chosnadh | a bhith ag obair airson bith-beò | Tha aran làitheil a chosnadh a' ciallachadh a bhith ag obair gus feumalachdan a cheannach. |
| dìth mhòr na cèille | rud gun chiall sam bith | Tha dìth mhòr na cèille a' ciallachadh nì a tha gun chiall sam bith. |
| cùm do theanga | bi sàmhach/na can guth | Tha cùm do theanga a' ciallachadh na bruidhinn, bi sàmhach, sguir a bhruidhinn. Chùm mi mo theanga – cha tuirt mi guth. |
| cha thairbhe dhuinn | chan eil e na phrothaid/na bhuannachd dhuinn | Tha cha thairbhe dhuinn a' ciallachadh nach buannaich sinn càil bhuaithe. |
| dearg mhèirlich | fìor mhèirlich | Tha dearg mhèirlich a' ciallachadh fìor mhèirlich, uaireannan co-cheangailte ri cosgais – "Suas ri dà nota! Dearg mhèirlich!" |
| rud gun dreach | rud gun chruth brèagha sam bith | 'S e rud gun dreach rud nach eil a' coimhead math idir. |
Mòr-bhùth ùr - earrann èisteachd
Leugh na ceistean mus èist thu ris an earrainn, an uair sin, èist agus freagair na ceistean.
Image source, Yalcin Sonat / ALAMYTha Marc agus Ceit a' còmhradh mu mhòr-bhùth ùr a tha Superko an dùil a thogail air iomall a' bhaile.
Marc: 'S fhada bho nach fhaca mi thu, a Cheit. Dè do chor?
Ceit: Tha deagh ghreis bhuaithe, Marc. Tha mise gu dòigheil. Ciamar a tha thu fhèin?
Marc: Ò, gu math, ach trang mar is àbhaist. Bha mi a' dol seachad, agus nuair a chunnaic mi an cafaidh, thàinig pathadh orm airson cupan cofaidh. Suidh sìos led chofaidh fhèin ach am faigh mi do naidheachd.
Ceit: A' bruidhinn air a bhith trang – sin mar nach eil an t-àite seo. Tha am baile seo a' bàsachadh air a chasan. Tha e sàmhach a-nise. Smaoinich. Baile Choilltinis. Sinne as coireach. Chan eil sinn a' frithealadh nam bùthan 's nan àitean beaga mar bu chòir dhuinn. Seall na tha air dùnadh dhiubh. Bha uair a bhiodh an cafaidh seo agus am baile a' cur thairis mun àm-sa den latha.
Marc: Tha mi cinnteach gum biodh e gu math na bu trainge nan dèanadh iad lùghdachadh air na prìsean. Cò ris a tha dùil aca? Tha a h-uile càil ann am meadhan a' bhaile fada ro chosgail. Smaoinich, faisg air dà nota air cupan beag cofaidh. Prìs gun chiall! Leth spàin de na gràineanan ruadha, dileag bheag de bhainne gallta agus uisge na cheann. Suas ri dà nota! Dearg mhèirlich!
Ceit: Tha thu cho connspaideach 's a bha thu a-riamh. Nach eil fios agad gum feum iad an aran làitheil a chosnadh.
Marc: Gu dearbha cha chleithinn sin orra, ach tha diofar eadar ciall is caothach! Ge-tà, chan fhada gus an atharraich cùisean. An cuala tu gu bheil Superko ag iarraidh bùth mhòr ùr a thogail aig Bun a' Bhealaich?
Ceit: Chuala mi sin, ceart gu leòr. Cluinnidh tu uiread de rudan, 's cha bhi fios agad an e fìrinn, fathann no breug a th' annta. Co-dhiù, cha d' fhuair iad aonta bhon Chomhairle fhathast, tha mi a' tuigsinn.
Marc: Ò, 's iad a fhuair! Chaidh na planaichean tron Chomhairle feasgar an-dè, agus sin gu h-aon-ghuthach.
Ceit: Dìth mhòr na cèille, a' dol a thogail mòr-bhùth cho faisg ri sin air baile Choilltinis. Nì a' bhùth milleadh mòr air a' bhaile. Dè am feum a th' againne air bùth den t-seòrsa sin? Tha mi cinnteach gur e bogsa mòr gun dreach a bhios ann an togalach Superko. Tha mi a' dèanamh dheth gu bheil thusa ag aontachadh ris a' Chomhairle agus ri ceannardan Superko.
Marc: Is mi a tha. Carson nach bitheadh? Cha bhi ar pòcaidean buileach cho falamh nuair a thòisicheas sinn a' ceannach aig Superko. Bidh cafaidh aca mar phàirt den bhùth, agus theirinn gum bi cupan cofaidh gu math nas saoire na tha e an seo! Agus àite gu leòr do chàraichean cuideachd.
Ceit: Cùm do theanga! Dè mu dheidhinn na h-àrainneachd? Tha Bun a' Bhealaich àlainn, agus ainmeil airson nan lusan 's nam beathaichean fiadhaich a tha a' còmhnaidh ann. Na h-eòin. Nuair a thèid a' bhùth a thogail, cha chluinn thu tuilleadh iad aig Bun a' Bhealaich. Sgrios uabhasach! Bidh cus dhaoine agus chàraichean ann.
Marc: A Cheit. Nach eil a thìde agad gluasad a-mach às na Meadhan Aoisean, agus a-steach do linn an adhartais. Is dòcha nach tèid thu innte uabhasach tric, ach cuiridh mi fichead nota air a' gheall gur tu aon den chiad fheadhainn a thèid a-steach air stairseach Superko nuair dh'fhosglas iad a' bhùth.
Ceit: Chan eil mi idir ag ràdh gum bi mi ga seachnadh buileach glan, ach cha dìochuimhnich mi na daoine ann am bùthan beaga Choilltinis a bha gam fhrithealadh fad bhliadhnaichean.
Marc: Feumaidh sinn uile ar cleachdaidhean atharrachadh, agus nam bheachd-sa feumaidh atharrachadh a thighinn air beatha an duine bhig ann an saoghal an duine mhòir.
Ceit: Tiud! Cha thairbhe dhuinn a bhith ag argamaid. Agus thòisich seo air sgàth prìs a' chofaidh sa chafaidh bheag seo - An Teallach.
Marc: Is math d' fhaicinn ge-tà. Mo chreach, seall an uair a tha e. Feumaidh mi togail orm. Bha an cofaidh glè mhath ged a bha a' phrìs rudeigin searbh.
Ceit: Beannachd leat, Marc. Is dòcha gun casg sinn ar pathadh le cofaidh a-rithist uaireigin eile. Ann am fuachd Superko, ma dh'fhaoidte!
Ceistean air an earrainn
1(a) Dè am beachd a tha Ceit a' toirt seachad air Baile Choilltinis?
Gur e àite a th' ann far nach eil mòran a' tachairt a-nis an taca ri mar a bha.
1(b) Dè as coireach ri sin?
Chan eil muinntir a' bhaile a' frithealadh nam bùthan no nan àitean beaga mar a b' àbhaist dhaibh.
- Dè, a rèir Marc, as coireach nach eil an cafaidh no am baile cho trang 's a b' àbhaist?
Tha na prìsean ro àrd.
Tha na rudan a tha iad a' reic truagh, gu h-àraidh a thaobh na prìs a tha orra, mar eisimpleir an cofaidh.
- Dè an leasachadh a tha a' tighinn aig Bun a' Bhealaich?
Tha mòr-bhùth gu bhith ann.
- Seall mar a tha Ceit a' nochdadh a mì-thoileachais a thaobh na mòr-bhùth.
"milleadh mòr air a' bhaile."
Tha Ceit a' cleachdadh taghadh-facail làidir – "milleadh" – airson sealltainn gu bheil i ga mheas mar chunnart dhan bhaile agus rudeigin a nì cron air an àite.
Comhairle: chan fheum thu fianais a thoirt facal air an fhacal às an earrann èisteachd.
- Mìnich dà adhbhar air a bheil Marc a' cur a thaic ri plana na mòr-bhùth.
Tha e den bheachd gum bi:
daoine nas fheàrr dheth a thaobh airgid air sgàth nam prìsean aig Superko.
àite a bharrachd ann do chàraichean air sgàth an leasachaidh seo.
- Thoir seachad dà eisimpleir de na cunnartan a tha Ceit a' faicinn a thaobh na mòr-bhùth.
Nì an leasachadh seo cron mòr air an àrainneachd, leithid lusan is beathaichean.
An àite fuaim nan eun, bidh cus dhaoine agus chàraichean ann.
- Seall mar a tha Marc a' cleachdadh magadh is fealla-dhà airson na beachdan aige a neartachadh.
"Nach eil a thìde agad gluasad a-mach às na Meadhan Aoisean"
Tha Marc a' cur às leth Ceit gu bheil i seann-fhasanta is nach eil i deònach gabhail ri leasachadh is adhartas.
"cuiridh mi fichead nota air a' gheall"
Tha e cho làidir na bheachd gum bi a' bhùth tarraingeach 's gu bheil e deònach gealltainn gum bi cabhag air Ceit a dhol innte cho luath 's a tha i fosgailte.
Comhairle: chan fheum thu fianais a thoirt facal air an fhacal às an earrann èisteachd.
- "Tiud! Cha thairbhe dhuinn a bhith ag argamaid."
Beachdaich air an dòigh sa bheil an earrann seo a' tighinn gu co-dhùnadh. Seall mar a tha an deireadh seo freagarrach mar chrìoch air an earrainn.
Tha an co-dhùnadh seo freagarrach a chionn 's gu bheil Marc is Ceit nan caraidean, is ged a tha deasbad beòthail, làidir air a bhith aca, tha iad a' gabhail ris gum bi eas-aonta eadar caraidean uaireannan. Ach, chan eil iad a' leigeil le sin an càirdeas aca a mhilleadh.
Feuch dè na dh'ionnsaich thu
Quiz
Ath-shùil air na dh'ionnsaich thu
Seo ruith eile air abairtean à pìos èisteachd Mòr-bhùth ùr a tha rin cluinntinn ann an còmhradh làitheil.
| Abairt | Brìgh |
|---|---|
| Dè do chor? | Ciamar a tha thu? |
| Mo chreach! | Nach iongantach/uabhasach sin! |
| buileach glan | gu tur |
| lùghdachadh air na prìsean | nithean a' fàs nas saoire |
| aran làitheil a chosnadh | a bhith ag obair airson bith-beò |
| dìth mhòr na cèille | rud gun chiall sam bith |
| cùm do theanga | bi sàmhach/na can guth |
| cha thairbhe dhuinn | chan eil e na phrothaid/na bhuannachd dhuinn |
| dearg mhèirlich | fìor mhèirlich |
| rud gun dreach | rud gun chruth brèagha sam bith |
More on Èisteachd
Find out more by working through a topic
- count1 of 4
- count2 of 4
- count3 of 4
