Presidenti i Kosovës Fatmir Sejdiu

Ai i ka thënë BBC-së se pavaresia është i vetmi opsion i mundshëm, por që pala e Kosovës është pajtuar që edhe për një kohë, të ketë një prani ushtarake dhe civile.

Presidenti Sejdiu, në këtë intervistë komenton zhvillimet e kësaj jave në New York, mbledhjen e Grupit të Kontaktit dhe mbledhjen e Këshillit të Sigurimit, flet për raportin e fundit të shefit të UNMIK-ut në Këshillin e Sigurimit, si dhe për ofertën e palës së Prishtinës për serbët dhe për poziten e tyre.

Këtu mund të dëgjoni intervistën në audio

Muharrem Nitaj në intervistën që i mori presidentit Sejdiu, fillimisht i kërkoi një vlerësim për mbledhjen e fundit të Këshillit të Sigurimit, ku u kërkua që të ruhet tempi i zhvillimeve për statusin.

BBC: Faktori ndërkombëtar ka patur qëndrime të ndryshme për sa i përket statusit të Kosovës, megjithëse ato janë qartësuar në një masë shumë të madhe gjatë muajve të fundit.

Së fundmi ka patur një deklaratë shumë interesante, e cila ka shkaktuar reagime edhe në Kosovë, të presidentit rus Putin se Rusia do të mund të vendoste veto në statusin e Kosovës, nëse përcaktimi i këtij statusi do të ishte kundër interesave të Rusisë.

Zoti Sejdiu si e keni kuptuar këtë mesazh të presidentit Putin?

Sejdiu: Paraprakisht unë do të përmendja disa elemente të tjera. Unë mendoj se Rusia ka qenë një faktor aktiv dhe i rëndësishëm në gjithë proceset që kanë të bëjnë me Kosovën, duke marrë parasysh nismën në Këshillin e Sigurimit dhe dhënien e mandatit presidentit Ahtisari.

Rusia është anëtare e përhershme e Këshillit të Sigurimit, sikurse edhe Kina dhe disa nga fuqitë e tjera botërore, pastaj kontributi i saj i drejtëpërdrejtë në Grupin e Kontaktit.

Deri tani Rusia asnjëherë nuk ka qenë jashtë atij procesi dhe ka qenë në një kompozicion të plotë të rrugëtimit në qëndrimet rreth Kosovës, rreth procesit negociator dhe do të thoja gjithashtu rreth mundësive për lehtësimin e punës për të ardhur deri tek përcaktimi i statusit.

Çështja e dytë mendoj është ajo që është shprehur zyrtarisht. Unë kam patur rastin të kem takime me përfaqësuesin e përhershëm të Rusisë në Këshillin e Sigurimit, pastaj takime të ambasadorëve rusë në pjesën e Europës Juglindore që kanë shprehur interesimin e Rusisë për një stabilitet të përgjithshëm në Kosovë dhe një stabilitet rajonal që është e rëndësishme dhe e përputhshme po ashtu me vizionin tonë dhe qasjen tonë që kemi për të ardhmen e përgjithshme të rajonit dhe së fundi një deklarim që mund të jetë, është e drejtë natyrisht përfaqësueve rusë të japin idenë e tyre.

Por mendoj përfundimisht se Rusia në interes të paqes, stabilitetit dhe të krijimit të një rajoni sa më të qëndrueshëm do të jetë në kompozicionin e përbashkët edhe me vendet e tjera anëtare të Grupit të Kontaktit në këtë rast gjithashtu edhe në Këshillin e Sigurimit.

BBC: Duket që komuniteti ndërkombëtar në përgjithësi në mënyrë të posaçme në Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Bashkimi Europian megjithatë janë të vendosur për shembull që të ruajnë një lloj tempi në zhvillimet që çojnë në përcaktimin e statusit të Kosovës.

Në këtë kuadër pati një mbledhje të Këshillit të Sigurimit, ku është konfirmuar pikërisht ky qëndrim, ndërkohë që në javën që vjen ka edhe disa zhvillime të rëndësishme të Grupit të Kontaktit në nivel të ministrave të Jashtëm dhe një seancë e Këshillit të Sigurimit, ku ndërmjetësi Ahtisari ndoshta mund të dalë me një raport përfundimtar për atë që ka ndodhur në Kosovë. Të krijohet përshtypja që kjo është kthesa që fut procesin në finale.

Sejdiu: Mendoj se përputhet pikërisht me atë që thamë në fillim, pra një cikël i ngjeshur i veprimeve që kanë të bëjnë me nivelet e ndryshme, qoftë në Grupin e Kontaktit, qoftë në Këshillin e Sigurimit, qoftë takimi i mëparshëm që ishte takimi i Sofjes dhe ajo që do të vijë në Këshillin e Sigurimit me një raportim të drejtëpërdrejtë të presidentit Ahtisari.

Unë mendoj se presidenti Ahtisari ka formësuar qëndrimin e tij se cili do të jetë ajo që duhet të merret në lidhje me Kosovën, duke patur parasysh të gjitha hapat që janë arritur në këtë proces.

Unë realisht them realitetin e krijuar në Kosovë, punën e institucioneve demokratike, vullnetin politik të shumicës, dhe pranimin e këtij vullneti edhe nga pakicat me përjashtimin e pakicës serbe dhe natyrisht në interesin e veçantë që ky proces të shkojë në fundin e vet të suksesshëm në vitin 2006.

Dhe mendoj gjithashtu se me këtë shkëputëm edhe shumë iluzione të tjera, posaçërisht iluzionet e Beogradit për të vazhduar thjesht me një qasje të statuskuosë, e cila në fakt rrezikon jetën e brendshme në Kosovë dhe natyrisht duket si një blerje kohe për të promovuar ide thjesht për ta nxjerrë në një farë mënyre Beogradin partner rehabilitues të procesit që ai supozon se mund të jetë.

BBC: Presidenti Sejdiu duket që bisedimet Prishtinë-Beograd nuk do të rezultojnë me marrëveshje. Tashmë nuk ka asnjë shenjë që kjo do të ndodhë.

Duket që zgjidhja për Kosovën, ose vendimi për Kosovën do të merret në Këshillin e Sigurimit.

Sejdiu: Unë mendoj se realisht çështja e pavarësisë së Kosovës është opsion real, siç u tha edhe së fundi nga britanikët, gjithashtu edhe nga përfaqësuesit e Shteteve të Bashkuara të Amerikës dhe kujtoj edhe të tjerë dhe si i tillë është natyrisht i drejtpërdrejtë respektimi i vullnetit të popullit të shumicës dhe çështja e dytë që do të thoja është se ky vendim që duhet të merret në rrafshin e Këshillit të Sigurimit ka parasysh edhe elemente të tjera që të nxjerr fuqinë të themi të vendimarrjes ndërkombëtare në relacion me një krizë apo me një situatë të krijuar thjesht në Kosovë fundshekullin e kaluar dhe këto vite të pasluftës të shekullit të ri.

Qasja më e arsyeshme, më e logjikshme dhe më e drejtë për të nxjerrë një stabilitet të përhershëm të rajonit është pikërisht kjo që të njihet edhe pavarësia e Kosovës, pra të njihet edhe një realitet faktik i krijuar brenda saj dhe paralelisht me këtë do të thoja që të vërë përgjegjësinë e drejtëpërdrejtë edhe në Kosovë, në rrugëtimet e përgjithshme të politikës rajonale dhe në pjesën e nevojës së saj në integrime të mëtejshme, duke përmbushur standardet sikur edhe vendet e tjera.

BBC:Meqenëse ju jeni të bindur që Kosova përfundimisht brenda këtij viti do të jetë një shtet i pavarur, ku Kosova është në përgatitjen e asaj që duhet ta bëjë në mënyrë që të nisë vitin e ardhshëm si shtet i pavarur.

Ku janë përgatitjet ose puna që po bëhet në hartimin e kushtetutës, simboleve kombëtare dhe gjërave të tjera që duhet të ketë një shtet i ri?

Sejdiu: Kjo është një sfidë kryesore menjëherë pas sfidës së pavarësimit të Kosovës. Pavarësia do të vijë, por nevojitet qëndrueshmëria e shtetit të Kosovës dhe ne kemi argumente se shteti i Kosovës ka një mbështetje të brendshme dhe burime të mjaftueshme edhe në kuptimin ekonomik edhe në kuptimin njerëzor që të ecë normalisht. Natyrisht duke patur komunikimet ekonomike tregtare të botës moderne me vendet e tjera.

Është shumë e qartë se Kosova duhet të ketë kushtetutën e vet. Ekziston një ekip, i cili është autorizuar nga Grupi i Unitetit që të hartojë parimet themelore dhe ajo parimet themelore i ka bërë. Janë një pjesë e dokumentave që do të jenë pjesë e marrëveshjes, nëse arrihet në këtë drejtim me bashkësinë ndërkombëtare, sepse me Serbinë nuk ka.

Do të jenë pjesë e shtojcës dhe them se në nivelin e parimeve mund të shtrohen edhe në kuadër të kushtetutës dhe natyrisht që Kuvendi i Kosovës do ta marrë patronatin e mëvonshëm, që është krejt normal në shndërrimin e tij në një kuvend kushtetutdhënës në një fazë të caktuar dhe nxjerrjen e re të kushtetutës së Kosovës sa më shpejt.

Në aspektin politik është bërë një bazë e parë apo një sfond i parë, por megjithatë do të shohim sa çfarë do të jetë Kosova një tip i një republike parlamentare apo një tip i një republike mikse ku do të kombinohet sistemi parlamentar me atë presidencial.

Është çështje e elektoratit, është çështje e Kuvendit të Kosovës që do të vendosë për këtë dhe periudha e tjetër që është paralele me këto, ajo e shprehjes së identitetit përmes edhe simboleve shtetërore në këtë rast.

Simbolet naciolane për Kosovën ekzistojnë. Ato dihen dhe është respekti i plotë edhe ndaj simbolit të përdorur deri tash për popullsinë shumicë dhe kujtoj se do të jetë e rregulluar me ligj edhe çështja e përdorjes së simboleve nacionale të etnive të tjera pakicë që jetojnë në Kosovë, por që Kosova do të ketë nevojë që të ketë stemën e vet, të ketë flamurin e vet shtetëror dhe me këtë të konkurojë apo të shprehë identitetin e vet të themi shtetëror edhe në asocimet ndërkombëtare, por edhe në asocimet e vetvetes.

Këto ditë dhe këto muaj natyrisht që do të hyhet në një dinamikë të re. Përmbyll të themi një proces të rëndësishëm të filluar më parë dhe mendoj se është e interesit të përgjithshëm të Kosovës dhe të qytetarëve të saj që kjo të përmbyllet në vitin 2006, konform vullnetit politik, të shprehur për pavarësinë e Kosovës.

Do të thoja që i gjithë procesi në të vërtetë në të gjitha fazat e zhvillimit të tij ka kaluar nëpër vështirësi objektive.

Natyrisht unë them se në fazën e fillimit temat që janë shtruar më tepër kanë qenë pjesë e një testimi të drejtëpërdrejtë të palëve, them edhe nga ana e palës ndërkombëtare që ka qenë organizatori kryesor në mandatin e Këshillit të Sigurimit të udhëhequr edhe nga presidenti Ahtisari dhe në fazat e mëvonshme sikur bie nganjëherë edhe sprova e drejtëpërdrejtë në delegacionet që janë marrë me problemet konkrete, siç është çështja e decentralizimit dhe çështja e trashëgimisë kulturore, problemet ekonomike dhe çështja e të drejtave të komuniteteve.

Ne kemi thënë se pavarësia e Kosovës është alfa dhe omega e përcaktimit tonë dhe natyrisht që nuk mund të pranojmë asnjëherë dicka tjetër që do të ishte imponim në kuptimin e statusit politik të Kosovës dhe të ardhmes së saj.

Dhe kjo natyrisht është në përputhje të plotë me atë që ka edhe mbështetjen e dokumentit kryesor të Kosovës në rezolutën mbi pavarësinë e Kosovës.

BBC:Presidenti Sejdiu përmendni ofertën që ka qenë më gjeneroze e palës së Prishtinës në gjithë procesin e negociatave për atë që cilësohet përcaktimi i të ardhmes politike të Kosovës. Në këtë kuadër ka patur disa vlerësime edhe të faktorëve ndërkombëtarë.

Në këtë kuadër edhe të zyrtarëve të Kombeve të Bashkuara. Ishte një deklaratë e fundit e sekretarit të përgjithshëm të Kosovës e cila ka shënuar përparime, por që është kërkuar vazhdimisht dhe që vazhdon të kërkohet edhe nga Prishtina edhe Beogradi të jenë më tolerante në këtë proces. Në fakt kur thuhet kjo më tolerante, domethënë që të lëshojnë më shumë pe. Çfarë nënkupton kjo?

Sejdiu: Ne nuk kemi ndonjë arsyetim të drejtëpërdrejtë, përveç disa çështjeve që kanë mbetur të pambyllura. Është pikërisht çështja e funksionimit, çështja e financimit të komunave të Kosovës dhe ndonjë aspekt i ngjashëm në kuptimin e shtimit të parcelave kadastrale. Ne kemi ofruar variantin tonë dhe mendoj se me argumente të qëndrueshme kemi shtruar përpara bashkisë ndërkombëtare gjithë vizionin dhe mendoj se asnjë shtet normal dhe Kosova që duhet të jetë e pranuar ndërkombëtaristh nuk do të lejonte që në hapësirën e tij të ketë një referim të ndonjë vendi tjetër, sepse në këtë kuptim shkrihet edhe ajo pjesë e sovranitetit, e cila sadoqë mund të themi që në këtë fazë e ka karakterin e sovranitetit bashkëkohor, por ka kuptimin e bartjes së sovranitetit në asocime ndërkombëtare sikur është fjala e Unionit Evropian, ku ne do të pretendojmë që të jemi, por në një shtet fqinj është e patolerueshme. Delegacioni i Kosovës nuk do ta pranojë një gjë të tillë. Mendoj se bashkësia ndërkombëtare do ta ketë parasysh këtë distancë të mirë pozitive të krijuar nga delegacioni i Kosovës dhe po e quajmë avantazh real dhe normal të mbështetur në argumente dhe nuk do të ketë një presion të veçantë për të bërë koncensionet e tjera, të cilat realisht do ta dëmtonin tërësinë e funksionimit të institucioneve të tjera.

BBC: Zoti Sejdiu si e vlerësoni kontributin e deritanishëm, në fakt gjithë angazhimin e palës së Beogradit në këtë proces ?

Sejdiu: Ka qenë një palë, e cila vazhdimisht ka qenë në obstruksion. Një palë e cila në të gjitha fazat e zhvillimit të bisedimeve për temat e ndryshme ka dhënë hipoteza apo ka futur në lojë qasje të tilla, të cilat në radhë të parë kanë dëshiruar që ta kompromentojnë procesin.

Në radhë të dytë kanë dëshiruar ta stërgjasin procesin dhe natyrisht të nxjerrin edhe obstruksione të tjera të pengimit të qytetarëve të Kosovës të kombësisë serbe të jenë pjesë integrative në kuptimin e përmbushjes së standarteve duke i mbajtur në një shantazh të vazhdueshëm, apo duke i mbajtur peng thjesht të qasjeve të tyre politike dhe një element të cilin do të dëshiroja që ta thoja në këtë rast është se bashkësia ndërkombëtare duhet ta ketë shumë të qartë se Serbia nuk mund të jetë determinues për të ardhmen e Kosovës.

BBC: Zoti Sejdiu ka edhe disa lëvizje të cilat kanë kundërshtuar në fakt gjithë procesin e negociatave edhe brendapërbrenda Kosovës ose do të thosha disa reagime relativisht të ashpra.

Ka patur disa protesta edhe në Viti edhe në Gjilan. Pastaj ka patur një lëvizje, e cila është munduar që ta paraqesë si të dëmshëm procesin e decentralizimit në përgjithësi edhe procesin e negociatave në përgjithësi. Si i vlerësoni për shembull këto kundërshtime, sado që jo në masë në Kosovë, për këtë proces?

Sejdiu: Unë mendoj se është e natyrshme që njerëzit të shprehin qëndrimet e veta, të shprehin pakënaqësitë e tyre dhe të shprehin vizionin e tyre rreth këtij procesi dhe ato mendoj se në njëfarë mënyre janë tërheqje e vëmendjes që të kemi një kujdes të veçantë si delegacion dhe si institucione të Kosovës se cila do të jetë varianti final apo përfundimi i këtij procesi në kuptimin e nënshkrimit apo të arritjes së një marrëveshje të caktuar.

Paralelisht mund të them gjithashtu se duhet të kemi në konsideratë edhe vështirësitë objektive që kemi në Kosovë. Natyrisht në këtë aspekt vjen edhe ajo që ne e kemi shtruar me fillimin e bisedimeve që të jemi në ofertat tona më gjenerozë dhe ne kemi ofruar këto variante natyrisht duke bërë vërejtjen e përhershme, të përputhshme plotësisht mund të themi me vërejtjet që kanë ardhur nga mjediset e ndryshme të Kosovës dhe me dabatin që është dhënë në parlamentin e Kosovës.

BBC: Sa ka qenë konstruktiv faktori serb i brendshëm i Kosovës ose sa ka arritur t'i shkaktojë dëm procesit të faktorit serb sipas jush?

Sejdiu: Mendoj se ata në masën më të madhe nuk kanë qenë pjesë të themi e interesuar që të ndihmojnë këtë proces me përjashtim që s'duhet mohuar rolin e një numri të tyre të inkorporuar në një rrafsh të komunikimeve në Këshillin Konsultativ për Komunitetet.

Pjesa e tjetër është ajo pjesë që fatkeqësisht edhe bojkoton punën e përgjithshme të institucioneve të Kosovës, reflekton natyrisht edhe në përvijime të tjera, por mendoj se vetë bashkësia ndërkombëtare me vërejtjet që i ka bërë Beogradit dhe tërheqjen e tanishme që është bërë edhe në Këshillin e Sigurimit.

Në takimin e fundit ia ka bërë me dije se ky është faktori kryesor i pengesave dhe këto të themi nxitje tek popullata serbe e Kosovës që të bëjnë obstruksione të vazhdueshme bashkë me këta në mënyrë që proceset të mbahen peng.