Iraanitti hiriirri mormii akka malee babal'achuun gamowan manca'an jiru. Sababa kanatti mootummaan intarneetii balleesseera. Hoogganaa olaanaa Iraan hiriirtonni ''Tiraamp gammachiisuuf yaalaa jiru,'' jedhan.
Hiriirri Iraan guyyaa 13ffaa qabateera. Magaalota 16tti babal'ateera.
Har'as salaata Juma'aa booda hiriira guddaatu ture.
Hiriirri kun gara hookkaraatti geedaramuun qabeenyi hedduun manca'eera.
Gamoowwan fi konkolaataawwan gubataniiru.
Viidiyoo kana daawwadhaa!
Madda suuraa, Handout
Reezaa Palaavii pirezidant Doonaald Tiraamp dhimma Iraan ''gidduu seenuuf qophaa'uu akka qabu,'' gaafate.
Reezaa Pahlaavii ilma Mohammad Reezaa Pahlaavii yoo ta'u yeroo ammaa baqatee biyya bakkee jira.
Mohammad Reezaa Pahlaavii ammoo bara 1941 hanga 1979tti bulchaa Iraan ture. Bulchiinsi maatii isaanii Shah jedhamuun beekama.
Innis aangoo kana abbaa isaa Reezaa Shah irraa dhaale.
Reezaa Pahlaavii bakka jirurraa Tiraampiif gaaffii kana dhiheesseera.
Tiraamp ''gidduu seenuun uummata Iraan baraaruuf qophaa'uu qaba,'' jedhe.
Ergaa X irratti maxxanseen ''Pirezidant Tiraamp, kun dhimma ariifachiisaadha, xiyyeeffannaa keessan barbaanna, hatattamannaan xiyyeeffannaa keessan Iraan irra godhaa. Deeggarsaa fi tarkaanfii keessan feena,'' jedhe.
''Ummanni ammas daandiirra jira, akka gargaartan isin gaafadha.''
Waashingtan DC kan jiraatu Reezaa Pahlaavii uummanni Iraan akka mormii cimsan dhaameera.
Hiriirtonni hedduun namni kun akka biyyatti deebi'u gaafataa jiru,lakkoofsaan meeqa akka ta'an beekamuu baatus.
Tiraamp gamasaan kaleessa mootummaa Iraan akeekkachiiseera. Iraan yoo hiriirtota humnaan cabsite ''cimsaa haleelaa!'' jechuun ajaja dabarse Tiraamp.
Madda suuraa, Handout
Hiriirri kun erga eegalee torban lama hin gunne. Guyyaa 13 dura namoonni suuqii qaban lagannaadhaan eegalan.
Kunneen warra Tehraan keessatti mootummaa Islaamaa Iraan tumsuun lafee dugdaa ta'anidha.
Ka'umsi diddaa kanaa gatiin maallaqa biyyattii akkaan hir'achuu fi qaala'iinsi ammoo daran dabaluudha.
Boodarra barattoonni hiriira kanatti makaman. Achii booda daandiiwwan magaalota Iraan hiriirtotaan weeraraman. Amma magaalota biyyattii 16 caalan keessa mormii hamaatu jira.
Viidiyoowwan waraabaman irraa wayita ilaallu, erga bara 2022 as hiriirri akkasii biyyattii keessatti raawwatee hin beeku.
Amma mormiin waa'ee diinagdee qofa ta'uu bira darbeera. Hiriirtonni hoogganaa olaanaa biyyattii Ayaatollaa Alii Kameneey dabalata qondaalota amantii aangoo olaanaa biyyattii harkaa qaban mormuun dhaadannoo dhageessisaa jiru.
Iraan rakkoowwan hedduutu harkaa ishee qaba. Kufaatiin diinagdee, miidhaan siyaasaa fi tasgabbiin dhabamuun akkasumas hookkarri amma hamaate biyyattii yaaddootti galcheera.
Sababa sagantaa gabbisa nukilaraa fi misaa'eloota fageenya dheeraa imalaniinis dhiibbaa addunyaa jala jirti, kun ammoo egeree biyyattiif yaaddoo isa hamaadha.
Aanga'oonni olaanoo Iraan waggootaaf hiriirtota humnaan cabsuun beekamu. Humnoonni nageenyaa biyyattii humna fayyadamuuf qophiidha. Kanneen aangoo harkaa qaban wayita rakkoon akkanaa mudatu dhaabbilee tajaajilaa kanneen akka baankii, manneen barnootaa, interneetii fi jaarmiyaalee hawaasaa garaagaraa cufuutti ni ariifatu.
Miidiyaanis to'annoo mootummaa jala jira.
Aanga'oonni diinota alaa kanneen jedhaniin akka US fi Israa'el irrattidha xiyyeeffannaan isaanii. Hookkara mudate furuuf akka hojjetanii fi hookkarri hammaachuuf ammoo biyyoota lixaa himatu.
Yeroo ammaa biyyattii guutuutti interneetiin waan cufameef oduun Iraanii ba'u hundi gama mootummaan kan jiru qofa ta'a.
Barreeffamni kun qabiyyee [social_media-site]n dhiyaatan qaba. Tarii 'cookies' fi teknolojiiwwan biraa fayyadamuu waan danda'aniif, osoo tokkoonsaa gadi hin buufamiin dura hayyama keessan gaafanna. Osoo hin simatin dura Google YouTubeimaammata cookies fi imaammata mateenyaa dubbisuu barbaadda ta'a. Qabiyyee kana ilaaluuf 'waliigaluun itti fufi' filadhu.
Xumura maxxansa YouTube
Arsenaal eda dirreessatti gahuumsa gadaanaan Liivarpuul waliin qixa bahe.
Haala amma itti jiruun kilaba waancaa nyaatu fakkaataa?
Xinxaala taphoota Waancaa Afrikaafi Pirimeerliigii Ingizii kana daawwadhaa!
Madda suuraa, Reuters
Dhiheenya hiriirri mormii akkanaa Iraanitti gaggeeffamee hin beeku. Hiriirri guyyoota 13f walitti aansee gaggeeffamaa jiru kun magaalota biyyattii 16 keessatti hammaateera.
Mootummaan biyyattii namoonni akka wal hin quunnamneef jecha guutummaa biyyattiitti intarneetii cufeera.
Salaata Jum'aa booda hiriirri guddaan magaalaa Zahedan keessatti gaggeeffameera. Ergasii magaalota 16 keessatti babal'ate.
Hoogganaa olaanaan Iraan Ayaatollaah Alii Kameneey hiriirtota busheessaniiru, mootummaansaanii ''kanneen biyyattiitti jeequmsa uumuuf deeman,'' akka humnaan cabsu ibsan.
Yaada kana biyyattiin intarneetii balleessuun erga dhagahamee booda as ba'uun dubbatan. Guutummaa Iraanitti intarneetiin erga badee sa'atii 18 caaleera.
US keessattis dhimmi Iraan ijoo dubbii ta'ee jira. Jalqaba Ayaatollaah Kameneey hiriirtonni ''Tiraampiin gammaachiisuuf yaalaa jiru,'' jechuun dubbatan. Tiraamp ammoo Iraan yoo humnaan hiriirtota cabsuuf yaalte ''jabeessaa rukutaa!'' jechuun ajaja dabarse.
UKn ifatti ejjennoo Tiraamp deeggaruu hin ibsine, garuu aanga'oonni Iraan ''akka humna hin fayyadamne,'' akeekkachiisteetti.
Daandiin Qilleensaa Emireet sababa jeequmsaan gara Iraanitti balalii dhaabuu BBCtti himeera.
Madda suuraa, Villa Somalia
Pirezidantiin Somaaliyaa Hasan Sheek Maahmud biyyisaanii biyyoota Arabaafi Turkii waliin ta'uun Israa'eliin Gaanfa Afrikaa keessaa akka baastu dubbatan.
Pirezidantichi ergaa karaa TV biyyattii dabarsaniin Israa'el naannawa Gaanfa Afrikaatti ''waraana ishee babal'isaa jirti,'' jechuun himataniiru.
Israa'el Muddee 26, 2025 Somaalilaand, kan Somaaliyaan akka qaama isheetti ilaaltuuf beekamtii biyyummaa kenniteetti.
Ergasii Somaaliyaan michuuwwan ishee faana ta'uun, Israa'el akka murtee ishee kana kaastuuf tarkaanfii fudhataa jiraachuu ibsan Pirezidant Hasan Sheek Mahmuud.
Miidhaawwan Israa'el uummata Filisxeem irraan geessee fi ga'aa jirtu jedhan eeruun Israa'el irratti himannaa dhiheessaniiru dureen Somaaliyaa kun.
''Somaaliyaan hin weeraramtu. Hin qoqqoodamtu,'' jechuun biyyoota Arabaa fi michuu ishee kan taate Turkii faana ta'uun Israa'eliin naannawa Gaanfa Afrikaa keessaa akka baasan ibsan.
Beekamtii Israa'el bulchiinsa Somaalilaandiif kennite booda Somaaiyaa fi biyyoonni kaan akkasumas jaarmiyaaleen idiladdunyaa hedduun mormaniiru.
Israa'el garuu beekamtii kan kennitu ykn ammoo hariiroo kan uummattu murtee mataasheen ta'uu ibsuun tarkaanfii fudhatterraa duubatti akka hin jenne ibsiteetti.
Kibxata, Amajjii , 2026, Ministirri Dhimma Alaa Israa'el Giidiyoon Sa'aar magaalaa guddoo Somaalilaand, Hargeessaa daawwataniiru.
Bulchiinsa beekamtii biyyummaa kennaniif kana faana hariiroosaanii gama hundaan akka cimsanis waadaa seenaniiru.
Barreeffamni kun qabiyyee [social_media-site]n dhiyaatan qaba. Tarii 'cookies' fi teknolojiiwwan biraa fayyadamuu waan danda'aniif, osoo tokkoonsaa gadi hin buufamiin dura hayyama keessan gaafanna. Osoo hin simatin dura Google YouTubeimaammata cookies fi imaammata mateenyaa dubbisuu barbaadda ta'a. Qabiyyee kana ilaaluuf 'waliigaluun itti fufi' filadhu.
Xumura maxxansa YouTube
Xinxalaa siyaasaa Jawaar Mohaammad dhimma muddama Gaanfa Afrikaa, siyaasa Itoophiyaafi Oromoo irratti turtii BBC waliin taasise daawwadhaa!
Madda suuraa, Abiy Ahmed Ali
Ministira dhimma alaa ishee, Waang Yi, gara Itoophiyaatti kan ergite Chaayinaan ''walitti hidhamiinsa loojistikii galaanarraa cimsuuf'' sochii biyyoonni naannawa Baha Afrikaa fi Gaanfa Afrikaa jiran taasisan akka tusmitu ibsiteetti.
Tumsa kanas karaa birmadummaa daangaa fi tokkummaa biyyaalessummaa biyyoota kunneenii eegeen akka taasiste eerte.
Ulaa galaanaa argachuun qaama karoora ''biyyoota naannawa kanaa loojistikii galaana irraa (Maritime Logistic)n walitti hidhuu'' ta'uus ibsite Chaayinaan.
Ministirri dhimma alaa Chaayinaa Waang Yi Amajjii 7-9, 2026tti wayita Itoophiyaa daawwatanitti Ministira Muummee Abiy Ahamd fi Ministira Dhimma Alaa Geediyoon Ximootiwoos dabalatee aanga'oota olaanoo mootummaa Itoophiyaa waliin mari'ataniiru.
Xumura daawwannaa qondaala Chaayinaa booda biyyoonni lameen [Itoophiyaa fi Chaayinaa] ibsa waloo baasaniin dhimma birmadummaa biyyaa fi walabummaa daangaa kabajuurratti ejjennoo walfakkaataa akka qaban ibsaniiru.
Ibsa waloo kana keessatti Itoophiyaan ''Taayiwaan yoomiyyuu qaama Chaayinaati,'' jechuun ejjennooshee mul'isteetti.
Itoophiyaan walabummaa bulchiinsa Taayiwaan akka mormituu fi tattaaffii mootummaan Chaayinaa bulchiinsattii of jalatti tiksuuf taasisu akka tumsitu ibsiteetti.
Biyyoonni lameen hariiroo gidduusaanii gama diinagdee, daldala, misoomaawwan bu'uuraa, inarjii, geejjibaa fi haqaan jiru akka cimsan ibsaniiru.
IbsiTajaajila Ministeera Kominikeeshinii akka mul'isutti daldalli Chaayinaa fi Itoophiyaa doolaara Ameerikaa biiliyoona 13 caaleera.
Kun ammoo Itpoophiyaan michuu diinagdee cimtuu ta'uun Chaayiinaan filatamuu mul'isa jedha ibsi kun.
Akka ibsa kanaatti meeshaaleen Itoophiyaan Chaayinaarraa gara biyyaatti galchitu dabalaa jira. Hanga Bitootessa 2026tti doolaara Ameerikaa biiliyoona 1.57 ni ga'a jedha ibsi kun.
Kun ammoo kan bara darbee yeroo walfakkaataan yoo walbira qabamu dhibbeentaa 22n caala.
Daawwannaasaanii biyyoota Afrikaa kana Itoophiyaarraa kan eegalan Waang Yi ittaansuun Somaaliyaa, Taanzaaniyaa fi Lesuutoo daawwatu.
Madda suuraa, Reuters
Mormii cimaa Iraan keessatti gaggeeffamaa jiru ilaalchisee gaggeessaa olaanaa biyyattii kan ta'an Ayaatolaa Kameenii namoota hiriira bahan qeeqan- inumaayyuu US gammachiisaa jiru jedhan.
Ayaatolaan har'a deeggartoota isaanitti yeroo dubbatan, namoonni hiriira bahan "gurmuu saamtotaa pirezidaantii US gammachiisuu barbaadaniidha" jechuun qeeqan.
Ergaa karaa TV dabarsaniin: "Gurmuun saamtotaa magaalaa Tehraanifi bakkeewwan biraatti bahuun pirezidaantii US gammachiisuuf jecha gamoowwaniifi qabeenya biyyasaanii irraan miidhaa gahan," kanneen hiriira mormii bahan balaaleffatan.
Tiraamp namoota Iraanitti hiriira bahan irratti mootummaan haleellaa yoo raawwate US gidduu seenuu akka dandeessu ibsee ture.
Ayaatolaan dubbii Tiraamp kanaaf deebii yoo kennan, "Yoo danda'e biyya isaa haa gaggeessu" jedhan.
Dabaluunis, sababa waraana guyyaa 12 Israa'el waliin gaggeeffameen namoota du'an ilaalchisee "Harkisaa [Tiraamp] dhiigan namoota kumaatamaa aarsaa ta'anii ofirraa qaba" jechuun dubbatan.
Madda suuraa, Reuters
Raashiyaan misaa'ela baalisitikaa ammayyaa Oreeshinik jedhamuun Ykireenirratti haleellaa gaggeessite.
Haleellaa Lixa Yukireen magalaa Laviiv irratti gaggeeffameen namoonni afur yoo du'an 25 kan ta'an ammoo madaa'an.
Raashiyaan misaa'ela ammayyaa Oreeshinik jedhamu fayyadamuun si'a lammaffaa Yukireen haleeluusheeti.
Yeroo jalqabaaf misaa'el saffisa sagalee dachaa hedduun caalu Oreeshinik jedhamu kan fayyadamte bara 2024 keessa ture.
Misitiirri Ittisaa Raashiyaa ibsa baaseen, misaa'ela kana fayyadamuuf kan dirqame Yukireen diroonin mana jireenyaa Pirezidaant Puutiin irratti haleellaa raawwatteef deebii kennuuf akka ta'e beeksise.
Misaa'elli Oreeshinik gosa misaa'elaa fageenya giddu galeessaa imalu yoo ta'u, saffisa sagalee dachaa hedduun kan caaludha. Fageenya km5,500 imaluun haleellaa kan gaggeessudhas jedhama.
Madda suuraa, Getty Images
Dooniin waraanaa Chaayinaa fi Iraan shaakalaa waraanaa waloof Afrikaa Kibbaa taasisaaniif Piritooriyaa galaniiru.
Shaakalli waloo kun biyyoota hedduu kanneen Ameerikaa waliin dippilomaasii gaarii hin qabne kan hirmaachise yoo ta'u, Afrikaa Kibbaa qopheessituu shaakalichaati.
Shaakalli kunis 'Shaakala Fedhii Nagaa' (Will for Peace 2026) kan jedhamu yoo ta'u,Chaayinaan dursaa jirti.
Shaakalli Galaanaa irratti taasifamu kun Amajjii 9 hanga Amajjii 16tti kan taasifamuuf karoorfame.
Gabaasni miidiyaa Afrikaa Kibbaa 'Daily maverick' jedhamu akka mul'isutti Itoophiyaa fi Indooneezhiyaan akka taajjabdootatti hirmaatuu jedha.
Gama mootumma Itoophiyaan garuu dhimma kanarraatti waanti jedhame fi mirkanaa'e hin jiru.
Itoophiyaan biyyaa lafaan daangofte waan taateefis dooniwwaan waraanaa galaanarraa shaakkala kana irratti hirmaachiftus hin qabdu.
Dalatasaa asii argattu
Madda suuraa, Getty Images
Viidiyoonni toora interneetii irratti qoodamaa jiru akka mul'isutti,, mormitoonni magaalaa guddoo Iraan fi magaalota biroo keessatti lakkoofsaan hedduu ta’an kan mormii waggoota keessatti isa guddaa ta'e taasisan mul'ataniiru.
Viidiyoon BBC Persiyaan argate akka agarsiisutti humnoonni nageenyaa mormitoota Kamisa halkan mormii Tehran fi magaalaa guddittii lammaffaa Mashhad keessatti hirmaatan bittimsuuf yaalii taasisaa hin turre.
Amma guutummaa biyyattiittis intarneetii fi bilbilli cufamuun gabaafameera.
Sagaleen viidiyoo kanarra dhaga'amu, mormitoonni hogganaan olaanaan Iraan Ayatollah Ali Kahameni akka aangoo gadhiisaan kan gaafatu.
Dhaabbanni Mirga Namoomaa Iraan kan teessoo isaa Noorweey godhate akka beeksisetti, sababa mormii guyyoota 12f adeemsifame kanaan daa’imman saddeet dabalatee yoo xiqqaate mormitoonni 45 humnoota nageenyaatiin ajjeefamaniiru.
Pirezidaantiin Ameerikaa Doonaald Tiraamp Iraan tarkaanfii waraanaa mormitoota irratti kan fudhattu yoo ta'e Ameerikaan gidduu seenuuf dirqamti jedhan.
Waan raawwataa jiru kanaaf '''sirni kun itti gaafatamaa'' kan jedhan Tiraamp hoggantoonni biyyoota Awurooppaas mala walfakkaatu akka hordofan gaafataniiru.
Madda suuraa, AP
Kolombiyaan tarkaanfii waraanaa Ameerikaan fudhattun 'guddaa yaaddofte' jechuun pirezidaantiin biyyattii Gustaavo Peetroo BBC'tti himan.
Peetroon, Ameerikaan biyyota biroo akka qaama ''impaayera'' Ameerikaatti ilaalaa jirti jechuun qeeqan. Pireezdaantichi kana kan jedhan Tiraampi Ameerikaan Kolombiyaa irratti tarkaanfii waraanaa akka fudhatu doorsisuu hordofeeti.
Ameerikaan ''addunyaa irratti ol'aantummaa qabaachuu'' irraa gara ''addunyaa irraa adda baafamuu''tti jijjiiramuuf jirtis. jedhan.
Tiraamp irra deddeebiin Peetroon "nama dhukkubsataa" jedhaniis, gidduu kana bilbilaan waliin haasa'uun Waayit Haawusitti wal arganii mari'achuuf karoorfatanii ture.
Pireezdaantichii gaaffii fi deebii Kamisa kaleessaa BBC waliin taasisaniin Tiraamp waliin bilbilaan dubbatanis hariiroon biyyota lamaanii kun tasumaa akka hin fooyya'in ibsan
Peetroon wal dubbiin biyyoota lamaanii kun harki caalaan daldala qoricha sammuu namaa hadoochu Kolombiyaa'' fi ilaalcha Kolombiyaan Veenzuweelaa irratti qabduu fi ''waan Ameerikaa ilaalchisee naannoo Laatiin Ameerikaatti ta'aa jiru'' kan qabu ta'uu himan
Peetroon Waashingitan "boba'aa fi albuudaaf" jettee nu waraanuu barbaaddi jechuun himatan
Hordoftoota keenyaa tamsaasa kallattii keenya biyya keessa fi alaa toora kanan nu hordofuu dandeessu.
