Haleellaan haaraa magaalota qarqara galaanaa Iraanitti raawwate - Gabaasa

Haguuggii Tamsaasa Kallattii

1. 14 Adooleessa 2026Hogganaa RSF Hamdaan Dagaalootti maaliif duuti itti murame?

   Maxxansa YouTube irra dabri

   Qabiyyee Google YouTube hayyamtaa?

   Barreeffamni kun qabiyyee [social_media-site]n dhiyaatan qaba. Tarii 'cookies' fi teknolojiiwwan biraa fayyadamuu waan danda'aniif, osoo tokkoonsaa gadi hin buufamiin dura hayyama keessan gaafanna. Osoo hin simatin dura Google YouTubeimaammata cookies fi imaammata mateenyaa dubbisuu barbaadda ta'a. Qabiyyee kana ilaaluuf 'waliigaluun itti fufi' filadhu.

   Accept and continue

   Hubachiisa: Qabiyyee marsariitiiwwan alaatiif BBCn itti gaafatamummaa hin fudhatu. YouTube beeksisa qabaachuu danda'a.

   Xumura maxxansa YouTube

   Dhaddachi Sudaan keessa jiru hogganaa Humna Addaa Sudaan (RSF), Hamdaan Dagaaloo yakka waraanaa, yakka farra namummaafi dugaaggaa sanyii Lixa Daarfuuritti hirmaachuun murtii du'aa irratti dabarseera.

2. 14 Adooleessa 2026Tiraamp isa Ulaa Hormuuz keessa darbuu qaraxa dhaadatan dhiisan

   

   Madda suuraa, Bloomberg via Getty Images

   Pirezidant Donaald Tiraamp kaffaltii 20% kaargoo Ulaa Hormuuz keessa darbuurratti nan kaa'a jedhanii akeekkachiisanii turan dhiisuu isaanii beeksisan.

   Kanas, waliigaltee daldalaa biyyoota Galoo Galaanaan akka bakka buufamu dubbatan.

   Kanas kan murteessan biyyoota kanarraa itti bilbilamee booda akka ta'e himan.

   Waanuma kaffaltii jedhamu kana akka hin jaalanne himan.

   Dubbiin Tiraamp kuni erga US fi Iraan irra deebiin galgala keessa walirratti haleellaa raawwatan booda dhagahame.

   Haleellaa Eegdonni Warraaqsa Islaamummaa Iraan Ulaa Hormuz gubbaa taankarii irratti raawwataniin yoo xiqqaate hojjettoonni doonii lama ajjeefamaniiru.

   Miidiyaa mootummaa Iraan akka gabaasetti, magaalota qarqara galaanaa Iraan irratti haleellaan raawwateera.

   Iraan akka beeksistettimmoo, buufataalee US Baahireeniifii Jordaan jiranitti haleellaa raawwatteetti.

3. 14 Adooleessa 2026Ulaan Hormuuz 'Iraaniif malee' kaaniif banaadha jedhan Tiraamp

   Pirezidantiin Ameerikaa Donaald Tiraamp Ulaan Hormuuz ''Iraan malee geejiba kaaniif banaadha - sababni kanaas soba, hookkara, hooggansa sobaa isaanii mancaatiitti as gadi isaan geessurraa kan ka'edha,'' jechuun miidiyaa hawaasummaa isaanii Truth Social irratti barreessan.

   Ulaan kuni kan danqamu dooniiwwan buufata Iraanitti qajeelaniifi achii deebi'an akka ta'e dubbatan.

4. 14 Adooleessa 2026Tiraamp Ministira Muummee Iraaq AlIi al-Zaayidii waliin mariyate

   

   Madda suuraa, Reuters

   Pirezdantiin US Donaald Tiraamp Ministira Muummee Iraaq Alii al-Zaayidii waliin Waayit Haawusitti mariyatan.

   Sa'aatii 24 dabran Pirezdant Tiraamp Ameerikaan armaan booda nageenya sochii dooniiwwan daldalaa Ulaa Hormuuz tiksuuf baasii baaftuuf beenyaa akka gaafattu beeksise.

   Dhaamsi isaa kun tarsiimoo haaraa jedhamuu caalaa abdii kutannaa isaa agarsiisa.

   Iraan immoo Tiraampitti yoo qoostu, kaffalchiisuun kee gammachuu qabna, maamiltootatti hin guddaturee jette, kan nuti kaffalchiifnu wayya jette.

   Ejensiiwwan doonii dhimma kaffaltii kanarraa dubbachuurraa of qusatan.

   Yeroo hunda wayita wal-haleellaan US fi Iraan gidduu hammaachaa dhufu; dooniiwwan daldalaa muraasni qofti balaa jiru ilaalcha keessa galchanii ulaa kana qaxxamuru.

   Kanaan wal qabatee, gatiin boba'aa ammas olka'iinsa guddaa agarsiiseera. Pirezidanti Traamp biraa yoo yaadni jijjiirame jedhamee eegama.

5. 14 Adooleessa 2026'US guyyaa jalqabaatii kaasee waliigaltee dhukaasa dhaabuu sarbaa turte' - Profeesara Tehiraan

   

   Madda suuraa, Getty Images

   Pirofeesarri qorannoo dhimmoota Ameerikaa Yuunivarsiitii Tehiraan, Fo'aad Izaddiin akka jedhutti, US fi Iraan gara "wal haleellaa guutuutti" deebi'aniiru.

   Izaddiin akka jedhutti, waliigalteen wal hubannoo US fi Iraan gidduutti mallatteeffame yeroo "rakkoo" keessa turetti, akkasumas US guyyaa jalqabaa irraa kaasee waliigaltee sana sarbaa turteetti.

   Izadiin sagantaa kan BBC News Hour irratti yaada kenneen, "ministirri waraanaa US, Piit Hegseet, erga Traamp waliigaltee sana mallatteessee sa'aatii shan booda Iraan waraanuuf doorsisaa" ture. Kun immoo keeyyata tokkoffaa waliigaltichaa faallessa," jedheera.

   Akkasumas, "Ameerikaan guyyaa jalqabaa irraa kaasee hanga har'aatti , haleellaa halkan edaa Iraan irratti bante dabalatee, waliigaltee sana cabsaa turteetti," jedhe.

   Izadiin itti dabaluudhaan, Iraan Ulaa Hormuz to'achuu akka hin barbaadne, garuu haleellaa "seeraan alaa" US fi uggura doonii Iraan irratti taasifameef deebii kennaa akka jirtu ibseera.

6. 14 Adooleessa 2026Netaaniyaahuun haleellaa Iraaniif deebiin Israa'el 'haalaan jabaadha' jedhan

   

   Madda suuraa, Reuters

   Ministirri Muummee Israa'el Benjaamin Netaaniyaahu haleellaan haaloo bahuu Israa'el Iraanirratti raawwattu ''haalaan jabaa'' ta'uu dubbatan.

   Kunis, yoo haleellaan dursee irratti raawwatame akka ta'e himan.

   ''Hoggantoota Iraanitti wanti jedhu'' jechuun 'yoo nu haleeltan waan callisnu isinitti hin fakkaatin' jechuun himan viidiyoo miidiyaa hawaasummaa irratti qoodameen.

   Yoo Israa'el irratti Iraan haleellaa raawwatte deebiin kennan kan kana dura ture waliin akka wal hin fakkaanne ibsan.

   Haleellaan kana dura ture ''haalaan cimaa ta'us'' jedhan.

   ''Barri abbaan ta'e nu haleelee dachaa lamaan deebinee osoo hin haleeliin hafnu darbeera,'' jechuunis dabalan.

   Kanas gartuuwwan Iraan ''hamaa'' jedhanii ibsan irratti akka raawwatan dubbatan.

   Hamaas, Hezbollaafi Huutiin michuuwwan Iraan yoo ta'an deeggarsa biyyattiis argatu.

7. 14 Adooleessa 2026Iraan ammas tapha humnashee olii akka dinqiitti taphachaa jirti

   

   Madda suuraa, Reuters

   Gama waraanaatiin Ameerikaadhaan guutummaatti kan caalamte ta’us, Iraan masaanuu ishee irratti faayidaa istraateejii ta’e argachaa jirti.

   Kana kan gochaa kan jirtu, yeroo biraas dabalatee, Ulaa Hormuz daandii cehuuf balaafamaa ta'e gochuudhaani.

   Dooniiwwan socho'an seera isheen baafte kabajanii, karaa kaabaa deemanii, sakatta'amanii yoo hin deemne, yoo xiqqaate immoo kaffaltii kaffaluuf dirqamu.

   Haaluma walfakkaatutti, Iraan biyyoonni Arabaa buufata waraanaa Ameerikaa ta'uu isaaniitiif, michoota Ameerikaa naannicha jiran haaloo irratti bahaa jirti.

   Iraan hanqina diroonii fi misaayeloota furgugsiiftu waan hin qabne fakkaatti.

   Uggurri Ulaa Hormuuz irra Ameerikaan keesse diinagdee Iraan daddaaqe ittuu badduu baasa.

   Ittisa daangaa bishaanii haaraa gochuun ishee, dinagdee Iraan isa dhibee keessa jiru caalaatti miidha.

   Haa ta'u malee, Iraan Ulaan Hormuuz tajaajila dhaabuunsaa addunyaa haferrattis dhiibbaa akka uumu ni beekti; kunis gatii boba'aa dabaluufi filannoo marsaa walakkaa Donaald Tiraamp isa ji'oota afurii gadi keessatti gaggeeffamu irratti dhiibbaa uumuu isaati.

8. 14 Adooleessa 2026'Bulchiinsa kibba lixa Iraanirratti dho'iinsi dabalataa dhagahame' - Miidiyaa mootummaa Iraan

   

   Miidiyaan mootummaa Iraan dho'iinsi naannawa magaalaa Maahshaahir, akkasumas kibba lixa Iraan Abadan keessatti dhagahamuu gabaase.

   Fars news agency yaada hoggana itti aanaa nageenyaa bulchiinsa Kuuzestaan Vaaliyoolaa Hayaatii wabeeffachuun gabaase.

   Miidiyaan biyya keessaa har'a US magaalaa buufata galaanaa Buusheehir irratti haleellaa raawwachuu gabaasee ture. Naannoon kun kutaa biyyattii buufata anniisaa nukilaraa misoomaaf qofa ijaarameeti.

   Bulchaa itti aanaan kutaa bulchiinsa kanaa Ehsan Jahanian magaalaa keessatti iddoowwan afur "meeshaalee diinaan" haleelamuu ibsuu isaanii maddi Oduu Iraan IRNA gabaase.

   Jahanian haleellaawwan kunneen bakkeewwan magaalattii garaagaraatti raawwachiuu himan.

9. 14 Adooleessa 2026Xiyyaaronni Awurooppaa Giddugala Bahaa gubbaa akka hin balaliine akeekkachiifaman

   

   Madda suuraa, Getty Images

   Eejansiin Nageenya Aviyeeshinii Gamtaa Awurooppaa (EASA), daandiiwwan qilleensaa Awurooppaa daangaa qilleensaa Baahireen, Kuweet, Kataar, UAE fi qaama bishaanii Galoogalaana Oomaan irra balaliisaniif akka daangaa qilleensaa kana keessa hin balaliifne akeekkachiise.

   Eejansichi akka jedhutti, "taateewwan waraanaa tilmaamuun hin danda'amne, akkasumas itti fayyadama meeshaalee waraanaa akka misaa'elaa, diiroonii, xiyyaarota waraanaa fi sirnoota ittisa qilleensaa" naannicha keessatti tajaajilarra oolaa waan jiraniif balallii xiyyaarotaaf "haala daran yaaddessaa" uumeera.

   Akeekkachiisni (gorsi) haaraan kun hanga Adoolessa 29tti kan hojjetu yoo ta'u, EASA'n haalicha dhiyeenyaa akka hordofu beeksiseera.

   Ameerikaan Iraaniin otoo haleeltuu Ulaan Hormuuz banamuu qaba jetti

10. 14 Adooleessa 2026Tiraamp waraanni Iraan itti fufuu kongireesiitti hime

    

    Madda suuraa, Reuters

    Pireezidantiin Ameerikaa Donaaldi Tiraamp waraanni Iraan waliin jalqabe Adoolessa 7, 2026 irraa qabee itti fufuu xalayaadhaan kongireesii beeksiseera

    Akka xalayaa kanaatti kongireesiin haleellaa kanaaf hamma eeyyama kennuufitti guyyaa 60 fudhata.

    Pireezidantichi haleellaa haaraa baayyee raawwatullee, buufata dooniirratti dhorkaa kaa'us waliigalteen dhukaasa dhaabuu ammallee waraana kana dhaabuuf carraa akka qabu himeera.

    Mootummaan Warraaqsa Islaamaa Iraan buufataalee waraanaa Ameerikaa Yoordaanoos, Baahireenfi Kuweet keessa jiran haleeleera.

    Dilbata darbe Ulaa Hormuuz irratti muddamni jabaachuu hordofee waraanni Ameerikaa Iraan irratti haleellaa marsaa haaraa banuu beeksiseera.

    Pireezidantichi xalayaasaa irratti ''Nageenya Ameerikaa fi lammiileeshee tiksuufi fedhii imaammata dhimma alaa eeguuf tarkaanfiin waraanaa akka fudhatamu ajajeera,'' jedhe.

11. 14 Adooleessa 2026Ulaan Hormuz gonkumaa ‘weerara’ Ameerikaatiin hin banamu' - Iraan

    

    Madda suuraa, AP

    Muddamni naannawa Ulaa Hormuz irratti jiru ammas cimee itti fufeera.

    Ulaa kana keessaa qabeenyi boba'aa addunyaa baay'een waan darbuuf, nageenyi isaa biyyoota hedduuf murteessaadha.

    Dubbi-himaan Raayyaa Ittisa Biyyaa Iraan, Birgaadeer Jeneraal Mohammad Akraminia "Ameerikaan waraanaa fi doorsisaan gonkumaa Ulaa Hormuz banuu hin dandeessu" jedhu.

    Filannoo tokkichii ulaan kun ittiin banamuu danda'u mirga mootummaa fi uummata Iraan kabajuu qofaanii jechuun ibsan.

    Itti dabaluun humnoonni waraanaa Iran ulaa Hormuz irratti ejjennoo qabatan kanarraa taakkuu tokkollee akka duubatti hin deebine dubbate.

    Akkasumas, "Dhiiga wareegamtootaa, keessumaa hogganaa mootummaa Islaamaa ajjeefameef haaloo baafachuun dirqama keenya" jedhan.

    Traamp gama isaan haleellaa Iraan hordofee Ameerikaan Ulaa Hormuuz cufuu beeksisan.US ulaa kana humnaan ni to'atti jechuunis dubbatan.

    Lolli Ameerikaafi Iraan deebi'ee hammaannaan gatiin boba'aa akkaan dabaleera.

    Gama biraatiin, Chaayinaan, Ameerikaa fi Iraan walitti bu'iinsa isaanii akka xiqqeessanii fi nageenyi geejjibaa Ulaa Hormuz keessaa saffisaan akka deebi'u waamicha dhiheessite.

    Dubbi-himaan Ministeera Dhimma Alaa Chaayinaa LIin Jiyaan, nageenyi daandii bishaanii kanaa fedhii waliinii hawaasa addunyaa ta'uu ibse.

    Chaayinaan dhiphina kana tasgabbeessuuf hojii ishee itti fufuu akka jirtus beeksifte.

12. 14 Adooleessa 2026Ulaa Hormuuz irratti lolli hammaannaan gatiin boba'aa akkaan dabale

    

    Madda suuraa, Getty Images

    Lolli Ameerikaafi Iraan deebi'ee hammaannaan gatiin boba'aa akkaan dabale.

    Eeshiyaatti gatiin boba'aa daballii kan agarsiise yoo tahu gatiin boba'aa jikitaa harka 1.9 dabalee barmeelaan doolaara 84.87 gurguramaa jira.

    Gabaa Ameerikaa irratti ammoo harka 2 dablee barmeelaan doolaara 79.75 gurguramaa jira.

    Lolli kuni hammaatee itti fufuusaan gaafa Wiixataa gatiin boba'aa jikitaa harka 3'n kan dabale yoo tahu kunis torbee sadii keessatti isa guddaa tahuun galmaa'eera.

    Waraana kanaan daldaaltonni deebii kennaniin gatiin gabaa jumlaa yeroo dhihootiin asitti ititaa hin jiru.

    Ameerikaafi Israa'el Guraandhala darbe Iraan irratti haleellaa raawwachuun booda Iraan Ulaa Hormuuz cufteetti.

    Boba'aa fi gaasii uumamaa addunyaa harka 20 ulaa kana keessa darba.

    Gatiin boba'aa deebi'ee qaala'us kan isa ji'a Bitootessaarra turerraa garuu gad-aanaa dha.

    Bitootessa darbe gatiin boba'aa jikita tokkoo doolaara 120 ture.

13. 14 Adooleessa 2026Gamtaan Awurooppaa daldala warqee Sudaan irratti dhorkaa kaa'e

    

    Madda suuraa, Reuters

    Manni Maree Gamtaa Awurooppaa daldala warqee waraana biyyattii deeggaraa jira jedherratti dhorkaa haaraa kaa'eera.

    Dhorkaan kuni ''bituu, alaa galchuu ykn warqee Sudaan keessa jiru daddabarsuu'' fa'a kan dabalatu dha.

    Gamtaan Awurooppaa miyoota warqee baasuuf gargaaran ''meerkuriifi siyaanaayid gurguruun, dhiyeessuun ykn daddabarsuun, '' dhorkamuu beeksiseera.

    Humni Addaa Sudaan RSF iddoowwan warqeen itti bahu muraasa akka to'atu fi gara UAE akka ergu ni himama.

    Humni Waraanaa Sudaan UAE'n humna addaa kana deeggaruufi haleellaa diroonii raawwachuun himata.

    UAE'n garuu himannaa kana ni waakkatti.

    Sudaan biyyoota Afrikaa warqee gurguran keessaa tokko dha.

14. 14 Adooleessa 2026Tiraamp Biyyoota Galoo Galaanaa Doolaara biiliyoona heddu gaafachuun falmii kaase

    

    Madda suuraa, AFP

    Haleellaa Ameerikaan tibbana Iraan irratti raawwatteef deebii kennuuf Iraan buufata waraanaa Ameerikaa biyyoota Galoo Galaanaa keessa jiran irratti xiyyeeffachuu eegalteetti.

    Waa’ee kanaa kan dubbatan Pireezidaantiin Ameerikaa Doonaald Traamp Waayit Haawusitti miidiyaaleef haasawa taasisaniin, Ameerikaan nageenya biyyoota kanneenii eegsisuu itti fufti, garuu tajaajila sanaaf kaffaltii kaffaluun dirqama ta’uu ibsan.

    "Guyyaa nuti isaan haleelle baatii tokko keessatti silaa Iraan meeshaa niwukilaraa hidhatti ture. Osoo Iraan meeshaa niwukilaraa qabaatanii Israa'el kana booda jiraachuu dhiisuu dandeessi, Israa'eel qofa utuu hin taane tarii Bahi Giddu Galeessaa illee nagaa hin ta'u ture."jedhan TIraamp

    Tiraamp gaazexeessitootaaf haasawa taasisaniin, Ameerikaan naannicha eeguuf maallaqa guddaa baasaa turtee fi michoonni ishee baasii kana keessaa muraasa akka baadhatan yeroon isaa amma jedhan.

    Tiraamp gaazexeessitootaatti akka dubbatnitti Ameerikaan naannicha eeguuf maallaqa guddaa baasaa turtee.

    Haa ta'uu malee Michootni Ameerikaa yeroon itti baasii US baaftu keessaa muraasa isaa itti qooddachuun kanfalan amma jedhan.

    "Kutaa addunyaa baayyee badhaadhaa ta'e waan eegnuuf kaffaltiin akka naaf kaffalamu barbaada. Maallaqa guddaa baasna, kanaaf biyyoonni nuti eegnu eegumsa sanaaf kaffaltii nuuf kaffaluu qabu."

    Tiraamp Sa’uudii Arabiyaa, Yunaayitid Arab Emireet, Kuwaatar, Baahireen fi Kuweet biyyoota eegumsa Ameerikaa naannoo Galoo Galaanaa irraa fayyadamoo ta’an keessaa muraasaa jechuun eeran

    "Halkan kana haleellaa guddaa biraa ni raawwanna. Waliigaltee gochuu barbaadu... Waggoota 47f mari'achaa turre, garuu namni waraanaan isaan haleelee hin beeku. Baayyee cimsinee isaan haleelaa jirra."

    Gama biraatiin Doonaald Tiraamp Ameerikaan buufata doonii Iraan irratti uggura akka kaa’u beeksisaniiru. Akkasumas dooniiwwan fe’umsaa ulaa Hormuz keessa darban hunda irratti taarifa %20 akka kaa’amu beeksiseera.

15. 14 Adooleessa 2026US ulaa lafa jalaa Iraan yuraaniyeemii itti gabbistu to'achuu akka dandeesu Tiraamp dubbate

    

    Madda suuraa, Reuters

    Pirezidaant Doonaald Tiraamp U.S bakka Iraan sagantaa gabbisa yuraaniyeemii itti gaggeessituufi ulaa lafa jalaa gaarren jalatti argamu to'achuu akka dandeessu ibse.

    Tiraamp kan kana dubbate sagantaa raadiyoo Hugh ​Hewitt Show jedhamurratti Wiixata dhiyaachuun yoo ta'u, haleellaan Iraanirratti gaggeeffamu akka itti fufus dubbate.

    "Gaara Pickaxe [ulaa lafa jalaa wal-xaxaa gaarren jalatti argamuufi Iraan gabbisa Yuraaniyeemiif itti fayyadamtu] ni to'anna. Iraanonni akka qophaa'an itti himu," jedhe Tiraamp.

    "Gaara Pickaxe ilaalaa jirra. Ammatti waanti haaran achitti gaggeeffamaa jiru hin jiru. Sagantaa gabbisa nikularasaanii irratti baay'edhuma hojjataa hin jiran. Gaafa isaan waa hojjachuu dhageenye hunda ni haleella.

    "Waa'ee kanaa dubbachuu hin barbaadan. Garuu yeroo dhiyootti qabachuu dandeenya," jechuun dubbate Tiraamp.

    Gaarri Pickaxe naannoo wiirtuu gabbisa nikularaa Nataanzitti dhiyoo kan jiru yoo ta'u, haleellaa US ji'ootan dura gaggeessiteen heddu miidhamee ture.

    Bakki kun ulaa lafa jalaa baay'ee gadi fagoofi boombii US ulaa lafa jalaa ittiin mancaastun illee kan hin mancaane akka ta'e himu xinxaaltonni.

16. 14 Adooleessa 2026Ashamaa!

    Tamasaasi kallattii keenya har'aa eegalleera!

    Pirezidaant Doonaald Tiraamp irra deebiin Iraanitti dhaadachuu itti fufeera. USfi Iraan haleellaa walirratti gaggeessuu itti fufaniiru.

    Inumaayyuu bakka Iraan gabbisa nikuaraa itti gaggeessitu "seennee to'anna" jechuun dubbate Tiraamp.

    Iraan maal gochuu dandeessi?

    Odessawwan biyya keessafi idiladdunyaa jala buunee isin biraan gahuu itti fufna.

    Dhiyaadhaa!