Th�inig an saoghal a-muigh a choimhead air Hiort

Tha cuid a smaoinicheas air an eilean mar n�dar de ph�rras iomallach, le sluagh a bha mar aon, deamocratach, le d�chas fada arsaidh a bhith ann, agus cuid eile, a tha ga ghabhail mar �ite br�agha s�theil, a th' air a sh�bhaladh dhuinn bho eachdraidh.

Tha eachdraidh Hiort a' sealltainn gun robh e mar a bha m�ran de dh'eileanan beaga Innse Gall nuair a bha daoine a' fuireach annta, le chuid thrioblaidean agus de thoileachas.

'S d�cha gur e an t-eisimpleir as fhe�rr de mar a bha an sluagh fosgailte do chunnart a th' ann an sgeulachd nach chualar gu tric, agus a thachair ann an 1726.

Nuair a thadhal an Sg�theanach M�rtainn Mac 'ille Mh�rtainn air Hiort ann an 1697, dh'fhoillsich e na chunnaic e anns an leabhar ainmeil 'A Late Voyage to St Kilda.'

Feusagan

Am measg na sgr�obh e, bha nach tigeadh feusagan air na fireannaich gus an robh iad 30 bliadhna a dh'aois no mar sin, 's nach robh iad an uair sin ach gu math tana.

Mothaichidh duine sam bith a th' air dealbh fhaicinn de na Hiortaich do cho m�r is tiugh 's a bha feusagan nam fireannach anns an 19mh linn. Ciamar a dh'atharraich sin ma-tha?

Ann an 1726, dh'fhalbh fireannach � Hiort a thadhal air na Hearadh, ach cha b' esan a thill dhachaigh.

Agus e ann, ghabh e am breac, agus 's ann anns na Hearadh a tha e fhathast.

As d�idh dha b�sachadh, chaidh aodach a chuir air ais a Hiort, mar rud pr�seil a ghabhadh cleachdadh fhathast.

Cha chuala sinn mu bheachd nan Hiortach air an luchd-turais Opara mu eachdraidh Hiort Mac-talla nan Eun

An ath-thuras a thadhail am b�ilidh air Hiort gus am m�l a thogail, she�l an soitheach aige seachad air Stac L�, faisg air Boigheireigh, mu cheithir m�le gu tuath air Hiort fh�in.

Thog e tri�ir fhireannach agus ochdnar balach a chaidh dhan stac a shealg eun. Bha iad air a bhith ann naoi m�osan, a' feitheamh air a' bh�ta Hiortach.

As d�idh dhaibh cho fada a chuir seachad air creag chas sa chuan, thill iad do na dachaighean aca, far an do lorg iad aon inbheach, agus ochd duine cloinne deug fhathast be�, agus am breac air cha-mh�r 200 duine den t-sluagh d�thchasach a mharbhadh.

Bha m�l Hiort luachmhor don uachdaran, MacLe�id Dh�n Bheagain, a gheibheadh �85 Albannach (�7 Sterling) gach bliadhna bhon sti�bhart, a thogadh sin ann an itean, fe�il, e�in mhara, agus uidhir de ch�is is de dh'�m a ghabhadh toirt dha leis an t-sluagh.

Ath-thuinneachadh

Cha robh MacLe�id de�nach leigeil leis a' mh�l sin sguir, agus chuir e tuilleadh dhaoine, Sgitheanaich as motha, ach cuid �s na Hearadh cuideachd, a dh'fhuireach ann an Hiort.

'S ann mar sin a nochd na h-ainmean aithnichte ann an Hiort: D�mhnallach, Fearghastan, MacCriomain, Mac Fhionnghainn, MacLe�id, MacCuithinn, Mac Gill-�osa agus Moireasdan.

Dh'ionnsaich na daoine �ra seo d�ighean sealg nan eun bhon dream a bh' air fh�gail den t-sluagh, agus b' e an sliochd-sa a bha san eilean bhon uair sin a-mach.

'S iomadh rud a dh'�irich dhaibh. Ann an 1746, fichead bliadhna as d�idh don Hiortach d�anamh air na Hearadh, th�inig tri soithichean cogaidh a Hiort agus iad air chluinntinn gun robh am Prionnsa Te�rlach san eilean, agus e am badeigin air taobh siar na G�idhealtachd as d�idh Chul Lodair.

Nuair a lorg an airm na Hiortaich agus iad am falach anns na creagan shuas os-cionn a' bhaile, thuirt iad nach cuala iad dad mun ar-a-mach.

Dh'fhaighnich iad an robh e f�or gun robh trod m�r air a bhith a' dol eadar an R�gh De�rsa agus Ban-�mpearair na Ruis.

Turasachd

Anns an 19mh linn, th�isich sreath de luchd-turais a' tadhal air Hiort, a' toirt leotha beachdan airson an t-�ite a leasachadh, agus dh'fh�s na Hiortaich nas eisimeile air an t-saoghal a-muigh.

Anns na 1850an, dh'imthirich 42 Hiortach a dh'Astr�ilia, agus an d�rna leth dhiubh a' b�sachadh air an t-slighe.

Suas gu deireadh an deicheid sin, bha taighean an eilein riamh air an togail le rudan a bha ri l�imh ann an Hiort. Ballachan cloiche, agus mullaichean tughaidh, no fe�ir.

B' e fear de na 'leasachaidhean' a th�inig bhon t-saoghal a-muigh, 16 taighean �ra a chaidh a thogail sa bhaile, ann an 1860.

Bha na taighean seo fuar, agus b'fheudar dhaibh gual a cheannach a-staigh, agus iarrtas ro-mh�r air a' mh�ine san eilean gus na taighean a theasachadh.

Cuideachd, cha ghabhadh an c�radh le stuthan san eilean fh�in, a' f�gail gun robh na daoine a' coimhead a-mach � Hiort airson rudan a bha riatannach don bheatha aca, airson a' chiad uair riamh.

Ri linn an luchd-turais, chuala an saoghal mun 'Ph�rlamaid Hiortach,' far an do chuir fireannaich an eilein rompa obraichean a dh�anamh gach madainn, agus mu adhbrainnean nan Hiortach, a bha nas tiugha na aig daoine eile, an d�idh mar a dh'atharraich an cuirp air sg�th uiread de shreap.

Cha chuala sinn mu bheachd nan Hiortach air an luchd-turais.

Iomallach?

Bha geamhradh 1929 gu math cruaidh anns an eilean, agus bh�saich cuid de na bh' air fh�gail den t-sluagh, an d�idh do mh�ran dhiubh an t-eilean fh�gail, air an tarraing chun nam bailtean m�ra anns an t-saoghal a-muigh, agus don t-saoghal �r.

Cha do chreid iad riamh roimhe gur ann iomallach a bha Hiort. 'S e meadhan an t-saoghail a bh' ann dhaibh, gus an t�inig an t-saoghal a choimhead orra.

Sgr�obh muinntir an eilein - 36 duine aig an �re seo - don Riaghaltas, ag iarraidh orra an toirt gu t�r-m�r, agus chaidh an t-eilean fh�sachadh ann an 1930.

An-diugh, 's ann an sealbh Urras N�iseanta na h-Alba a tha Hiort, le inbhe mar L�rach Dhualchais na Cruinne, fo dh�on aig �re eadar-n�iseanta.