BBCVietnamese.com | Tạp chí thứ Bảy

Mới đây tôi tình cờ nghe được chương trình của một đồng nghiệp trong BBC tựa đề ''The 66 Club'' nói về một nhóm phụ nữ ở Mỹ đến với nhau qua internet vì họ có một điểm chung.

Thoạt nghe không có gì lạ nhưng trong tường thuật của Ruth Evans, chúng ta được làm quen với những bà mẹ có con qua phương pháp thụ tinh nhân tạo, và đều từ tinh trùng của một người đàn ông.

Sở dĩ nhóm lấy tên 66 vì đó chính là bí số của người đã hiến tặng tinh trùng, tức cha sinh học của con họ.

Câu chuyện này đã ám ảnh tôi mấy hôm nay với nhiều câu hỏi. Những đứa trẻ ra đời trong hoàn cảnh này có nên hoặc có được quyền biết cha sinh học của chúng?

Quyền hoặc nhu cầu ẩn danh của những người hiến tặng tinh trùng thì sao?

Có cần xem lại luật lệ về thụ tinh nhân tạo hay không khi mà có trường hợp tinh trùng của một người đã giúp sinh ra cả trăm đứa trẻ?

Nếu lớn lên mà không biết thì làm sao loại trừ khả năng chúng lập gia đình với nhau? Nếu có cùng huyết thống mà lấy nhau và sinh con thì tiềm năng có vấn đề về di truyền cao thấp ra sao?

Thế là tôi đã bỏ thời gian để tìm hiểu thêm vì có lẽ ngày nay ra đời bằng phương pháp thụ tinh nhân tạo không còn là chuyện hiếm hoi - rõ ràng cần có trả lời cho những câu hỏi trên.

Ngày tôi làm sinh nhật 3 tuổi cho Ryan thì Anna ra đời cách đó 2.000 dặm.

Wendy Kramer

Đồng nghiệp của tôi đã nói chuyện với bà Wendy Kramer, người có cậu con trai 17 tuổi, Ryan, nhờ thụ tinh nhân tạo.

Chuyện bắt đầu khi Ryan thắc mắc cha sinh học của nó là ai. Bà Wendy nhận ra nhu cầu và quyền được biết của con nên đã tìm cách giải thích và hai người sau đó lập ra trang web gọi là Donor Sibling Registry.

Ai muốn biết về cha sinh học hoặc mình có anh chị em cùng cha khác mẹ hay không có thể tham gia vào trang web.

Kể từ khi mở trang web này, bà Wendy và Ryan đã giúp cho hàng ngàn người sinh ra từ cùng một người cha sinh học tìm đến với nhau, và trong một số trường họ gặp được cả người cha đó nữa.

Một trong những người tìm được em cùng cha sinh học của mình chính là Ryan, bà Wendy kể trong một tiểu luận trên mạng:

Một hôm trong tháng Hai tôi nhìn thấy một email trên trang web Donor Sibling Registry gởi cho Người hiến tặng tinh trùng số 1058. Tim tôi hẫng một nhịp. Tôi lập tức gọi Ryan vào phòng. Nó nhận ra giọng của tôi khác thường. Người gởi email là cô bé 13 tuổi. Trước đây chúng tôi đã tìm ra hai em của Ryan nhưng cha mẹ của chúng không đồng ý cho gặp. Cả hai lần Ryan đều rất buồn. Lý do chính khi lập trang web là để Ryan tìm và hy vọng vọng gặp được một người anh em cùng cha. Nhưng cô bé 13 tuổi lần này... biết đâu.

Cô bé tên Anna được phép của cha mẹ để liên lạc với Ryan. Không chỉ được phép mà cô bé còn có vẻ rất nôn nóng muốn biết Ryan có phải anh của mình hay không.

Có thể nói là định mệnh khi Ryan và cô bé có cùng ngày sinh. Ngày tôi làm sinh nhật 3 tuổi cho Ryan thì Anna ra đời cách đó 2.000 dặm. Tôi email mẹ của Anna ngay lập tức và cho bà số điện thoại của tôi. Trong vòng 30 phút sau thì bà gọi. Cả hai chúng tôi đều sốc, sau đó xúc động dâng trào tưởng chừng không ngăn được. Chúng tôi chia sẻ thông tin về hai đứa trẻ. Tối hôm đó Anna và Ryan liên lạc với nhau lần đầu tiên trên My Space. Vài tuần sau đó chúng tôi đồng ý nên gặp nhau càng sớm càng tốt.

Gia đình đồng ý để đài truyền hình ABC đưa tin thế là một toán làm phim đi theo họ đến điểm hẹn ở New York.

Tay bắt mặt mừng không bút mực nào tả xiết cảm xúc của mọi người. Bà Wendy kể tiếp:

Chưa đến điểm hẹn trong Central Park thì chúng tôi đã nhận ra nhau rồi. Cứ như là đã biết nhau từ lâu.

Tôi bật khóc khi nhìn thấy nét mặt rạng rỡ của Ryan và Anna. Chúng là anh em không thể chối cãi. Chúng có nhiều nét giống nhau lắm. Chúng tôi vô cùng biết ơn cha mẹ của Anna vì đã không dấu con và giúp nó tìm ra Ryan. Hai gia đình hàn huyên không rời nhau suốt hai ngày. Chưa gặp nhau bao giờ nhưng đã cảm thấy là trong gia đình. Cái cảm giác tìm hiểu về gia đình của mình mới lạ làm sao.

Công nghệ thụ tinh nhân tạo IVF được sử dụng từ thập niên 1950 nhưng phải 30 năm sau mới trở nên phổ biến. Riêng tại Hoa Kỳ, hàng năm có hơn 30.000 trẻ ra đời bằng phương pháp thụ tinh nhân tạo.

Website của bà Wendy và Ryan nay có trên 21.000 người đăng ký, cha mẹ, bọn trẻ, và cả những người đã hiến tặng tinh trùng.

Họ sống mọi nơi trên thế giới và có chừng 5.500 người tìm được những liên hệ máu mủ của mình.

Có hai trường phái ở đây khi nói về nhu cầu, hoặc quyền tìm biết nguồn gốc di truyền. Có cha mẹ không hề cho con cái biết nhưng càng ngày càng có nhiều người hành xử như mẹ của Ryan và mẹ của Anna.

Helen Riley, một nghiên cứu sinh thuộc Queensland University of Technology ở Brisbane, Úc, cho rằng những đứa trẻ sinh ra bằng thụ tinh nhân tạo nhưng không biết nguồn gốc của mình mãi cho đến khi đến tuổi trưởng thành, có thể ảnh hưởng đến tâm lý.

''Những đứa trẻ này không được phép biết cha sinh học của chúng là ai nhưng đây là một vấn đề xã hội, gây ra những tác động xã hội và quan hệ,'' bà Riley nói.

Bà Riley đã thực hiện một cuộc khảo cứu và nhận thấy một khi biết ra nguồn gốc di truyền của mình, hoặc anh em cùng cha, những người này cảm thấy bị tổn thương về niềm tin.

''Họ cảm thấy như bị phản bội và cảm thấy khó mà tin ai được nữa. Ảnh hưởng tâm lý này kéo dài suốt cuộc đời họ. Họ cảm thấy không thể tha thứ cho ai nói dối với họ, kể cả chính quyền,'' bà Riley giải thích.

Một nhà nghiên cứu khác, bác sĩ Jennifer Schneider, trong một cuộc điều trần trước quốc hội Mỹ ngày 14.11.2007, kêu gọi đã đến lúc cần xem lại luật lệ hiến tặng tinh trùng và trứng cũng như theo dõi lâu dài sau đó.

Bản thân bác sĩ Schneider có đứa con gái bị ung thư ruột già sau ba lần bán trứng khiến bà sau đó bỏ nhiều thời gian nghiên cứu.

Bà lên tiếng báo động tại cuộc điều trần là chúng ta không biết nhiều về những nguy cơ của hiến trứng hiến tinh trùng, và thúc giục nhà chức trách cần phải can thiệp.

Ở trên ta đã biết có những đứa trẻ muốn biết nguồn gốc của nó và giới chuyên gia cũng khuyên nên cho chúng biết càng sớm càng tốt.

Hiện nay đa phần tại các nước không có luật lệ gì rõ ràng trong việc hiến tặng tinh trùng nên các ngân hàng tinh trùng có thể bán tinh trùng của một người cho nhiều phụ nữ.

Điều đó có nghĩa có những người đàn ông đã giúp thụ thai hàng chục đứa trẻ mà không biết.

Thống kê của website Donor Sibling Registry cho thấy có 46 đứa trẻ có cùng một cha sinh học và đó chỉ mới là những đứa trẻ có đăng ký mà thôi.

Thường thì người hiến tặng tinh trùng không muốn tiết lộ danh tính. Cha của những đứa bé ra đời bằng tinh trùng của họ chỉ mang một bí số vô nghĩa.

Nhưng có người lập luận cho dù người hiến tặng có muốn để lại danh tính và sẵn sàng gặp những đứa con chưa từng biết này thì cũng khó mà có được quan hệ có ý nghĩa giữa hai bên.

Tại một số nước, như ở Anh, nay luật buộc người hiến tặng tinh trùng phải tiết lộ danh tính.

Tôi đoán cuối cùng là tùy thuộc vào sự lựa chọn của mỗi người để có tìm gặp cha, mẹ hoặc anh chị em sinh học của mình hay không, nhưng công việc như của mẹ con Wendy và Ryan rõ ràng giúp thông tin để họ có thể tự quyết định.