Россия инқилоби ва мен
Россия ёки Октябрь инқилоби дунё бўйлаб миллионлаб инсонларнинг ҳаётига таъсир кўрсатган.
Москвадан Малигача, Владивостокдан Венесуэлагача - Би-би-си муштарийлари ўз ҳикоялари билан ўртоқлашадилар.
1917-1929: Инқилоб йиллари
Шўро ҳукуматининг илк декретлари
РОССИЯ
1917 йилнинг октябри. Кремлнинг Спасская минораси олдидаги дарвозада ёш қўриқчи йигит у ёқдан-бу ёққа бориб келади, елкасида найзали милтиқ, оғзида папирос. Сал нарида, Никольская кўчасининг бурчагида инқилобчилар замбаракни "Мюр ва Мерилиз" дўкони олдидан итариб ўтмоқдалар. Кремль дарвозалари ёпилган, соқчилар ғойиб бўлганлар.
Бу - менинг отамнинг ёдида қолган Москва инқилоби бошланишидаги хотиралар.
1907 йили тасвирга олинган суратда отам ўнг тарафда, у ўшанда 7 ёшда бўлган.
Владимир Раффе, Москва
ЭРОН
1912 йили бобом Ҳасан-ғолий Москвага бориб фабрикада ишлай бошлайди. Рус қизи билан танишиб, бир-бирларини севиб қоладилар. Қиз ҳомиладор бўлиб қолади. Инқилобдан сал олдин бобом Эронга - ота-онасини кўриш учун боради. Қайтганида эса аллақачон революция бошланиб кетган эди. У на севгилисини, на қизнинг қариндошларини топа олади.
Бобом севгилисини бир умр унутолмади. Кўп йиллар ўтиб, отам ҳам бобомга ўша рус қизини қидиришда ёрдамлашди. Лекин улар ҳеч нарса тополмадилар.
Ферейдун, Табриз
РОССИЯ
Бобомнинг иниси Виктор Бахмурин Россия Қироллик армиясининг Артиллерия мактаби талабаси бўлган. 1917 йили ноябрида мактаб талабалари Россия жанубидаги Аксилбольшевик Кўнгиллилар армиясига қўшиладилар. Жанглардан бирида у қаттиқ яраланади ва ўша пайтдаги Константинополь, ҳозирги Истанбулдаги Рус госпиталига ётқизилади. У ўша ерда олган жароҳатларидан вафот этган.
Ушбу фотосурат Константинополда олиниб, бувимга жўнатилган. Бувим суратнинг юқори қисмини йиртиб ташлаган, уйга тинтувга келган терговчилар суратдаги ким эканини билмасликлари учун.
Михаил Соловьёв, Санкт-Петербург
Менинг катта бувим бой-бадавлат оиладан эди ва у жуда кўп хайр-эҳсон қилган. Оиласининг ўз фабрикаси бўлган. Уйимизда Оқ Армия офицерларининг жозибали аёллар билан бирга тушган роса кўп фотосуратлари бўларди.
Инқилобдан кейин улар бор мол-мулкидан айрилганлар ва катта бувимни ишлаш учун колхозга юборишган. Кейинроқ у невараси бўлган менинг онамни ҳам ўстириб катта қилган. Қизи ишлар, боласини эса онасига қолдиришга мажбур бўлган. Ўшанда катта бувим бир ўғилни ҳам боқиб олган.
Eлена Лузина, Урал
ЭРОН
Бобом Ҳайдарнинг миллати рус бўлган. Эронга кўчиб ўтганидан кейин исмини ўзгартирган. Мен 6 ёш бўлганимда бобом вафот этган, бироқ онам бобом ҳақида жуда кўп ҳикоялар айтиб берарди.
Бобомнинг айтиб беришича, болалигида, кунларнинг бирида мулозимлар ҳамма камбағал оилаларнинг оч болаларини бир бинога тўплашган. "Худога илтижо қилиб овқат сўранглар", деб буйруқ беришган.
Ҳеч нарса юз бермаган.
Кейин эса егуликни Лениндан сўрашни буюришган. Болалар айтилган буйруқни бажарганларидан кейин эшиклар очилиб, уларга роса кўп озиқ-овқат беришган. Бу ҳикоя қанчалар ҳақиқат, билмадим, аммо болалигимда бу ҳикоя ҳар доим ёдимга тушганида, Худонинг мавжудлиги ҳақида жуда кўп мушоҳада қилишимга сабаб бўларди.
Юнус, Aҳваз
Менинг она тарафдан катта бувим маърифатли аёл эди. Унинг тўрт ўғли бўлган. Революциядан кейин улар ўзларининг бор мол-мулкини икки карра йўқотишган.
Биринчи марта уларга тегишли ҳамма нарса мусодара қилинган ва "қашшоқлар" деб айтилган одамларга бўлиб берилган, аслида улар ўзини уддалай олмаган одамлар бўлганлар. Бир йил ичида бувимларнинг ҳамма чорва моллари ўлган. Оила меҳнат қилиб яна ҳамма нарсани қайта тиклашга муваффақ бўлган. Иккинчи марта эса, келиб ҳатто гўдакларнинг кўрпасигача тортиб олганлар. Тўрт ўғилнинг ҳаммаси ҳибс қилинган ва сургун этилганлар.
Ота тарафдан бувам эса, Чор армияси офицери бўлган. Унинг Смоленск яқинида кўчмас мулки бўлган. Инқилоб юз берган кунлари бувим учинчи фарзанди, менинг отамга кўзи ёриган. Бувим сохта ном билан Кубань жанубига кетган, ўзини болаларнинг энагаси, деб айтган. Бувим бир умр бошқа ном билан яшаб ўтган ва ўша ном остида дафн этилган. Олдинлари бу ҳақда ҳеч ким гапирмаган ва мен бу ҳақиқатнинг тагига етганимга эндигина беш йил бўлди.
Татьяна, Москва
РОССИЯ
Бобом Семён Качкин Россия ҳарбий-денгиз флоти зобити бўлган. Инқилобдан кейин у Большевиклар партиясига аъзо бўлиб кирган. 1919 йили бобомнинг ҳарбий кемаси Болтиқ денгизида сузиб бораётган пайт Британия минасига дуч келиб, портлаган. Бобом тирик қолган. Иккинчи Жаҳон урушидан кейин у шу ҳудудга қайтган ва уй сотиб олган. Финланд кўрфазидаги бу уй ҳозир меники.
Aндрей Качкин, Ленинград вилояти
ИОРДАНИЯ
Отам Султон Мурод 1877 йили Россия Шимолий Кавказидаги Чеченистонда туғилган. Бошқа кўплаб чеченлар қатори отам ҳам оиласи билан XX асрнинг бошларида Чор ҳукумати тазйиқлари туфайли ватанини тарк этишга мажбур бўлган. У Иорданияга бориб жойлашган. Россия революциясидан кейин Чеченистоннинг ўзидаги ва хориждаги чеченлар, ва ниҳоят, Россиядан мустақил бўлиш орзуси рўёбга чиқади, деб умид қилишган. Кавказни Большевиклар босиб олишидан олдинги 1920 йили отам Грузияга борган ва Чеченистон мустақиллиги йўлидаги курашчилар сафига қўшилган.
Отам Саид Шомилга ҳамроҳлик қилган. Саид Шомил XIX асрдаги машҳур чечен исёнкори Имом Шомилнинг набираси эди. Ушбу фотосурат ўша кунлари тасвирга олинган. Барча ҳаракатларга қарамасдан, Қизил Армия бутун Кавказ минтақасини забт этди. Чеченлар учун инқилоб вайронагарчиликлар олиб келди. Бизни динимиздан маҳрум этиб, жуда кўп халқимизни қириб ташлашди.
Доктор Таҳо Султон Мурод, Aмман
РОССИЯ
Инқилоб юз бермаганида оиламиз тарихи бошқача бўларди.
Менинг катта бувам Уфа вилоятидаги зодагонлардан эди. Унинг катта-катта ерлари ва олтин конлари бўлган. У инқилобий ҳаракатга қўшилган ва ҳатто Ленин билан бирга ишлаган ҳам.
Аммо инқилобдан кейин катта бувамнинг мулклари мусодара қилинган ва у камбағалликда ҳаётдан ўтган. Собиқ ўртоқларининг ҳаммаси ундан юз ўгирганлар, бошқалар ўзларини ҳам собиқ бойлардан деб ўйламасликларини хоҳлашган.
Анастасья Забалуева
ТУРКИЯ
Менинг отам Бухоронинг энг сўнгги Амири Саид Мир Муҳаммад Олим Хон эди. Россия инқилобидан кейин Большевиклар Бухорога ҳужум қилдилар ва 1920 йили отам шаҳарни ташлаб чиқишга мажбур этилди. Мен Афғонистонда, Кобулда туғилганман. Лекин бир умр Бухорони ўзимнинг ҳақиқий уйим деб билганман ва у ерга қайтиб боришни истаганман. Шўро армияси Афғонистонга бостириб кирганидан кейин бизнинг оиламиз яна Афғонистонни ҳам ташлаб чиқиб, Покистонга кетишга мажбур бўлди.
Ҳозир ёшим 74 да. Шу кекса ёшимда фарзандларим билан бирга бўлиш учун Туркияга кўчиб ўтдим. Мен ҳалигача туғилишим керак бўлган Бухорони орзу қиламан..
Aбдусаттор Олимий, Ғозиантеп
ПАРАГВАЙ
Болагимда ота-онам билан бирга Оқ Россия генералига тегишли уйда истиқомат қилардик. Хуан Белаиефф ёки Иван Беляев Россия инқилобидан кейин Парагвайга келиб жойлашган эди.
У ҳарбий либосини жуда дид билан кийиб юрадиган нозиктаъб инсон эди. У Парагвай харитасини тузишда ёрдам бергани учун миллий қаҳрамонга айланган. У туб жой аҳоли тарихи ва урф-одатларини жуда чуқур ўрганган мутахассис эди. Туб жой аҳоли вакиллари доим унинг уйида меҳмон эдилар. Вафот этганида уни ҳарбий арбобларга хос дафн маросими билан кўмишган, маҳаллий қабилалардан бирининг раҳбари Иван Беляев тобути қўйилган аравани иззат-эҳтиром билан кузатиб борган эди. Ўлимидан олдин Беляев қабила раҳбаридан жасадини уларнинг ерида дафн этишга рухсат сўраган, тубжой аҳоли бунга мамнунлик билан розилик бериб, унинг жасадини ўз ерида дафн этдилар.
Игор Флейшер Шевелев, Асунсьон
Бувим Анастасия рус эди. У ва бобомиз Жалилнинг ҳозирги Украина ва Белоруссия ҳудудларида хусусий ерлари бўлган.
Инқилобдан кейин уларнинг ҳамма нарсасини тортиб олишган – ҳатто яшириб қўйилган унни ҳам. Бувимнинг айтишича, фақат бир отни қолдиришган, чунки у аскарларга "бу от кўр" деб айтган.
1928 йилга бориб оила шунчалик қашшоқ ва оч эдики, Эронга бош олиб кетишдан ўзга чоралари қолмаган. Йўлда тўққиз яшар ўғли ва чақалоқ қизи ич терламадан вафот этган. Ўшанда уларнинг ягона фарзанди - бизнинг олти яшар бўлган онамиз омон қолган.
Оила Табриз шаҳрига бориб ўрнашган. Бироқ маҳаллий аҳоли жуда анъанадор диндор бўлгани учун рус хотинни ёқтирмаган. Аҳоли молларнинг тезагини уй ичига улоқтириб, бобом-бувимни "ифлос" одамлар, деб гап тарқатишган.
Бувим Анастасиянинг онаси Россияда қолган. Улар ҳеч қачон кўришолмадилар.
Бувим бошидан қандай кўргуликлар ўтганини айтиб беришни ёқтирмасди. Чунки у бир умр, аскарлар яна уйга бир кунмас, бир кун бостириб кирадилар, деган қўрқув билан яшади.
Сиймо ва Мино, Teҳрон
1930-40 йиллар: Сталин исканжасида
Бобом Пётр Шукин Уралдаги инқилобчилар раҳбарларидан бири бўлган. Уни 1937 йили ҳибс этганлар ва сохта айбловлар билан отувга ҳукм қилганлар. У атиги 28 ёшда эди. "Халқ душмани"нинг болалари деб оиласининг бошидан кўп қийинчиликлар кечган. Бобом номини оқлашга 50 йил кетди. Эвараларидан бирига бобомнинг шарафига Пётр деб исм бердик.
Юлия, Владивосток
ЎЗБЕКИСТОН
Бобом Нарзиқул Мирза самарқандлик ҳуқуқшунос бўлган. У инқилоб ва Большевиклар партиясини қўллаб-қувватлаган. У Инқилобий маҳкама аъзоси бўлган. Сталин қатағонлари пайти уни жосусликда сохта айблов билан судлашган ва Узоқ Шарққа сургун қилишган. Бобом ўша ерда ҳалок бўлган. Ўшанда менинг отам атиги беш ёшда бўлган ва "халқ душманининг ўғли" деган тамға остида ўсиб-улғайган. Бобомнинг ноҳақ қамалиши оиламиз учун чуқур жароҳат қолдирди ва оқибатлари ҳалигача бизнинг ҳаётимизда сезилиб туради.
Дилором, Лондон
ҚИРҒИЗИСТОН
Бобом Қадирмамбет Чоро ули Россия инқилобидан беш йил ўтиб туғилган. Сталин қатағонлари замонида бобомни қамашади ва Уралдаги меҳнат лагерига сургун қилишади. Сибирдаги шароит инсон зоти чидаши қийин бўлган шароит эди. 60 тача Қирғиз маҳкуми лагердан қочишга қарор қилади. Шулардан фақат уч киши тирик қолади - бири менинг бобом, Қирғизистонгача етиб келадилар.
Маҳаллий одамлар ҳам ёш йигитларнинг адолатсиз қамалганларини яхши билишарди. Бунинг устига, йўлда роса азоб-уқубатларни бошдан кечирганлар. Шуларни инобатга олиб, маҳаллий расмийлар ҳам уларга тегишмаган. Бобом университетда маҳаллий бошқарув бўйича билим олган ва бир умр қишлоқда меҳнат фаолияти билан банд бўлди.
Aлмаз, Лондон
РОССИЯ
1920 йиллари бобом Игор Арцибушевни Совет инженерлари делегацияси таркибида АҚШга юборишган. У беш йил мобайнида Детройтдаги "Форд" заводида мотор саноатида ишлашни ўрганган. Ватанига 1933 йили қайтган. Уни Челябинскдаги янги трактор заводига ишга жўнатишади.
1939 йили бобомни ҳибс қилишган ва умрининг 15 йилини Гулагда ўтказган. Уни Сталин вафотидан кейингина озодликка чиқаришади. У ҳаётининг энг яхши йилларини тутқунликда ўтказишга мажбур бўлди. Уйга қайтганида икки ўсмир фарзандлари отасини таний олмаганлар. Мен бобомнинг Америка ва жазо лагерлари ҳақидаги хотираларини тинглаб катта бўлганман. Бу ҳикоялар менга қаттиқ таъсир қилган.
Игор, Лондон
РОССИЯ
1917 йилги революция ва ундан кейинги 70 йиллик Советлар бошқаруви Рус халқи тарихидаги энг ёмон давр бўлди.
Аммо афсус билан шуни айтишим керак, бу давр бўлмаса, мен ҳам туғилмасдим.
Менинг бувим Пелагея Коваленко 1917 йили жанубий Кубань минтақасида Казак оиласида туғилган. Фуқаролар уруши пайти онамнинг отаси Большевикларга қарши жангларда ҳалок бўлган.
Бувимнинг онаси Шўролар бошқарувини тан олмаган ва колхозга қўшилиш талабини рад этган. Большевикларнинг мажбурий коллективлаштириш дастури 1933 йили улкан очарчиликни келтириб чиқаради, ўшанда кўплаб Кубань Казаклари сингари бувимнинг онаси ҳам очликдан нобуд бўлган.
16 ёшида буткул етим бўлиб қолган бувим Озарбайжон жанубига бориб қолади.
У ерда бувимни ёқтириб қолган эркакка турмушга чиқишга мажбур қиладилар. Улар никоҳидан менинг онам ва икки тоғам дунёга келган. Уч фарзанд ҳам жуда яхши таҳсил олганлар ва ҳаётда кўп муваффақиятларга эришдилар.
Лекин мен Советлар томонидан ҳаёти барбод этилган Кубань Казакларининг фожеали тақдири ҳақида кўп ўйлайман.
Наталья Евдошенко
1960-70 йиллар: Коммунизмнинг дунё бўйлаб ёйилиши
1969 йил 1 май: Москвадаги Қизил Майдонда 1 Май байрами. Парадда ёш Совет спортчиларининг чиқиши
ВЬЕТНАМ
Россия инқилоби Вьетнамга жуда кучли таъсир кўрсатган ва Вьетнам Коммунистик Партиясини 1945 йили Франция мустамлакачилигига қарши ўз инқилобига илҳомлантирган. Менинг отам Пхам Ван Тхук Вьетнамнинг илк сейсмологларидан биридир. Отам ҳар доим бир гапни такрорлайди: агар мана шу икки инқилоб бўлмаганда, мендек камбағалнинг боласи ўз ҳаётида мен эришган нарсаларга эришолмасди. 1967 йили отамни Москвага, Геофизика институтига ўқишга юборишган. У бутун Совет Иттифоқи бўйлаб саёҳат қилиб, вулқонлар ва зилзилаларни ўрганган. Отам СССР парчаланиб кетганидан жуда хафа бўлганди.
Нга Пхам, Лондон
ВЕНЕСУЭЛА
Ота-онам Венесуэла Коммунистик Партиясининг аъзолари эдилар ва Ленинга муҳаббатлари боис менга Владимир деб от қўйишганига ажабланмаганман. Че Геварадан илҳомланиб, укамга Эрнесто деб исм қўйишган. Мен 1961 йили туғилганман. Ўша пайтлари Лотин Америкасида "инқилобий исм"ларни қўйиш модага айланганди. Отам компартия вакили сифатида бир неча марта Россияга сафар қилган.
Бу отамнинг Қизил Майдондаги Ленин мавзолейи олдида тушган фотосурати. Мен ўз ҳаётим мобайнида номи меникига ўхшаб қўйилган, келиб чиқиши турли синфларга тегишли кўплаб венесуэлаликларни кўрганман… Лекин мен ота-онам исмимни Сталин деб қўймаганларига хурсандман!
Владимир Виллегас, Каракас
ЭРОН
1963 йили 19 ёшимда мени Теҳрон Университетидан ҳайдашди. Чунки мен ўқиш пулини тўлолмадим. Бир куни мен текин ўқиш эълонини кўриб қолдим. Бу Москвадаги Патрис Лумумба Университети эълони эди. Мен ҳужжат топширдим, аммо бориб ўқишга умуман пулим йўқ эди. Орадан йиллар ўтиб, Москвадаги университетга ёзган аризам мени таъқиб эта бошлади.
Ҳар доим янги паспортга ариза топширган пайтим расмийлар мендан нега Россиядаги университетга ўқишга кирмоқчи бўлганим сабабларини тушунтириб беришимни талаб қилишарди. Ва ниҳоят, 1995 йили менинг хорижга чиқишимни буткул тақиқлашди.
Бу коммунистик мафкура менинг 50 йиллик ҳаётимни қандай қилиб заҳарлаганининг бир мисолидир!
Али Аҳмад, Теҳрон
АФҒОНИСТОН
Мен 1930 йили Афғонистонда туғилганман. Отам диний уламо эди ва менинг ҳам ўзининг изидан боришимни хоҳлаганди. Бироқ Кобул Университетида мен сўлқанот сиёсатчилар билан танишдим ва 1965 йили Афғонистон Халқ Демократик Партиясининг асосчилари сафида бўлдим. Бунга бизни Россия инқилоби ғоялари илҳомлантирганди. Шунингдек, мен шоир ва ёзувчи сифатида танилдим. Менинг асарларим Рус ва Шўролар Иттифоқидаги бошқа тилларга ҳам таржима қилинди. Бу тилларда менинг асарларимни яхши кутиб олишди.
Ушбу фотосурат 1973 йили Тошкентда тасвирга олинган. Мен у ерга Осиё ва Африка ёзувчиларининг анжуманида иштирок этиш учун боргандим. Мен Совет Иттифоқини жуда қадрлардим. Сиёсий жиҳатдан ҳам, адиб сифатидаги менинг фаолиятимга ҳам СССР жуда муҳим ва ижобий таъсир кўрсатган.
Сулаймон Лойиқ, Кобул
ҚИРҒИЗИСТОН
1967 йили Улуғ Октябрь революциясининг 50 йиллиги нишонланган кунларда мен Советларнинг болалар ташкилоти - Пионерлар сафига қабул қилиндим. Мен ўшанда 10 ёшда эдим. Ўша куни қишлоғимиздаги клубга роса кўп одам йиғилди. Бўйнимизга пионерларнинг қизил галстугини боғлаб қўйишди.
Биз ҳаммамиз Ленин ҳақида шеър айтишимиз керак эди. "У бизга келажак берди, бизга таълим берди! У бизга мамлакатимизни ёритиб турган юлдуз берди!" Ёдимда, мен шеърни бор овозим билан тўлқинланиб айтдим. Шеърни яхши айтганим учун маҳаллий ёзувчи менга китоб совға қилганди. Ўша кунлар худди кечагидек кўз олдимда. Мана ўшандан буён ҳам 50 йил ўтибди. Лекин у кунларни мен ҳеч ҳам унутмайман.
Oндуруш Токтоназаров, Бишкек
1970 йили мен Москвада студент эдим. Ўша йили Ленин таваллудининг 100 йиллиги нишонланди ва отам мени кўриш учун Тожикистондан келди. Отам Ленин мавзолейини бориб кўришни хоҳлади. У нафақахўр бўлгани учун биз навбатсиз мавзолейга кира олдик.
Мавзолей ичида Лениннинг мумиёланган жасадини кўрганидан кейин отам доҳийнинг руҳига Қуръон тиловат қилишни бошлади. У баланд овозда ва шунчалар чиройли қироат қилдики, уни тинглаш учун мавзолей ичига кирган ҳамма зиёратчилар тўхтаб қолди. Мен "Ота, бу ерда ундай қилиш мумкин эмас", деб уни тўхтатишга ҳаракат қилардим. Отам эса парво қилмас, қироатини баланд овозда "Омин" деб тугатди.
Орқа суратда: Москвадаги Қизил Майдондаги Ленин мавзолейига кириш истагидаги одамларнинг навбати. 1963 йилнинг 17 апрели.
Ҳаммасидан ҳам ажабланарлиси - деярли барча зиёратчилар "омин" деб отамга жўр бўлдилар.
Тасаввур қилинг, энг буюк атеист Лениннинг мавзолейи ичида Қуръон тиловати!
Ҳатто қўриқчилар ҳам бир сўз демадилар... Ташқарига чиққанимиздан кейин отам менга деди: "Кўрдингми, тиловатим одамларга ёқди, сен бўлсанг ваҳима қилдинг!’
Профессор Ҳабибулло Холжўраев, Хўжанд
МАЛИ
Бу фотосурат биз Ленинградда 1979 йили Россия инқилоби санасини байрам қилган кунимизда олинган. Қалин пальто ва Рус телпагини кийиб олган менман. Мен университетдаги конголик, Вьетнам ва россиялик талаба дўстларим билан биргаман. Мен СССРда 1979 йилдан 1982 йилгача санъатшунослик ва археологияни ўрганганман. У ердаги таҳсил менинг ҳаётимни ўзгартириб юборди. Мен ҳалигача Россияни яхши кўраман ва ўша даврларни соғинаман. Инқилоб ғоялари бизнинг маънавий шаклланишимизга таъсир қилган. Мен СССРдаги таълим тизимини жуда юқори баҳолайман ва агар ҳозирги Малидаги ўзимизнинг маориф соҳаси билан таққосласам, бизда ҳамон камчиликлар кўплигини кўраман.
Оумар Камара, Бамако
РОССИЯ
Бу менинг болалар боғчасидаги гуруҳим. Ҳар йили инқилоб санаси байрам қилинган куни боғчамизда махсус концерт ташкил қилинарди. Боғча опаларимиз бизга, Ленин дунёдаги энг меҳрибон, энг доно одам бўлган, деб ўргатишган. Олти ёшимда онам мени биринчи марта тиш доктори қабулига олиб борди. Роса қўрққанман. Йўлакда ёлғиз мен ва Лениннинг бюсти қолдик. Мен Лениннинг юзидан ўпдим. Ўшанда Ленин мени кучли ва жасур қилганига ишонганман.
Oксана Р
ҲИНДИСТОН
Онам Лакшми Сваминадхан инқилобдан бир йил ўтиб туғилган ва у ўсиб-улғайган йиллари инқилоб таъсири ҳам кучли бўлган. Оиланинг яқин дўсти ҳисобланган бир аёл инқилобчи бўлган ва уларнинг уйида бир неча ой яшириниб яшаган. У менинг онамга инқилоб ҳақида ҳикоялар айтиб берган, "Интернационал"ни куйлашни ўргатган.
Болаликдаги ҳодисаларнинг таъсири шу қадар кучли бўлганки, 1971 йили онам Ҳиндистон Коммунистик Партиясига аъзо бўлиб кирди. Ўшанда у "худди уйимга қайтгандек бўлдим", деб айтганди.
Мен эса Марксизмни ўрганиб, Совет Иттифоқининг мавжудлиги ҳамда қудрати, ва бунинг учун ўз халқи берган даҳшатли қурбонлар Куба ва ёки бошқа мамлакатлардаги инқилоблар муваффақияти учун ҳал қилувчи роль ўйнаганини англаб етдим. Инқилобга Россия аёлларининг қўшган ҳайратланарли ҳиссаси ва улар қўлга киритган ҳуқуқлар бошқаларга илҳом ва рағбат манбаси бўлиб хизмат қилган. Тенглик ва адолатга асосланган янги дунёни барпо этиш йўлида курашаётган инсонлар учун Совет Иттифоқи доим илҳом манбаи бўлиб қолади ва бундай жамиятни барпо этиш имконли эканини эслатиб туради.
Субҳашини Али, Капнам, Уттар Прадеш
1980 йиллардан бугунгача: СССРнинг ниҳояси
РОССИЯ
Бу фотосурат 1981, мактабни тугаллаган йилим тасвирга олинган. Мен Коммунистик ёшлар иттифоқи - Комсомол аъзоси бўлганимдан шундай ҳам фахрланганманки! Ва Комсомол аъзоси бўлганимдан бугун ҳам фахрланаман. Мен ўтмишга айланган Совет замонини жуда-жуда қўмсайман. Ўша пайтда мен жуда бахтиёр эдим. Онамнинг бир дугонаси бор эди, номи Владлен эди. Яъни Владимир Ленин сўзларидан таркиб топган. Мен КИМ исмли икки кишини танирдим. Уларнинг исми Коммунист Интернационал ёшлар сўзларининг бош ҳарфларини англатарди. Мен ҳалигача ўша исмларни чиройли исмлар деб ҳисоблайман.
Ирина Прокофьева
ЭРОН
Мен Россия инқилоби ва бу инқилоб қандай қилиб одамларга тенглик олиб келгани ҳақидаги ҳикояларни эшитиб катта бўлганман. Бу нарса 1979 йилги Эрон инқилобида иштирок этган кўплаб эронликларни илҳомлантирган.
Орадан тўққиз йил ўтиб, мен илк бор хорижга - Болгарияга чиқдим. У ердаги қашшоқликни кўриб ҳайрон қолгандим. София шаҳридаги Ленин ҳайкали қаршисида туриб мен ўзимизнинг инқилобимиз ҳақида, Эрон шоҳларининг ҳайкаллари ағдарилгани ҳақида ўйлай бошладим. Ўшанда бир кун келиб, Ленин ҳайкаллари ҳам ағдарилса керак, деб ўйлагандим. Орадан уч йил ўтиб, чиндан ҳам Ленин ҳайкаллари қулатилди.
Фараж, Лондон
ЖАНУБИЙ АФРИКА
1986 йили 18 ёшимда мен Жанубий Африка республикаси Мудофаа кучларига қўшилдим ва мени шимолга, СССР қўллаб-қувватлаётган Анголадаги кучларга қарши урушга юборишди.
Бизга апартеид мафкураси, инқилобчи коммунистлар хавфига қарши курашиш лозим, деб ўргатарди. Мен нақадар ушбу мафкурага ишонганман, бир нарса дея олмайман. Оқ танли қишлоқ боласи сифатида мен сиёсатдан анча узоқ эдим. Мен апартеид ғоясига қарши эдим, аммо жиддий норозилик билдириш учун сиёсий билимим етишмас эди. Мен армияга истар-истамас қўшилганман, чунки мен Коммунизмга қарши курашишимиз лозим, деб ҳисоблардим. Бу Совуқ Уруш, улар бизни йўқ қилмаслиги учун курашишимиз керак, деган фикрда эдим.
Жанглардаги иштироким мен учун катта сабоқ бўлган.
Ўқув машғулотлари пайти бизга айтишган: Апартеиднинг ҳар қайси мухолифи ёки коммунистлардан илҳомланган ёки ўзи билиб-билмай коммунизмни дастаклаётган одамлардир. Бундай тарғиботга мен кўп ҳам ишонмаганман.
Поль Моррис, Кейптаун
ТОЖИКИСТОН
1980 йиллари мактабдаги дўстларим мени "Москва боласи" деб аташарди. Чунки мен синфимизда Москвага борган ва Ленин мавзолейини бориб кўрган ягона ўқувчи эдим. Бизнинг авлодимизни Ленинни илоҳдек муқаддас деб билишга тарбиялашган. Совет Иттифоқи қулашидан бир йил олдин мен яна Москвага бордим. У ерда одамлар Ленин ҳақида қайғурмаётганларини, Макдоналдс танаввулхонасига тизилган одамлар навбати бир замонлардаги Ленин мавзолейи олдидаги навбатлардан узунлигини кўриб ҳайратга тушганман.
Дариюш, Лондон
ЎЗБЕКИСТОН
Менинг катта бувим Зубайда Самарқандда паранжисини ташлаган илк аёл бўлган. Катта бувим инқилобдан кейин Марказий Осиёда хотин-қизларга эркаклар билан тенг ҳуқуқларни бериш мақсади кўзланган кампанияда катта роль ўйнаган.
Ҳозир эса, СССР парчаланганидан кейин ўзининг эвараси, яъни мен ўз ихтиёри билан ҳижобга кирганини билса бувим ҳайратланарди, деб ўйлайман. Турмуш ўртоғимнинг оиласи диндор оила бўлгани учун мен рўмол ўрашга ўтганман.
Бироқ вақт ўтиши билан Ўзбекистонда ҳижобга нисбатан муносабат ҳам ўзгарди. Ҳижобда юриш мумкин бўлмай қолди. Мен аспирантурага ҳужжат топширганимда, қулоғимга секин шипшидилар: Рўмолингизни ечмасангиз, аспирантурани битиролмайсиз.
Тушундимки, бошимда рўмолим бўлса, мен учун ҳамма эшиклар ёпилади, мен ёки жамиятни ёки динни танлашим лозим.
Мен принципиал одамман ва ҳар бир ишни кўнгилдагидек бажаришни хоҳлайман. Шундан келиб чиқиб қарор қабул қилишим керак: ёки тўла ҳижобга киришим керак ёки буткул акси. Хуллас, мен рўмолимни ташлашга қарор қилдим. Мен мана шу амалим билан бувим Зубайданинг инқилобчилигини такрорладим, деб ўйлайман.
Шоҳи, Тошкент
Менинг катта бобом Большевик бўлган. У Смоленскдаги аёллар монастирига ҳужумда иштирок этган ва ўша ерда катта бувимни учратган. Катта бувим эндигина монастирга келтирилган ва бутун умрини шу ерда ўтказишга қасамёд қилишга тайёрланаётган бўлган. Шундай қилиб менинг бувим дунёга келган.
Раҳмат сенга, инқилоб!
Агар инқилоб бўлмаганда, менинг катта бувим Александра роҳиба бўларди ва мен ҳам туғилмасдим. Менинг бувим - инқилоб муҳаббатидан 1924 йили дунёга келган чақалоқ бугун ҳам менинг ёнимда. Мана бу бувижоним ва менинг суратим.
Oльга Ожала, Таллинн
