Малкольм Хазлет Би-би-сининг Марказий Осиё бўйича таҳлилчиси

	Миклош Харашти 6 йилдан буён Оврўпода Хавфсизлик ва Ҳамкорлик ташкилотининг Матбуот эркинлиги бўйича вакилидир

Жорий ой Оврўпода Хавфсизлик ва Ҳамкорлик ташкилоти қатор муҳим қарорларни қабул қилади.

Ташкилот собиқ Шўро давлатлари орасида биринчи бўлган Қозоғистоннинг раислигига тайёрланаркан, ундаги қатор муҳим лавозимларга янги одамлар тайинланиши керак.

Жумладан, Оврўпода Хавфсизлик ва Ҳамкорлик ташкилотининг Матбуот эркинлиги бўйича янги вакили ҳам.

Оврўпода Хавфсизлик ва Ҳамкорлик ташкилоти 1975 йилдаги Хелсинки битимидан бунёдга келган ташкилот бўлиб, у Оврўпо қитъасидаги сиёсий манфаатлари бир-бирига мос тушмайдиган мамлакатлар ўртасида кенгроқ мулоқот ҳамда ҳамкорлик йўлларини излаш мақсадини кўзлаганди.

Амалда бу коммунистик давлатлар билан Ғарбнинг шўравий бўлмаган мамлакатлари ўртасидаги манфаатлар зидлигини бартараф этишни назарда тутган.

Коммунизм ағдарилиши билан ўртадаги бу фарқ ғойиб бўлгандек бўлди.

Аммо Ғарбий Оврўпо билан Шўролар Иттифоқининг аксар собиқ республикалари ўртасидаги бўлиниш охирги йилларда айниқса кўпроқ кўзга ташлана бошлади - Ғарб бу республикаларни яна эски авторитар бошқарув усулига қайтаётганликда айблайдилар.

Баҳслар Оврўпода Хавфсизлик ва Ҳамкорлик ташкилотининг фаолияти борасида ҳам келиб чиққан.

Хусусан, ташкилотнинг матбуот фаолияти устидан назорат юзасидан ҳам.

Эркин матбуотни Ғарб мамлакатлари қадрлайдилар, аммо бу қадриятларни эса ташкилотга аъзо айрим мамлакатлар хуш кўрмаслиги аён бўлган.

Оврўпода Хавфсизлик ва Ҳамкорлик ташкилотининг Матбуот эркинлиги бўйича вакили олти йилдан буён Миклош Хараштидир.

Жаноб Харашти собиқ Можаристон парламенти аъзоси, коммунистик ўтмишда эса сиёсий диссидент бўлган.

Оврўпода Миклош Хараштини ўзининг ишини эҳтиёткорлик ҳамда вазминлик билан олиб бораётгани учун олқишлайдилар, аммо матбуот эркинлигига дахл қилингани исботини топса, у кескин танқидлардан ҳам чўчимаган.

Жаноб Харашти, айниқса, айрим Марказий Осиё мамлакатларидаги аҳвол бўйича кескин танқидлар билан чиққан.

У, хусусан, ташкилотга яқинда раислигини бошлайдиган Қозоғистонни ҳам танқид қилган.

Ҳозир жаноб Харашти ўрнига ким бўлади, деган савол атрофида катта баҳс кечаётир.

Баҳс марказида икки россиялик мухолиф қарашдаги шахслар турибди.

Улардан бири Тожикистонда туғилган Олег Панфиловдир.

Олег Панфилов Россиядаги матбуот эркинлиги вазиятининг доимий танқидчиси ҳисобланади.

Олег Панфиловнинг ўтган йили ноябрида кенг ёритилган Россиядан Гуржистонга парвозига Россия расмийлари халақит қилишган, унинг бу каби фаолиятини на Москвадаги, на Марказий Осиё мамлакатларидаги ҳукуматлар ёқтиради.

Шунинг учун жаноб Панфиловнинг номзоди мушкул вазиятда, дейиш мумкин.

Яна бир россиялик номзод - Михаил Федотов.

У Россия расмийларининг тўла дастакловини қўлга киритиши мумкин.

Жаноб Федотов Россия Журналистлари Уюшмаси котиби вазифасида ишлайди.

Михаил Федотов либерал қарашдаги шахс сифатида обрў қозонган, 1990 йиллар бошларида Россиянинг матбуотига тааллуқли жуда эркин қонунлар қабул қилинишида ҳиссасини қўшган.

Бироқ Путин замонининг авторитар муҳитида Федотовни ҳамкасблари Россия расмийлари билан яқинлашишда айбладилар.

Хусусан, Россияда сабаби аниқланмаган журналистлар ўлими ва мустақил қарашдаги матбуотга босимлар масаласида жаноб Федотовни "расмий" Россия нуқтаи назарини дастаклашда ҳам айблашган.

Шундай экан, айрим инсон ҳақлари гуруҳлари Михаил Федотов Россиянинг "расмий" номзоди бўлмаслигига қаттиқ шубҳа қиладилар.

Хўш, бошқа номзодлар кимлар?

Улардан бири Стефен Витл. У Би-би-сининг Таҳририй сиёсат бўлимининг собиқ раҳбари.

Стефен Витлни аксар Оврўпо ҳукуматлари кучли қўллаб-қувватлашлари мумкин, бироқ афтидан унинг номзодига собиқ Шўро давлатлари қарши чиқишлари мумкин.

Яна бир номзод - Рубина Мёринг. У "Чегара билмас мухбирлар" ташкилотининг Австрия бўлимини бошқарган, бу ташкилот ҳам доимо собиқ Шўро республикалари ҳукуматларига мухолиф бўлиб келган.

Кейинги номзод Дуня Мижатович.

Дуня Мижатович 1990-йиллардан ўзи туғилиб ўсган Босния-Ҳерцеговина ва Оврўпонинг турли матбуот ташкилотларида фаолият юритган.

Мижатович хонимни қўллаб-қувватлайдиганлар ҳам анчагина.

Оврўпода Хавфсизлик ва Ҳамкорлик ташкилотининг янги Матбуот эркинлиги бўйича вакили келгуси йил баҳоридан ишини бошлайди аммо бу борадаги қарор шу ой охирида қабул қилинади.

Аксарият бир фикрда якдиллар - Миклош Хараштининг вориси масаласи бўйича қарор жуда муҳим қарордир.

У шахс ташкилотга раислиги пайтида Қозоғистон билан ҳамкорлик қилади, бу эса Оврўпода Хавфсизлик ва Ҳамкорлик ташкилотига бўлган ишонч келажаги учун муҳим роль ўйнайди.