BBCTurkish.com | Özel Dosyalar | Ülke rehberi: Gürcistan

Stratejik olarak Avrupa ile Asya'nın buluştuğu kavşak noktalarından birinde yer alan Gürcistan, çok uzun bir geçmişe dayanan kültürel birikimin mirasçısı.

GÜRCİSTAN'IN KÜNYESİ

Nüfus: 4 milyon 400 bin (BM, 2007)

Başkent: Tiflis

Yüzölçümü: 69.700 km2

En yaygın diller: Gürcüce, Rusça

En yaygın din: Hıristiyanlık

Ortalama ömür: Erkeklerde 67, kadınlarda 75 yıl (BM)

Para birimi: 1 lari = 100 tetri

Başlıca ihraç ürünleri: Hurda metal, şarap, meyve

Ortalama yıllık gelir: 2.150 $ (Dünya Bankası, 2007)

İnternet uzantısı: .ge

Uluslararası telefon kodu: +995

Ülke ayrıca misafirperverlik geleneği, yemekleri, binlerce yıldır sürdürülen şarap üreticiliği ve kendine özgü alfabesiyle ünlü.

Yüzyıllar boyu Gürcistan'ın denetimi için İran, Türkiye ve Rusya arasında rekabet yaşandı. Bölge son olarak 19'uncu yüzyılda, Rusya tarafından ilhak edildi.

1917'deki Bolşevik Devrimi sonrasında kısa süre bağımsızlığını ilan eden Gürcistan, 1921'de ise Kızıl Ordu tarafından işgal edilip ertesi yıl Sovyetler Birliği'ne bağlandı.

Son yıllarda bölgede nüfuz sahibi olmak için Moskova'nın başlıca rakibi ise Washington.

Amerika Birleşik Devletleri açısından bölgenin güvenliği ve istikrarı son derece önemli. Çünkü Washington, Gürcistan üzerinden geçerek Azerbaycan'dan Türkiye'ye petrol taşıyacak Bakü - Ceyhan boru hattına yüklü yatırımlar yaptı.

Gürcü silahlı kuvvetleri de son dönemde ABD'den askeri eğitim ve destek alıyor. ABD'nin bölgede gitgide artan ekonomik ve siyasi etkisi ise Kremlin tarafından yakından izleniyor.

Kremlin ülkenin NATO ve AB ile yakınlaşan ilişkilerinden de kaygılı. Son yıllarda gerilen ilişkiler zaman zaman krizlerle su yüzüne çıkıyor.

1991'de Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin dağılması ardından yapılan bir referandumda, Gürcüler bağımsızlıktan yana tavır koydular ve milliyetçi lider Zviad Gamsakurdiya'yı devlet başkanlığına seçtiler.

Ancak Gamsakurdiya, kısa süre sonra muhalefete bağlı militanlarca devrildi ve yerini eski Sovyet Dışişleri Bakanı Eduard Şevardnadze aldı.

Şevardnadze'nin 11 yıl süren iktidarı boyunca, Gürcü halkı yoksulluk, yolsuzluk, işsizlik ve suç oranlarında çok büyük bir artışa tanık oldu.

2003 yılı Kasım ayında düzenlenen genel seçimlere, Şevardnadze lehinde hile karıştırıldığı suçlamalarıyla başlayan eylemler ise Şevardnadze döneminin sonunu getirdi. Şevardnadze, istifa etmeyi kabul etmek zorunda kaldı.

'Gül Devrimi' diye anılan eylemlerin ardından iktidara gelen Mihail Saakaşvili döneminde ise Rusya ile ilişkiler iyice gerildi.

Bir zamanlar Sovyetler Birliği'nin en zengin bölgelerinden biri olan Gürcistan'ın ekonomisi, bağımsızlık sonrası Sovyetlerin ucuz enerji kaynaklarını yitirmesi ve ticaret bağlarının kopmasıyla hızlı bir çöküş yaşadı.

Şimdi eski SSCB cumhuriyetlerinin en yoksullarından olan Gürcistan, hâlâ enerji için Rusya'ya bağımlı durumda. Ancak Rus doğal gaz şirketi Gazprom'un talep ettiği fiyatlar 2006 başından itibaren katlanarak arttı.

Gürcistan bunun üzerine gaz alımlarında Azerbaycan'ın payını çoğaltmaya girişti.

Moskova ise Gürcistan'dan şarap ve maden suyu ithalini yasaklamış durumda. Kremlin kararın sağlık gerekçesiyle alındığını savunsa da Tiflis yönetimi nedenin siyasi olduğuna şüphesi bulunmadığını kaydediyor.

Gürcü işçilerin Rusya'da çalışmalarına ve vize başvurularına da kısıtlamalar getirildi.

Bağımsızlıktan bu yana Gürcistan halkı iç savaş dönemleri ve merkezden kopan Abhazya ve Güney Osetya, bölgelerinden gelen bağımsızlık taleplerinden kaynaklanan şiddet olayları yaşadı.

Rusya'nın her iki bölgede de 1990'ların başından itibaren barış gücü askerleri bulunuyor. Tiflis sık sık bu askerleri ayrılıkçıların safında yer almakla suçluyordu.

Gürcistan Parlamentosu her iki bölgedeki askerlerin yerini çok uluslu barış güçlerinin almasını istiyordu.

Halihazırda Birleşmiş Milletler'in Abhazya'da Rus barış gücünün yanında görev yapan bir gözlem gücü bulunuyor.

Bölgede gerginlik, 2008 yılı Ağustos ayında Gürcistan'ın ayrılıkçı Güney Osetya bölgesini yeniden kontrolü altına almak amacıyla buraya saldırmasıyla yeni bir boyut kazanmıştı.

Rus güçleri düzenledikleri karşı saldırıyla Gürcistan birliklerini Güney Osetya'dan çıkardı.

Bu gelişmeler sonrası ayrılıkçı bölgeler Abhazya ve Güney Osetya bağımsızlıklarını ilan ettiler.

Amerika Birleşik Devletleri'nde hukuk eğitimi alan 1967 doğumlu Mihail Saakaşvili, ilk olarak 1995'te Gürcistan Parlamentosu'na girdi.

Kariyerinin başlangıcında Şevardnadze tarafından himaye edilen ve bir dönem Adalet Bakanlığı yapan Saakaşvili, 2000 yılında yolsuzluklara tahammül edemediğini belirterek hükümetten ayrıldı.

Bunun ardından yolsuzluklara karşı yürüttüğü kampanyalarla, kurduğu Ulusal Hareket partisine taban edindi.

4 Ocak 2004'te yapılan başkanlık seçiminde oyların yaklaşık yüzde 96'sını alarak bu göreve seçilen Mihail Saakaşvili, 2008'de muhalefetin protestolarına yanıt olarak düzenlenen erken seçimde de bir dönem daha görevde kalma hakkı kazandı.

2003 yılı Kasım'ında seçimlere hile karıştırıldığı suçlamaları, kitlesel protestolara yol açmış ve Cumhurbaşkanı Eduard Şevardnadze'yi görevden ayrılmayı kabul etmek zorunda bırakmıştı.

Gül Devrimi larak adlandırılan bu olayın ardından Saakaşvili, lideri olduğu Ulusal Hareket-Demokratik Cephe hareketinin meclis seçimlerini kazanması ile konumunu pekiştirdi. Mecliste açık farklı bir çoğunluğu var. Muhalefet ise az sayıda sandalye sahibi.

2007 sonunda, bir dönem müttefikleri arasındaki eski savunma bakanı Iraklı Okruaşvili'nin Cumhurbaşkanını yolsuzluk ve cinayet amaçlı komplo ile suçlaması
Saakaşvili'ye ağır bir darbe oldu.

Bu suçlamalar muhalefetin sokaklarda bir dizi protesto düzenlemesine ve seçimlerin yenilenmesi çağrılarına yol açtı. Muhalifleri, Saakaşvili'yi otoriter bir yönetim sergilemek ve yoksullukla mücadele içinb yeterli adım atmamakla suçladılar.

Saakaşvili gösterileri polis müdahalesiyle bastırdı, olağanüstü hal ilan etti ve olayların arkasında Rusya'nın olduğunu öne sürdü.

Saakaşvili, sandıktan çekinmediğini belirterek cumhurbaşkanlığı seçimini 5 Ocak 2008'e çekti ve oyların yüzde 50'sinden fazlasını kazanarak ilk turda seçildi.

Muhalefet seçime hila karıştırıldığını savunurken uluslararası gözlemciler bazı usülsüzlüklere rağmen seçimin büyük oranda demokratik geçtiğini bildirdi.

Saakaşvili yolsuzlukla mücadele edeceğini, ücretleri iyileştireceğini ve Gürcistan'ı NATO üyeliği ve Avrupa Birliği'ne yaklaştırmak istediğini söylüyor.

Gürcistan Cumhurbaşkanı ayrıca Abhazya ve Güney Osetya'da kontrolü el alarak Gürcistan'ın toprak bütünlüğünü yeniden tesis etme sözü de vermişti.

Ancak bu iki bölgenin bağımsızlıklarını ilan etmeleri ve Rusya'nın onların bağımsızlıklarını tanıması sonrası, Mihail Saakaşvili zor durumda kaldı.

Geçen yılki savaş sonrası Gürcistan hem stratejik hem de ekonomik açıdan daha zor durumda olduğundan, uzun vadede Mihail Saakaşvili'nin siyasi geleceği belirsiz.

Uzun süre çeşitli şirketlerde yöneticilik ve daha sonra da bakanlık yapan Nika Gilauri, 2009 yılı Şubat ayında Gürcistan Başbakanı oldu.

Nika Gilauri, sağlık sorunları nedeniyle sadece 3 ay sonra başbakanlıktan istifa eden Gürcistan'ın eski Ankara Büyükelçisi Grigol Mgaloblişvili'nin yerini aldı.

1975'te Tiflis'te doğan Nika Gilauri, İrlanda ve Amerika Birleşik Devletleri'nde, iş idaresi ve finans öğrenimi gördü.

Nika Gilauri, ülkesi içinde ve dışında çeşitli şirketlerde yönetici olarak çalıştı.

2004'te, Mihail Saakaşvili'nin cumhurbaşkanı seçilmesi sonrası Enerji Bakanı olan Gilauri, ülkesinin Azerbaycan, İran ve Türkiye'yle yaptığı doğal gaz anlaşmalarının pazarlıklarını yürüttü.

Nika Gilauri, 2007 yılı Eylül ayında Maliye Bakan oldu, 2008 yılı Kasım ayından itibaren aynı zamanda yeni oluşturulan başbakan yardımcılığı görevini de üstlendi.

Gürcistan Başbakanı önceliklerinin; işsizlikle mücadele etmek, demokrasiyi geliştirmek ve Abhazya ile Güney Osetya'yı yeniden ülkesine dahil etmek olacağını açıkladı.

Nika Gilauri, ayrıca geçmiş hükümetlerinin, Gürcistan'ın NATO'yla bütünleşmesine yönelik taahütünü de tekrarladı.

Gürcistan medyası büyük oranda özgür yayın yapıyor. Gazeteciler de yetkililer ve tavırlarını sık sık eleştiriyorlar.

2003'te medya denetim kuruluşu Sınır Tanımayan Gazeteciler yolsuzlukları araştıran gazetecilerin baskıya, tacize hatta zaman zaman saldırıya uğradığını belirtiyordu.

Son derece keskin ifadeler kullanan Rustavi-2 özel televizyon kanalı da polis ve yetkililerin tepkisini çekiyor.

Yetkililer bazı yayınların finansmanını karşılıyor, ayrıca devlet televizyon ve radyosunu işletiyorlar. Ülkede yaklaşık 200 kadar özel mülkiyette gazete var.