BBCTurkish.com | Avrupa | Türkiye'ye 'Kıbrıs uyarısı'

Avrupa Komisyonu'nun hazırladığı Türkiye İlerleme Raporu'nda Ankara Anlaşması'nın ek protokolünün imzalanmış olmasına karşın, Türkiye'nin liman ve havaalanlarını Rumlar'ın kullanımına açmadığı tespitinde bulunuldu.

İlerleme Raporu'nda, Türkiye'nin Kıbrıs da dahil 10 yeni AB üyesi için ulaşım üzerindeki kısıtlamalar dahil, malların serbest dolaşımını sağlamakla yükümlü olduğu belirtildi ve AB'nin konuyla ilgili olarak yıl sonuna dek tam uygulama yapılıp yapılmadığını değerlendireceği ifade edildi.

Raporda, Türkiye'nin Ek Protokol'ü tam olarak uygulamadığı ve limanlarını Rum bayraklı gemilere açmamayı sürdürdüğü tespitleri yapılarak, bunun malların serbest dolaşımını kısıtladığı ve Gümrük Birliği anlaşmasının ihlali anlamına geldiği iddia edildi.

Benzer kısıtlamaların hava ulaşımında da söz konusu olduğu kaydedilen raporda, Başbakan Recep Tayyip Erdoğan ve Dışişleri Bakanı Abdullah Gül başta olmak üzere Türk yetkililerinin, Kuzey Kıbrıs üzerindeki izolasyonlar kaldırılmadan Ek Protokol'ün uygulanmayacağını birçok kez dile getirdikleri anımsatıldı.

Buna karşın AB'li yetkililerin, "Kuzey Kıbrıs'ın durumunun limanların açılması konusuyla irtibatlandırılmaması" gerektiğini söyledikleri belirtildi.

Raporda, Ek Protokol'ün uygulanmasının Türkiye'nin yasal yükümlülüğü olduğu ileri sürüldü.

Geçen yıl 140 sayfalık rapor yayımlayan AB Komisyonu, bu yılki ilerleme raporunu 75 sayfada tuttu.

Türkiye'de reform sürecinin yavaşladığından bahsedilen ve halen çalışmaları süren dokuzuncu reform paketinin bu rapor dönemine yetiştirilemediği anlatılan İlerleme Raporu'nda, Ombudsmanlık müessesesinin getirilmesinden övgüyle söz edildi.

Sivil-asker ilişkileri kapsamında Türkiye'nin AB standartlarını yakalama yolunda bazı ilerlemeler sağladığı, sivillerin askeri mahkemelerde yargılanmasının önüne geçildiği belirtilen raporda, Türk Silahlı Kuvvetleri'nin siyaseti önemli oranda etkilemeyi sürdürdüğüne vurgu yapıldı.

Raporda buna örnek olarak bazı üst düzey askerlerin Kıbrıs, laiklik, Kürt sorunu ve Şemdinli olaylarıyla ilgili yaptıkları açıklamalar verildi.

Yargı alanında Türkiye'nin yaptığı düzenlemelere ve yargı mensuplarının eğitilmesine rağmen, Şemdinli olayları örnek gösterilerek, Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu'nun işleyişinin şüphe uyandırdığı ifade edildi.

İfade özgürlüğü kapsamında 301'inci maddenin engel oluşturduğundan bahsedilen raporda, gazeteci Hrant Dink'e verilen cezanın Yargıtay tarafından onaylandığına dikkat çekildi.

Raporda, 301'inci maddenin AB standartlarının yakalanması açısından değiştirilmesine ihtiyaç duyulduğu ve yeni yürürlüğe giren terörle mücadele yasasının ifade özgürlüğü açısından endişe yarattığı belirtildi.

İlerleme Raporu'nda yolsuzlukla mücadelede Türkiye'nin son bir yılda özellikle kamu yönetiminde şeffaflık açısından sınırlı ilerleme sağladığından bahsedilirken, "Buna karşın yolsuzluk yaygınken yolsuzlukla mücadele kurumları ve politikaları zayıf kalıyor" denildi.

Raporda, işkence ve kötü muameleyle ilgili davaların azalmaya devam ettiği kaydedildi ve adli tıp muayenesinin kalite ve gizlilik açısından güçlendirilmesi gerektiği belirtildi.

Türkiye'deki azınlıklar konusuyla ilgili olarak, Türk yetkililere göre 1923 tarihli Lozan Anlaşması uyarınca Türkiye'deki azınlıkların Yahudiler, Ermeniler ve Rumlar oldukları, ancak ilgili uluslararası ve Avrupa standartlarına göre Türkiye'de azınlık olarak tanımlanabilecek başka toplumların da bulunduğu görüşü savunuldu.

AB Komisyonu İlerleme Raporunda, yerel dil ve lehçelerde yayın konusunda bazı ilerlemelerin sağlandığı da ifade edildi.

Dini özgürlükler başlığı altında Heybeliada Ruhban Okulu'nun hâlâ kapalı tutulmasından, dini azınlık vakıflarının mal edinme haklarıyla din adamı yetiştirmelerinin kısıtlandığından bahsedilen raporda, misyonerlik faaliyetlerine Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından hazırlanan vaazlarda ve yayınlarda "düşmanca yaklaşıldığı" iddia edildi.

İlerleme Raporunda Alevilere de yer verilirken, cemevlerinin açılmasında sorunlarla karşılaşıldığı ve ibadet yeri olarak görülmeyen cemevlerinin kamu fonlarından yararlanamadığı belirtildi.

Raporda aile içi şiddet, namus cinayetleri, kız çocuklarının okula gönderilmemesi, siyasette kadınların yeterince temsil edilmemesi gibi kadın-erkek eşitliğini ilgilendiren konulara da değinilirken, genel olarak Türkiye'de kadın haklarıyla ilgili bilinçlenmenin arttığına dikkat çekildi.

Raporun yayımlanmasından sonra bir açıklama yapan Avrupa Komisyonu'nun genişlemeden sorumlu üyesi Ollü Rehn, Türkiye'nin Rumlara liman ve havaalanlarını açması yönünde verdiği yükümlülüklere uyması gerektiğini söyledi.

İlerleme Raporu'nun yayımlanmasından kısa süre önce bir açıklama yapan Avrupa Komisyonu Başkanı Jose Manuel Barroso da, raporda Türkiye'yle müzakerelerin askıya alınması tavsiyesinde bulunmadıklarını söylemiş; "Bugün çözüme ulaşılması için diplomatik çabalara şans vermeye karar verdik" demişti.

Ancak Barroso Türkiye'nin 14-15 Aralık'ta yapılacak Avrupa Birliği zirvesine dek Ankara'nın Rumlara liman ve havaalanlarını açması gerektiğini belirtmiş ve aksi takdirde üyelik müzakerelerinin askıya alınabileceği uyarısında bulundu.

İlerleme Raporuyla birlikte genişleme sürecine yön veren Strateji Belgesini de yayımlayan AB Komisyonu, Kıbrıs'ta limanların Rum uçak ve gemilerine bu yıl açılmaması halinde Türkiye ile müzakere sürecinin olumsuz etkileneceği uyarısında bulundu.

Toplam 13 maddeden oluşan Sonuç ve Öneriler bölümünde en fazla Türkiye'ye ayrılan görüşlerde şu ifadelere yer verildi.

"Türkiye, Kopenhag siyasi kriterlerini başarıyla karşılamayı ve siyasi reformlara devam etmeyi sürdürüyor. Buna karşın reformların hızı geçen yıl yavaşladı. Özellikle ifade özgürlüğü alanında önemli çabaların ortaya konulması gerekiyor."

Müslüman olmayan dini toplulukların haklarının, kadın haklarının, sendikal hakların ve ordu üzerindeki sivil kontrolün güçlendirilmesi istenilen belgede, Türkiye'nin işleyen piyasa ekonomisine sahip olduğu tekrarlandı.

Strateji Belgesi'nde, "İyi komşuluk ilişkilerine sahip olmak, Türkiye açısından hayati önemini sürdürüyor" denildi.

AB'nin 21 Eylül 2005 tarihli karşı deklarasyonuna da atıf yapılan belgede, "AB Türkiye'nin, Ankara Anlaşmasını genişleten Ek Protokolü, ayrım yapmadan ve eksiksiz uygulayarak, malların serbest dolaşımı üzerindeki tüm engelleri, bütün nakliye araçlarını da kapsayacak şekilde kaldırmasını bekliyor. Bu yükümlülüğün eksik yerine getirilmesi, tüm müzakere sürecinin ilerlemesini etkileyecektir" ifadelerine yer verildi.

Türkiye'nin yükümlülüklerini yerine getirmemesi halinde AB Komisyonunun Aralık ayındaki AB devlet ve hükümet başkanları zirvesi öncesinde gereken tavsiyelerde bulunacağı kaydedilen belgede, Türkiye'nin AB üyesi ülkelerle ikili ilişkilerini normalleştirmek için somut adımlar atmasının önemine dikkat çekildi.