Her iki belgede de demokratikleşme yönündeki reformların hızlandırılması, ifade özgürlüğünün genişletilmesi ve askerin siyasetteki rolünün azaltılmasına vurgu yapılıyor.

Ancak gelişmeleri Brüksel'de izleyen BBC Türkçe Servisi'nden Murat Nişancıoğlu, başta Kıbrıs olmak üzere asıl önemli bölümlerin halen şekillenmediğine dikkat çekiyor.

Her yıl olduğu gibi yine ilerleme raporuyla ilgili basında çok fazla bilgi var. Sızan bu belgeler Avrupa Komisyonu’nun nihai görüşünü yansıtıyor mu?

Murat Nişancıoğlu: Türkiye ile ilgili ilerleme raporu ve strateji belgesi büyük oranda basına sızmış durumda. Gerçi Avrupa Komisyonu bu konuda şimdilik sessizliğini ve bir şey söylememekteki ısrarını koruyor. Genişlemeden sorumlu Komisyon üyesi Olli Rehn’in sözcüsü Kristina Nagy dünkü basın brifinginde, sızan bilgilere ilişkin olarak kendisine ardı ardına yöneltilen soruları savuşturmakla yetindi.

Kristina Nagy, “Bu konuda bir şey söyleyemem, raporun yayınlanacağı günü beklemeniz lazım, basına sızan haberler üzerine yorum yapamam” dedi, ama sözlerini şöyle okumak da mümkün: “Sızan bilgileri doğrular mısın?” sorusuna yanıt verirken, bu bilgileri yalanlamadı da. Dolayısıyla basının elindeki taslak metinler üzerinden konuşmak mümkün.

Tabii bunlar şu sırada taslak metinler ve 8 Kasım’a kadar değişebilirler. Bir diğer noktaya daha dikkat çekmek önemli. Strateji belgesinin önümüzdeki döneme ilişkin Avrupa Komisyonu’nun tavsiyelerini ve geçtiğimiz yıla ilişkin sonuçlarını içerecek bölümleri şu sırada boş. Dolayısıyla, medya şu sırada belge sızdırma ve birbirine haber atlatma furyası içinde ama birincisi, var olan bilgiler içinde şu ana kadar önceden beklenmeyen, sürpriz bir şey yok. İkinci olarak da bu belgelerin asıl önemli paragrafları hala doldurulmayı bekliyor.

Genişlemeden sorumlu komisyon üyesi Olli Rehn’in, Türkiye’nin limanlarını Kıbrıs gemi ve uçaklarına açması konusunda yaşanan tıkanıklığa çözüm bulmak amacıyla Finlandiya’nın süren çabalarını da strateji belgesine yansıtmak için son ana kadar bekleyeceği bildiriliyor.

Gerek strateji belgesinde, gerekse ilerleme raporunda hangi noktalar dikkat çekiyor?

MN: Taslak strateji belgesinde Türkiye’de 2006 yılında reformların sürdüğüne, fakat bu reformların hızında ciddi bir düşüş görüldüğüne dikkat çekiliyor ve 2007’de reform sürecinin yeniden hızlandırılması isteniyor.

TCK 301’inci maddesinin, ya değiştirilmesi ya da tamamen kaldırılarak, ifade özgürlüğünün gecikmeden garanti altına alınması gerektiğine işaret ediliyor.

İfade özgürlüğünün yanı sıra, inanç özgürlüğü, kadın hakları ve sendikal hakların güçlendirilmesi gerektiği vurgulanıyor.

İşkenceye sıfır tolerans politikası çerçevesinde, vakaların sayısında azalma görüldüğü belirtiliyor.

Belgede, Güneydoğu Anadolu’daki sosyal ve ekonomik krize de yer veriliyor ve “Kürt halkının hakları sağlanmalı ve dini azınlıkların hakları teminat altına alınmalı” deniyor.

İlerleme raporunda ise, Ankara ifade özgürlüğü, işkenceyle mücadele ve sivil yönetim - silahlı kuvvetler ilişkisinde, dengenin sivil yönetimin belirleyiciliği lehinde değişmesi alanlarında yeterli bir ilerleme kaydetmediği gerekçesiyle eleştiriliyor.

Şiddet içermeyen yollarla düşüncelerini ifade edenlerin yargılanması ve hüküm giymesinin ciddi bir endişe kaynağı olduğu belirtilen taslak raporda, Agos gazetesi genel yayın yönetmeni Hrant Dink’e, Ermeni kimliğine ilişkin yazısı nedeniyle altı ay hapis cezası verilmesi örnek gösteriliyor.

Ayrıca rapor, yolsuzlukla baş edilmesi ve yargının yeterince bağımsız olmasının sağlanması gibi konularda da Türkiye’yi yeterince ilerleme sağlamamakla eleştiriyor.

Öte yandan taslakta, yargı personelinin eğitimi ve vatandaşların kamudan zararlarının karşılığını alabilmelerine olanak sağlayacak ombudsmanlık müessesesi oluşturulmasına yönelik çabalardan ise övgüyle söz ediliyor.

Ve tabii taslak ilerleme raporunda Türkiye, Gümrük Birliği anlaşmasının ek protokolünü ihlal ederek limanlarını Kıbrıs gemi ve uçaklarına açmamakla suçlanıyor.

Belgelerde üyelik müzakerelerinin askıya alınabileceğine ilişkin bir ifade var mı?

MN: Strateji belgesinde, Türkiye limanlarını Kıbrıs gemi ve uçaklarına açmadığı takdirde, müzakerelerin askıya alınacağına ilişkin bir ifade şu sırada yer almıyor.

Komisyonun bu konuda üç seçeneği var. Müzakerelerin toptan askıya alınması, sadece Gümrük Birliği ile müzakere başlıklarının görüşmeye açılmasının askıya alınması, ya da bu konuda herhangi bir tavsiyede bulunulmaması.

Avrupa Birliği kulislerinde, Komisyon’un büyük bir olasılıkla herhangi bir tavsiyede bulunmama seçeneğini tercih edeceği ve bu konudaki herhangi bir kararı Aralık ayındaki Avrupa Birliği liderler zirvesine bırakacağı dile getiriliyor.

Fakat dönem başkanı Finlandiya bir uzlaşma sağlayarak tıkanıklığı aşmak için girişimlerini sürdürüyor. Finlandiya’nın planı hakkında da kesin bir şey bilmiyoruz, ama amaç, Türkiye’nin sınırlı da olsa limanlarını Kıbrıs gemi ve uçaklarına açmasını sağlamak. Bunun karşılığında Türkiye, Kıbrıs Türk kesimi üzerindeki izolasyonun kaldırılmasını istiyor.

Finlandiya’nın bu hafta sonunda tarafları Helsinki’de bir araya getireceği haberleri kesinleşti mi?

MN: Finlandiya bu hafta sonunda Helsinki, ya da yakınlarında acil bir toplantı yapılması girişimi içinde.
Fakat bu henüz resmi bir nitelik kazanmamış durumda. Finlandiya’nın böyle bir toplantı için çaba gösterdiği ve tarafların eğilimini yokladığı anlaşılıyor.

Finlandiyalı yetkililerden öğrendiğimize göre, daha çağrı resmiyet kazanmadığı için bu toplantıya katılacakların listesi ve toplantının tam gündemi daha oluşmamış durumda.

Görüşünü aldığımız yetkililer Finlandiya Dışişleri Bakanı’nın bölgeye giderek mekik diplomasisi içine girmesi konusunda şu sırada herhangi bir girişim olmadığını söylüyor.

Bir yetkili, hafta sonundaki toplantı önerisi için, tarafların genel tutumunun olumlu olduğunu belirtti. Fakat toplantıya kimlerin katılmasının öngörüldüğü konusunda, daha durum kesinleşmediği için Türkiye’nin itirazları konusunda şu sırada bir şey söylemenin mümkün olmadığını kaydetti.

Türkiye’nin toplantıda Kıbrıs’ın iki toplumunun da eşit düzeyde temsil edilmesini istiyor. Ayrıca Yunanistan’ın da davet edilmesini talep ediyor.

Finlandiya Dışişleri Bakanı’nın bu hafta içinde konuya ilişkin bir açıklama yapmasının beklendiği bildiriliyor.

Bundan sonraki takvim nedir?

MN: Finlandiya’nın 8 Kasımda açıklanacak ilerleme raporu öncesinde Kıbrıs konusunda bir ilerleme sağlanmasını amaçladığı anlaşılıyor. Fakat bu olmazsa, ilerleme raporunun strateji belgesinde komisyonun bir tavsiyede bulunmaması olasılığı ağırlık kazanıyor. Bu durumda komisyon konuyu Aralık ayındaki liderler zirvesine devredecek.

Bu zirve de her şeyin belirlendiği son nokta olmayabilir. Yani liderler de müzakereleri toptan ya da kısmen askıya almak yerine, konuyu bir şekilde 2007 yılına sarkıtabilirler. Örneğin Brüksel’de bazı gözlemcilerin dile getirdiği bir olasılık, Türkiye’den ek protokolü 2007 yılı içinde onaylanması için Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne gönderme vaadi almaları böyle bir ertelemeye imkân sağlayabilir. Ama bütün bu spekülasyonlar Aralık zirvesi öncesinde daha bir netlik kazanacak.