Ayça Abakan BBC Türkçe Bölümü

	'Mavi Kitap' son olarak bu yıl yayımlanmıştı

Dün akşam saatlerinde Lordlar Kamarasında düzenlenen bir toplantıda, Türkiye Büyük Millet Meclisinin geçen Nisan ayında hazırladığı mektubunun, Avam Kamarası başkanınca 'siyasi bir konu olduğu' gerekçesiyle gündeme alınmadığı hatırlatıldı ve mektup İngiltere Parlamentosu üyelerine hitaben yazılmış olduğu için bir cevap hazırlanmasının yerinde olduğu kanısına varıldığını belirtildi.

Dün akşamki toplantıyı BBC Türkçe Bölümü'nden Ayça Abakan izledi.

Lordlar Kamarasındaki toplantıya başkanlık eden İngiltere Parlamentosu İnsan Hakları Grubu eşbaşkanı Lord Avebury, milletvekillerinin harekete geçirilmesi gerektiğini vurgulayarak, hazırlanmakta olan karşı-cevaba, yeterli sayıda imza toplayabileceklerine ve Türkiye konusunda etkili olabileceklerine inandığını söyledi.

1916 Yılında James Bryce ile Arnold Toynee tarafından Londra'da yayımlanan 'Osmanlı İmparatorluğunda Ermenilere Yönelik Muamele 1915-1916' adlı, yaygın adıyla 'Mavi Kitap' olarak bilinen kitabı, 2000 yılında ve son olarak da bu yıl yeniden yayımlayan ve bu basımlarda, ilk baskıda gizli tutulan kişi isimlerini kaynaklarına giderek açıklayan tarihçi Ara Sarafyan da, kitapta yer verilen tanıklıkların gerçek olduğunu belirtti.

Toplantı ardından yaptığım söyleşide, Mavi Kitap'ta yer verilen tanıklıkların, gerçekten doğru olup olmadığını bir kez daha sordum Ara Sarafyan'a...

"Bunlar kesinlikle güvenilir bilgiler. Hiçbir Türk tarihçi de, anlatılanların içeriğine itiraz etmiyor" diyen Ara Sarafyan sözlerini şöyle sürdürdü: "Kitapta aktarılanların ne kadar gerçek olduğunu sorguladılar ama, kimse de çıkıp, 'Evet bu İslahiye'deki Bayan Rohner tarafından filanca kamplar hakkında yazılmıştır ama bizce kendisinin tavrı şu şu şu nedenlerle hatalıdır' dememiştir. Bu düzeyde bir tartışmaya girmek istemediler. Çünkü böyle bir tartşmaya girseler, hem yanlış şeyi savundukları ortaya çıkacaktı, hem de Mavi Kitap'ta yer almayan, Amerikan arşivlerindeki çok daha kapsamlı özgün bilgileri de kabullenmek zorunda kalacaklardı. İnkarcıların kaçınmak istediği de budur; stratejik olarak, özgün malzemelerin varolduğunu kabul etmek istemezler."

Türk kaynaklarında, Toynbee'nin, ilerki yıllarda Mavi Kitap'ı bir propaganda kitabı olarak değerlendirdiği şeklindeki yorumlara da değinen tarihçi Ara Sarafyan, ancak, Toynbee'nin, yapıtlarının Türkçeye 'sansürlenerek' çevrildiğini kaydetti.

Lord Avebury önderliğinde son şekli verilecek olan karşı-cevap, önümüzdeki günlerde İngiliz parlamenterlerin imzasına açılacak. Şimdiki haliyle, karşı-mektupta, şöyle deniyor:

"Mavi Kitap'ın, seçkin yayıncı Arnold Toynbee tarafından derlenmiş ilk elden tanıklıklardan oluştuğu konusunda, doyurucu bilgilere sahibiz. Mektupta dikkate alınmayan bir nokta, kitabı destekleyen belgelere, kolayca ulaşılabileceğidir. Mektupta öne sürüldüğünün tersine, Arnold Toynbee, 'Mavi Kitap'ın kusurlu olduğunu söylememiştir. Mektupta yer verilen bir diğer yanlış görüş de, Savaş Propaganda Bürosu'nun Osmanlı İmparatorluğundaki durumla ilgili tek bilgi kaynağı olduğu şeklindedir. Oysa o dönemde tanıklık yapmış yüzlerce tarafsız konsolosluk görevlisiyle, misyonerler de vardı. Tarafsız kişilerin anlattıkları, halen halka açık durumda olan, Amerika Birleşik Devletleri ve Almanya'nın diğer konsolosluk raporları ve sağ kalanların günceleri ve mektuplarıyla pekiştirilmiş, güçlendirilmiştir. 'Mavi Kitap'ta yeralan 150 görgü tanığının anlatımları, yakınlarda Savaş Propaganda Bürosu'nda ortaya çıkarılmış değildir; bunlar uzun yıllardır bilinmektedir, yayınlanmıştır."

	AKP ve CHP 'Mavi Kitap' mektubunu ortaklaşa hazırlamıştı

Lord Avebury, Sandwell Lordu Archer, Lord Biffen ve Gomidas Enstitüsünden tarihçi Ara Sarafyan kamuoyuna duyurdukları karşı-mektup taslağında, Türkiye Büyük Millet Meclisinin Mavi Kitap hakkında gerektiği gibi bilgilendirilmediğini gördüklerini ama 'ortak tarihin bu önemli bölümünün aydınlatılması fırsatının doğduğu' görüşüne katıldıklarını kaydediyorlar ve bu çerçevede, 1915-16'da ne olduğunu belirlemek için İngiltere ve Türkiyeli milletvekilleriyle, akademik danışmanlarının katılacağı bir toplantı yapılmasını öneriyorlar.

Dün akşamki toplantıdan sonra görüşlerini aldığım Lord Avebury, Ermeni sorununun İngiltere'de niçin fazla gündeme gelmediği şeklindeki soruma yanıt olarak, "Çok zor bir soru. Sonuçta Mavi Kitap, bizden, buradan çıktı. Bryce ve Toynbee'nin kitabıydı, İngiltere'de yayımlandı. Konsoloslarımıza, diplomatik görevlilerimize bilgi veren kaynaklara dayanıyordu" dedi.

Lord Avebury, o yıllarda Osmanlı devletiyle savaş içinde oldukları için, bu bilgilerin daha çok Amerika Birleşik Devletleri aracılığıyla kendilerine aktarıldığını belirtti.

İngiliz parlamenterlerin, eğer gerçeklerle tam anlamıyla yüzleştirilirlerse, bu konuya daha fazla önem verilmesi gereğine duyarlı olacaklarına inandığını söyleyen Lord Avebury, parlamenterlerin çoğunun Mavi Kitap'ı okumadığını ifade etti.

Lord Avebury, o dönemde İngiltere Parlamentosunda yapılmış olan tartışmalardan da, şimdiki parlamenterlerin pek haberdar olmadığını kaydetti.

Şimdi İngiltere Parlamentosunda Ermeni sorunu konusunda bir tartışmayı yeniden başlatmanın kendilerine düştüğünü, bu karşı-cevaba parlamenterlerin dikkatini çekerek Parlamentonun iki kanadında daha geniş kapsamlı bir tartışma ortamı yaratabileceklerini düşünüyor.