Ayça Abakan BBC Türkçe Bölümü

Dışişleri Bakanı Gül, TBMM'de Mavi Kitap'la ilgili konuşmuştu

Türkiye, İngiltere Parlamentosu'na başvurarak, 1915 Kırımı'yla ilgili kimi çalışmalara dayanak gösterilen Mavi Kitap'ta yer verilen bilgi, veri ve tanıklıkların asılsız olduğunun açıklanmasını ve Ermenistan'ın, Türkiye ile birlikte ortak arşiv çalışmalarına girmesi için ikna edilmesinı isteyecek.

Peki ama acaba İngiltere doğru bir hedef mi?

İngiltere'den nasıl bir sonuç alınabilir?

BBC Türkçe Bölümü'nden Ayça Abakan, bu konuyu 1995-2000 yılları arasında Londra Büyükelçiliği yapmış olan Özdem Sanberk ve tarihçi Ayhan Aktar'la tartıştı.

BBC: Ankara'da alınan kararı nasıl yorumluyorsunuz?

Özdem Sanberk: Bunun ne derece rasyonel bir girişim olduğu konusunda benim şüphelerim var.

Bir kere, İngiltere gerçekten doğru adres mi acaba bu konuda? Gerçi Mavi Kitap olduğu için İngiltere'nin seçildiği anlaşılıyor. Acaba doğru bir adım mıdır? Bundan çok emin değilim.

Sebebi de gayet basit. İngiltere hükümeti, AB'ye üye ülkeler arasında, 1915 olaylarının soykırım olmadığını açıkça ifade eden tek hükümettir.

Ben o sırada Londra'da olduğum için gayet iyi hatırlıyorum... 25 Haziran 1998 tarihinde, İngiltere hükümetinin Lordlar Kamarası'ndaki temsilcisi Barones Simons bir soru üzerine aynen şöyle dedi: "İngiltere hükümeti 1915 olaylarını soykırım olarak tanımamıştır." Bundan daha net bir ifadeyi başka bir hükümetin temsilcisinden duymadım.

Bununla da kalmadı İngiltere hükümeti... 17 Kasım 2004'te Avrupa İşlerinden Sorumlu Bakan Denis MacShane'in de benzer bir ifadesi var. O da, "Bu konuda tarihçiler arasında görüş ayrılığı vardır" şeklinde konuşmuştu.

Yani, İngiltere hükümeti soykırım konusunda bize karşı en ufak hasmane bir tutum göstermiş değil.

BBC: Peki İngiltere siyasi çevrelerinden ve kamuoyundan nasıl bir tepki gelebilir? Ne gibi bir etki yaratabilir Türkiye'nin bu girişimi?

Özdem Sanberk: İngiltere'de Ermeni diasporası yok. Ermeniler var. Aşırı uçtaki görüşler veya bir aktivizm içerisinde değiller.

Yalnız Barones Cox adlı Lordlar Kamarası üyelerinden bir hanım bu konuda bazı inisiyatifler aldı. Ama her parlamentoda parlementerler kendi görüşlerini çeşitli şekillerde, hükümetlerinin politikaları dışında da söylerler.

Şimdi Türkiye'nin Mavi Kitap dolayısıyla İngiltere Parlamentosu'nu karşısına alırcasına (attığı bu adım) - çünkü ondan tarihi bir hesap sorar bu girişimimiz - İngiltere'yi de adeta kendi tarihiyle yüzleşmeye sevkeden bir adımdır.

Buna İngiltere Parlamentosu nasıl bir cevap verecek bilmem.

Ama bu İngiltere'de bir tartışma açarsa; Türkiye karşısında olmayan bir kamuoyunda da bu konuda aşırı Ermeni tezler paralelinde bazı makaleler falan çıkmasına yol açarsa, Türkiye'nin attığı bu adım geri tepmiş olur diye düşünüyorum.

Tarihçiler ne diyor?

Peki, tarihçiler sözkonusu Mavi Kitap'ta yeralan verilerin çürütülmesi amacıyla başlatılan 'siyasi' girişimleri nasıl değerlendiriyor?

BBC Türkçe Bölümü, Marmara Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü öğretim üyelerinden Profesör Ayhan Aktar'a sordu.

Mavi Kitap, 2000 yılında yeniden yayımlanmıştı

BBC: TBMM'nin İngiltere Parlamentosu'na yönelik aldığı kararı nasıl değerlendiriyorsunuz? Sizce İngiltere doğru bir hedef mi?

Ayhan Aktar: Mavi Kitap konusunda yapılan girişimin 'bir bardak suda fırtına koparmak' olduğunu düşünüyorum.

Türkiye'nin AB perspektifine en ciddi desteği vermiş ülkelerden biri olan İngiltere'yle de bu konuda bir gerginlik yaratmanın doğru olmadığını düşünüyorum. Dış politika açısından da yanlış olduğunu düşünüyorum.

BBC: Tartışmaların odak noktası olan Mavi Kitap'ı 2000 yılında yeniden yayımlayan yazarlar, dile getirilen verilerin, saptamaların doğruluğu konusunda kesin konuşuyorlar. Türkiye de kesin konuşuyor. Sizce tarihçiler, bu iki karşıt görüş arasında nerede duruyor?

Ayhan Aktar: 1916 baskısında insanların ismi rumuzlarla ifade ediliyor. Tam olarak verilmiyor. N.B. deniyor mesela...

"Onlar gerçek insanlar mı, değil mi?" diye bir tartışma var CHP içinde. Sanıyorum emekli büyükelçilerden oluşan bir grup bu. Burada yazan herşeyin propaganda amaçlı olduğunu, doğru olmadığını söylüyorlar.

"Bu resmi yayındır, bunu yok sayacağız" diye tartışmaya başlarsak, bunun sonu çok tatsız yerlere gidebilir. Örneğin bir Ermeni tarihçi de, Türk Tarih Kurumu'nun yayımladığı her kitabın resmi yayın olduğunu, dolayısıyla katıyen ciddiye alınmaması gerektiğini söyleyebilir.

Yine 1910'ların ikinci yarısında mesela, Turkish National Congress (Türk Ulusal Kongresi) diye bir sivil toplum örgütü var. Başında Meclis-i Ayan Başkanı Ahmed Rıza Bey bulunuyor. O bir yayın yapmış. Daha sonra Osmanlı hükümetinin resmi yayınları var. 'Ermeni Komitalarının Amal-i İhtilaliyeleri', yani 'ihtilalci fikirleri, emelleri' gibi yayınlar. Bütün bunları yok saymaya doğru gider bu iş. Dolayısıyla ben bunun siyaseten çok anlamlı bir şey olduğunu düşünmüyorum.

Bazı üniversitelerin kütüphaneleri, yurtdışındaki veri tabanlarına bağlı. Akademisyenlerin en çok kullandığı veri tabanlarından biri de 'citations index'dir, yani atıflar endeksi. Bu üç bine yakın dergiyi kapsayan bir endekstir. Dünyada yayımlanan ciddi akademik dergiler bunun içinde vardır.

1970'den Mart 2005 dahil, bunun kapsamındaki bütün dergilerde 'Ermeni soykırımı' sözcüklerini makalesinin başında kullanan yazarların yazdıklarını döktüm. Bunların dipnotlarına baktım.

108 tane yayın var, bunların 10 tanesi Mavi Kitap'a referans vermiş. Dolayısıyla, biz neye karşı mücadele ediyoruz? Akademik dünyada Ermeni soykırımı iddialarının temelinde zaten Mavi Kitap artık bu kadar ufak bir yer alıyor.

Mavi Kitap'ın yeni bir baskısı yapıldı. Bu emekli büyükelçilerin bundan da haberi yok herhalde. 2000 senesinde, Ara Sarafyan isimli bir Ermeni tarihçi, bu yeni baskıda yine arşivlere girerek, Toynbee'nin özel yazışmalarına bakarak, bu rumuzlarla ifade edilen (kişilerin) esas isimlerini buldu, yayımladı.

Yani bir şeye karşı tavır alırken, birazcık daha ciddiyet içinde araştırma yapmak lazım.