Stephen Mulvey BBC muhabiri

Yuşçenko Rusya sınırı yakınlarında doğmuştu

Ukrayna'nın çok boyutlu bölünmüşlüğünün coğrafi anlamda en açık göstergesi başkent Kiev'in ortasından akan, daha sonra güney doğuya doğru kıvrılıp, sonunda Karadeniz'e boşalan Dinyeper ırmağı.

Tarihsel olarak Dinyeper, ülkenin batısı ile doğusunu belirleyen sınır olageldi. Ukraynalıların ifadesiyle ırmağın batısı 'Sağ Yaka', doğusu ise 'Sol Yaka'dır.

Kabaca söylemek gerekirse Sol Yaka'nın büyük kısmına, en azından büyük yerleşim merkezlerine hakim olan dil, Rusça.

Sağ Yaka'da ise, Ukraynaca.

Sol Yaka'da nüfusa hakim olan din, Ortodoksluk. Öte yandan Sağ Yaka'da ise hem Ortodoks hem de Uniate Kilisesi'nin mensupları var.

Uniate Kilisesi, Ortodoksluk dininin ritüellerini yerine getiren ama aynı zamanda Papa'ya da bağlı kalan bir kilise.

Bu kilisenin meydana çıkışı, 16'ıncı yüzyılda Ukrayna aristokrasisinin Katolik Polonya'nın etkisi altında kaldığı döneme rastlar.

Sovyet karşıtı direniş

Ukrayna'nın batıdaki uç bölgelerini yüzyıllar boyunca önce Polonya ve daha sonra Avusturya yönetti.

Bu bölgelerin Ukrayna'nın geri kalanıyla bütünleşmesi -yöre halkının isteksizliğine rağmen- İkinci Dünya Savaşı ardından Sovyet döneminde oldu.

Kara yağmura rağmen protestolar devam ediyor

Batılı kimi Ukraynalılar öylesine Sovyet karşıtıydı ki savaşta Nazilerin tarafına geçmeyi tercih ettiler.

Diğerleri hem Nazilerle hem de Sovyet ordusuyla çarpışarak bağımsız bir devletin temellerini atmaya çalıştı.

Sovyet rejimine karşı silahlı direniş 1950'ler boyunca Karpat Dağları'nda sürdü.

Ülkenin batısında yer alan Lviv, Ivano-Frankivsk ve Ternopil kentleri çevresinde Ukrayna milliyetçisi hissiyatın hala çok güçlü olduğu görülür.

Öte yandan Ukrayna'da yaşayan Rus azınlığın (2001 nüfus sayımına göre toplam nüfusun yaklaşık yüzde 17'si) önemli bir bölümü Kırım dahil olmak üzere Sol Yaka'da yaşıyor.

Odessa kenti ve çevresi de Rus azınlığın yaşadığı ve seçimlerden Başbakan Viktor Yanukoviç'in önde çıktığı bölgeler arasında.

Ukrayna'nın doğusunda yaşayan Rusların bir kısmı Stalin döneminde kömür, çelik ve kimya gibi ağır sanayi dallarında çalışmak için buraya gelmişlerdi.

Kırım, Sovyet elitinin popüler bir tatil beldesiydi.

İşte bu bölgede yaşayanlar en Sovyetleşmiş Ukraynalılardan oluşurken, ülkenin batısında ise kültürel bağları Orta Avrupa'ya daha yakın olan bir halk yaşayageldi.

Günümüzde birinin yüzü Moskva'ya diğerinin Avrupa Birliği'ne dönük olan iki ayrı kesim, bu bölünmüşlüğün mirası.

Ancak bu ayrım her zaman için bu kadar açık ve net değil.

Yanukoviç iktidara geldikten sonra Ukraynaca öğrenmeye karar verdi

Son seçimlerde Sol Yaka'nın kuzeyinde kimi bölgelerin oyları Yuşçenko'ya giderken, Sağ Yaka'nın güney eteklerinde ise sandıklardan Yanukoviç çıktı.

Ukrayna'nın orta bölgelerinde ise, Amerikan seçimlerinde Demokrat ve Cumhuriyetçi Parti arasında gidip gelen Ohio ya da Florida misali, karışık eğilimli bir tabloyla karşılaşıyoruz.

Ayrıca, Ukraynaca dilinin en güzel Poltava bölgesinde konuşulduğu söylenegelir; ki burası Sağ Yaka'ya değil Sol Yaka'ya düşen bir yer.

Ukraynalı köylülerin konuştuğu dil ise ülkenin batısından doğusuna doğru ilerledikçe Ukraynacadan yavaş yavaş Rusçaya dönüşür.

En batıdaki bölgelerde yerel ağız güçlü biçimde Lehçenin etkisindedir.

Kazak nostaljisi

Her ikisi de doğuda doğup büyümüş olan Leonid Kuçma ve Viktor Yanukoviç siyasette üst düzey konumlara gelince Ukraynaca öğrenmek için çaba sarfettiler.

Öte yandan muhalefetin lideri olan, Ukrayna milliyetçilerinin göz bebeği Viktor Yuşçenko, ülkenin doğusunda Rusya sınırı yakınlarında dünyaya geldi.

Ukrayna milliyetçileri 17'inci yüzyılda hem Rus hem de Polonyalı toprak ağalarına başkaldıran asi Kazakların hüküm sürdüğü döneme 'altın çağ' gözüyle bakar.

Fakat Kazaklar Ukraya'nın her iki yakasına da yerleşmişlerdi.

Ukrayna'yı sadece Rus ve Ukraynalılardan mevcut düşünmek de yanlış olur.

Bir zamanlar özellikle orta ve batı kesimlerde kent nüfusunun önemli bir bölümünü Yahudiler ve Polonyalılar oluşturuyordu.

1944'te Orta Asya'ya göç ettirilen Tatarlar şimdi yavaş yavaş anayurtları olan Kırım'a tekrar geri dönüyor.

Belarus, Moldovyalı, Bulgar, Macar ve Romen topluluklar da Ukrayna'nın daha küçük azınlıkları arasında.