DERGİ - Kimsenin bilmediği parfüm, vanilya, karanfil adası

Afrika’nın doğusunda Mozambik ile Madagaskar arasında yer alan Anjouan, Komor Adaları’nı oluşturan üç adadan biri.

Denizden yaklaşırken karanfil kokusuyla karşılıyor ada sizi. Muhteşem sahilleri, yanardağları ve deniz parklarıyla turizm için oldukça ideal bir yer burası.

Ama 1975’e kadar Fransız sömürgesi olan Komorlar, o tarihten beri 20 darbe ve iktidar savaşları yüzünden turistlerin uğrak yeri olamadı.

Komor Adaları’nı oluşturan üç ada arasında devlet başkanlığının dönüşümlü yapılması sayesinde artık bu siyasi çekişmelere çözüm bulunmuş görünüyor.

Böylece adını yeni duyduğumuz bu ülkeye gitme kararı almıştık.

Daha önce hayatımda hiç karanfil ağacı görmemiştim. Yaklaşınca etrafa koku saçan karanfil topaklarını gördüm.

Az ötede çocuklar orta boy ağaçların üstünde olgunlaşmış olanları topluyordu. Sonra bu topakları elleriyle tek tek ayırıyor ve yol kenarlarına sererek güneşte kurutuyorlardı.

Birkaç gün içinde bu baharat karanfiller parlak yeşil ve kırmızıdan, mutfaklarımızda kullandığımız kahverengi hale dönüşecekti.

Ülkenin en büyük ihraç ürünü olan bu karanfiller toplanıp dünyanın dört bir yanına gönderilecekti.

Eşim ve kızımla rehberimiz Maketse’yi takip edip kokulu bir ormana doğru indik. Güneşten korunmak için yüzlerine sandal ağacı macunu sürmüş kadınlar renkli elbiseleriyle ağaçlardan sarı ylang ylang çiçekleri topluyordu.

Birçok parfümde kullanılan bu çiçek, Marilyn Monroe’nun meşhur ettiği Chanel No 5’ın da temel maddelerinden biri.

100 kg ylang ylang çiçeği 18 saatte 3 kg çiçek özü yağına dönüştürülüyor. Dünyanın yıllık ylang ylang üretiminin yüzde 80’i adanın odun yakıtıyla işletilen toplam 350 damıtma merkezinde yapılıyor.

Kocaman kazanlara tepeleme doldurulan çiçeklerin damla damla açık sarı çiçek özü yağına dönüşmesini şaşkınlıkla izledim.

Süveyş Kanalı inşa edilmeden önce, Afrika, Asya, Hindistan ve Arap ülkeleri arasında sefer yapan gemiler Komor Adaları’nı ikmal durağı olarak kullanırmış.

15. yüzyılda din olarak İslamı benimseyen adalara daha sonra İngiliz, Portekiz ve Hollandalılar gitmiş. Ama Fransızlar adadaki potansiyeli görmüş ve Hollanda’nın baharat ticareti üzerindeki tekelini kırmak için Fransız botanik hırsızı Pierre Poivre muskat, karanfil, karabiber ve tarçın bitkilerini Komor, Reunion ve Seycelles adalarında yetiştirilmek üzere Banda Adaları’ndan kaçırmış. Daha sonra bu bitkilere Meksika’dan vanilya sarmaşığı ile Endonezya’dan ylang ylang ağaçları eklenmiş.

Fransız idaresi altında, bir süre “Parfüm Adaları” olarak anılan adalarda bahçecilik gelişmiş. Fransız eczacı Garnier ile Rechler ylang ylangın sadece kokulu saç yağı olarak değil iyileştirici özellikleri için de kullanılabileceğini keşfetmiş. Bu arada baharat dünyasına geç giren vanilya da muskat, karanfil, karabiber ve tarçınla birlikte dünya mutfaklarındaki vazgeçilmez yerini almış.

Siyasi istikrarsızlık ve inişli çıkışlı baharat ticareti yüzünden Komorlar bugün dünyanın en yoksul ve izole yerlerinden biri haline gelmiş. İnsanlar hemen yabancı birini fark ediyor ve durdurup tokalaşarak dışarıdan ne haberler getirdiğimizi soruyordu.

Sandal ağacı macunu satan bir satıcı ise “İnsanlar Komor Adaları ile ilgili ne biliyor?” diye sordu.

Kullandığımız parfümlerden, yediğimiz dondurmanın vanilyasına, güzel kokulu karanfile kadar hayatımızda ne kadar yeri olduğunu düşündüm bir an. “Komor Adaları bayağı ünlü” diye cevap verdim.

Adadan dönerken, topladığı tarçın kabuğunu, ylang ylang çiçeğini, olgunlaşmamış vanilya fasulyesini ve kırmızı ve yeşil karanfilleri hatıra olsun diye saklamak için cebine toplamış kızım ise onları çıkarıp avucunda tutarak “Bak Komorlar gibi kokuyor” dedi.