Blair tanık sandalyesinde

İngiltere'nin eski Başbakanı Tony Blair bugün Irak'ın işgali kararı konusunda ilk kez kamuoyu önünde ifade veriyor.

Blair açıklamalarına o dönemdeki tehdit algılamalarını ve 11 Eylül sonrası durumu anlatarak başladı.

Blair, 11 Eylül sonrası tüm tehdit algılamalarının değiştiğini, bu şekilde Irak liderine bakışlarının da farklılaştığını belirtti.

Blair ön ayak olduğu işgal sonucu devrilen ve daha sonra idam eden dönemin Irak lideri Saddam Hüseyin'den sürekli olarak ilk adıyla, 'Saddam' olarak söz etti.

Eski İngiltere Başbakanı, Irak'ın yaptırımlarla sınırlanması siyasetinin işe yaramadığının o dönemde iyice ortaya çıktığını ve 'bir şeyler yapılması gerektiğini' savundu.

Blair, temel fikirlerinin 11 Eylül sonrası ortamında 'kitle imha silahları ile ilgili bir faaliyet yürütülüyorsa bunun durdurulması gerektiği' mesajının mutlak bir şekilde ve net olarak verilmesi gerektiğini belirtti.

Sorgulamayı yapan beş komisyon üyesi, karar süreçlerini netleştirmek için o dönemde yapılan bazı önemli toplantılara; örneğin kabinenin bir bölümüyle başbakanın sayfiye konutunda ve Teksas'taki çiftliğinde ABD Başkanı Bush ile yapılan görüşmeye odaklandı.

<link type="page"><caption> Blair'in açıklamalarını izlemek ve gelişmeleri dakika dakika okumak için tıklayın</caption><url href="http://www.bbc.co.uk/turkce/multimedya/2010/01/100128_live_inquiry_tony_blair.shtml" platform="highweb"/></link>

Blair, kamuoyunun ve basın ordusunun büyük bir merakla beklediği oturum sırasında yaklaşık altı saat boyunca 2003 yılındaki işgalin öncesi ve sonrasına ilişkin soruları yanıtlayacak.

Oturumda tartışmalı bulunan hükümet dosyaları gündeme getirilecek ve Blair'in savaş kararını nasıl gerekçelendirdiği üzerinde yoğunlaşılacak.

Blair soruşturmanın yürütüldüğü binaya 90 dakika kadar erken geldi. Binaya yoğun güvenlik önlemleri altında, arka kapıdan alındı.

Irak'ta hayatını kaybeden 179 İngiliz askerin yakınlarından bazılarının da aralarında olduğu bir grup Londra'da oturumun yapılacağı bina önünde savaş karşıtı bir gösteri düzenliyor.

Blair açıklamalarına başlarken eylemciler de savaş sırasında ölen askerlerle Iraklı sivillerin adlarını içeren uzun bir listeyi okumaya başladı.

Eylemciler, Blair'in savaş suçlusu olarak değerlendirilmesi ve tutuklanması çağrısı yaptı.

Brown’un tepkisi

Blair'in biyografisini yazan Anthony Seldon, "Bu, Blair, İngiliz kamuoyu ve İngiltere'nin dünyadaki manevi itibarı açısından çok önemli bir gün." yorumunu yaptı.

Şubat sonu ya da Mart başı <link type="page"><caption> kendisi de ifade verecek olan</caption><url href="http://www.bbc.co.uk/turkce/haberler/2010/01/100122_brown.shtml" platform="highweb"/></link> İngiltere Başbakanı Gordon Brown, Blair'in tanıklığının kendisini kaygılandırmadığını söyledi.

Sky News kanalına konuşan Brown, "Tony Blair, durumu anlatmaya, aldığı kararları göstermeye ve bunu mümkün olan en profesyonel şekilde ve etkinlikte yapmaya muktedir ve ben inanıyorum ki soruşturmada kendisine yöneltilen tüm sorulara bir yanıtı olacaktır" dedi.

Savaşa başından beri karşı çıkan Liberal Demokratların lideri Nick Clegg, Daily Telegraph gazetesine yazdığı makalede Blair'in tanıklığının "milyonlarca İngiliz vatandaşının kendisine hala sorduğu bir soruya yanıt verilmesi anlamında çok önemli bir an olacağı" yorumunu yaptı ve soruyu şu sözlerle ifade etti: "Başka bir ülkenin hukuk dışı işgaline niye ortak olduk?"

Clegg, Irak'ın işgalinin "Beyaz Saray'a itaatin alışıldık bir örneği olduğunu söylerken bunun, İngiltere ile Amerika arasındaki özel ilişkiye dair soru işaretlerini doğurduğunu belirtti.

Rejim değişikliği

<link type="page"><caption> Chilcot soruşturması</caption><url href="http://www.bbc.co.uk/turkce/ozeldosyalar/2010/01/100128_chilcot_inquiry.shtml" platform="highweb"/></link>nda şimdiye kadar ifade veren bazı üst düzey yetkililer, 2003 yılının Mart ayındaki işgalin hemen öncesinde ellerine geçen istihbaratın; "Saddam Hüseyin'in sahip olduğu iddia edilen kitle imha silahlarının çoktan imha edildiğine işaret ettiğini" anlattı.

Oturumda Blair'e ABD Başkanı George W Bush'a İngiltere'nin Irak'a yönelik bir askeri harekâtta kendilerine destek vereceği sözünü hangi aşamada verdiğinin de sorulması bekleniyor.

Bazı tanıklar, dönemin Hukuk İşlerinden Sorumlu Devlet Bakanı Lord Goldsmith'in oturumda anlattığına göre "Blair'e rejim değişikliği için güç kullanmanın yasadışı olacağı yolunda uyarılarda bulunmasına" rağmen; bu yönde bir garantinin 2002 yılında verildiğini anlatmıştı.

<link type="page"><caption> Goldsmith açıklamasında</caption><url href="http://www.bbc.co.uk/turkce/haberler/2010/01/100127_iraq_inquiry.shtml" platform="highweb"/></link>, başta bir askeri müdahaleyi meşru kılmak için ikinci bir Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararı gerektiğini düşündüğünü söyledi.

Ancak Goldsmith, Konsey'in diğer üyelerinin yeni bir karara gerek olmadığını kabul ettiğini öğrendikten ve üst düzey Amerikalı yetkililerle görüştükten sonra fikrini değiştirdiğini belirtti.