Zengezur Koridoru anlaşması: Hisse çoğunluğu ABD'de olacak

Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.

ABD ve Ermenistan, Trump Uluslararası Barış ve Refah Yolu (TRIPP) olarak adlandırılan Zengezur Koridoru projesi konusunda yeni bir anlaşmaya imza attı.

Dışişleri bakanları Marco Rubio ve Ararat Mirzoyan tarafından 13 Ocak'ta kaleme alınan uygulama çerçevesine göre koridorun inşası ve işletilmesi için "TRIPP Geliştirme Şirketi" kurulacak.

Başlangıçta şirket hisselerinin %74'ü ABD'de, %26'sı ise Ermenistan'da olacak.

"Zengezur Koridoru" olarak bilinen ticaret yolu, Azerbaycan ile Türkiye sınırında Azerbaycan'a bağlı Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti arasında Ermenistan üzerinden kara bağlantısı sağlamayı hedefliyor.

ABD ve Ermenistan arasında yapılan anlaşma, TRIPP projesinin nasıl hayata geçirileceğinin yol haritası görevi görecek.

Belirlenen güzergah üzerinde demiryolu ve karayolu inşaatı ve geliştirilmesinden TRIPP Geliştirme Şirketi sorumlu olacak.

Ermenistan'ın desteği ve arabuluculuğuyla kurulacak şirkete ilk etapta 49 yıllık geliştirme hakkı verilecek.

Şirkete tanınan hakların daha sonra 50 yıl uzatılması ve Ermenistan'ın hisse payının %49'a çıkması planlanıyor.

TRIPP'in Ermenistan topraklarında tam olarak hangi noktalar üzerinde inşa edileceği ileride belirlenecek.

Çerçeve anlaşmada Ermenistan'ın koridor üzerinde "mutlak ve tartışmaya kapalı" egemenlik hakları olacağı vurgulandı.

Bu hakların arasında TRIPP alanı içinde kalan bölgelerde Ermenistan yasalarının uygulanması ve Ermenistan kolluk kuvvetlerinin görev alması da var.

ABD'nin devreye girmesinin ardından koridoru kimin kontrol edeceği Ermenistan'a yakınlığıyla bilinen İran'da tereddütlere yol açmıştı.

Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, Tahran'a koridorun egemenliğinin Ermenistan'da olacağına dair teminat vermişti.

Washington ile Bakü arasında ise TRIPP koridoru hakkında henüz bir anlaşma imzalanmadı.

Ancak ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ve Ermenistan Dışişleri Bakanı Ararat Mirzoyan'ın çerçeve anlaşmayı duyurduğu gün ABD'den bir heyet Azerbaycanlı yetkililerle biraraya geldi.

Azerbaycan basınına göre görüşmelerde Azerbaycan devlet kurumlarının ABD'li özel şirketlerle TRIPP projesi için nasıl işbirliği yapabileceği ele alındı ancak spesifik bir anlaşmaya varılmadı.

Anlaşma metnine göre bu koridoru işletmek için kurulacak şirketin hedefleri arasında "İlk katkısından dolayı ABD'ye finansal getiri sağlamak ya da ABD hükümeti ve ABD şirketlerine başka ekonomik faydalar getirmek" sıralanıyor.

Anlaşma hakkında Ermeni mevkidaşıyla birlikte açıklama yapan Rubio, TRIPP projesinin Ermenistan'a faydaları hakkında şunları söyledi:

"TRIPP düzenlemesi, egemenlik ve toprak bütünlüğünüzü hiçbir şekilde sorgulamadan ya da zedelemeden kendinizi ekonomik faaliyet ve refaha açma konusunda dünya için bir modele dönüşecek.

"Düzenleme Ermenistan, ABD ve dahil olan herkes için müthiş olacak."

Ne olmuştu?

Zengezur Koridoru projesi, Azerbaycan ve Ermenistan arasında 2020'de yaşanan İkinci Dağlık Karabağ Savaşı'ndan sonra bölgede gündem oldu.

Taraflar arasında 2020 Kasım'da Rusya arabuluculuğunda imzalanan ateşkes anlaşmasında Nahçıvan ile Azerbaycan arasındaki ulaşım yollarının açılması öngörülüyordu.

İlk etapta Ermenistan ile Azerbaycan arasındaki anlaşmazlıklar ve İran'ın tereddütleri gibi sebeplerden dolayı ilerleme kaydedilemedi.

Daha sonra Azerbaycan 2023'te Dağlık Karabağ bölgesini askeri operasyon ile geri aldı.

2025'te ABD'nin arabulucu olarak devreye girmesiyle proje yeniden gündeme geldi.

Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ve Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, ABD Başkanı Donald Trump'ın ev sahipliğinde başkent Washington'da Ağustos 2025'te bir araya geldi.

Taraflar Beyaz Saray'da bir Barış Deklarasyonu imzaladı.

Trump, adı "Trump Uluslararası Barış ve Refah Yolu" olarak değişen Zengezur koridoru projesi hakkında ABD ile Ermenistan'ın 99 yıllık bir anlaşma imzaladığını duyurdu.

Anlaşmanın 99 yıl daha uzatılacağını söyleyen ABD Başkanı, "Amerikalı şirketler burayı kalkındıracak ve çok da para harcayacak" diye konuştu.

İlerleyen aylarda ABD, projeye 145 milyon dolar (yaklaşık 6.2 milyar lira) yatırım yapacağını duyurdu.

Erdoğan: 'Ticareti canlandıracak proje'

Zengezur Koridoru, Türkiye'nin de büyük önem atfettiği bir proje.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 21 Temmuz 2025'te yaptığı bir açıklamada "Zengezur Koridoru sadece Azerbaycan, Ermenistan ve Türkiye'ye değil bölgedeki diğer ülkelere de fayda sağlayacak" diye konuşmuştu.

Erdoğan, projeyi "jeoekonomik boyutu itibarıyla son derece önemli bir konu" olarak değerlendirmişti.

"Bu hat bölgemizin ötesindeki coğrafyaları da birbirine bağlayacak ve ticareti canlandıracaktır" diyen Erdoğan, hattın mutabakat simgesi haline gelmesi ve bölge işbirliğinin canlanması beklentisinden söz etmişti.

Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu da 22 Ağustos 2025'te projenin Türkiye ayağını oluşturan Kars-Dilucu Demiryolu Hattı temel atma törenine katılmıştı.

Uraloğlu'na göre 224 kilometrelik demiryolu tamamlandığında 15 milyon ton yükün yanı sıra 5,5 milyon yolcu taşıma kapasitesine sahip olacak.

Zengezur Koridoru'nun "Türk dünyasına, Türk cumhuriyetlerine, Uzak Doğu'ya bağlanacak en kestirme yol olacağını belirten bakan, "30 yıllık projeksiyonda toplam 147,6 milyar lira kazanç sağlayacağımızı hesaplıyoruz" demişti.