Zengezur Koridoru hakkında neler biliniyor?

Zengezur Koridoru, Azerbaycan'ı Nahçıvan bölgesine ve devamında Türkiye'ye bağlamayı hedefleyen bir proje.

Projenin Türkiye kısmı niteliğinde olan Kars-Dilucu demiryolunun temeli 22 Ağustos'ta atıldı.

Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, hattın 224 kilometre uzunluğunda olacağını ve 5,5 milyon yolcu ve 15 milyon ton yük taşıma kapasitesine sahip olacağını açıkladı.

2020'den bu yana gündemde olan Zengezur Koridoru ile ilgili en büyük ilerleme 8 Ağustos'ta ABD'de kaydedildi.

ABD Başkanı Donald Trump, Azerbaycan Devlet Başkanı İlham Aliyev ve Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan'ı Beyaz Saray'da ağırladı ve iki lider burada bir anlaşma imzaladı.

99 yıl ABD işletecek

Anlaşma kapsamında "Uluslararası Barış ve Refah İçin Trump Yolu" ya da kısaca "TRIPP" olarak adlandırılan koridorun işletmesi 99 yıllığına ABD'ye verildi.

İlham Aliyev, "Bugün Kafkasya'da barışı tesis ediyoruz. Savaşlar, işgal ve kan dökülmesiyle meşgul olarak çok uzun yıllar kaybettik" dedi.

Nikol Paşinyan ise anlaşmanın imzalanmasını iki ülke arasındaki ilişkilerde "önemli bir dönüm noktası" olarak nitelendirdi.

Trump, enerji ve teknoloji ticaretini genişletmek için her iki ülkeyle de ikili bir anlaşma imzaladığını söyledi.

Peki Azerbaycan'ı ulaşım yollarıyla Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti'ne ve devamında Türkiye'ye bağlamayı hedefleyen Zengezur Koridoru projesiyle ilgili neler biliniyor? Projeye bölge ülkeleri nasıl yaklaşıyor?

Proje nedir?

Ermenistan'ın en güneyinde yer alan eyalet, Syunik adını taşıyor.

Azerbaycan'da ise bu bölge için Zengezur ismi kullanılıyor.

Bu bölgenin doğusunda Azerbaycan, güneyinde İran, batısında ise Azerbaycan'a bağlı Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti yer alıyor.

Zengezur Koridoru projesi ise bu bölgeden açılacak kara ve demiryolu ulaşımıyla Azerbaycan'ı doğrudan Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti'ne bağlamayı hedefleyen projenin adı.

Daha geniş anlamda ise proje Azerbaycan'ı doğrudan Türkiye'ye bağlamayı amaçlıyor.

Azerbaycan ve Ermenistan arasında projeyle ilgili mutabakat var mı?

2020 yılındaki 2. Dağlık Karabağ Savaşı, Rusya'nın arabuluculuğunda imzalanan bir ateşkes anlaşmasıyla sona ermişti.

Anlaşmanın 9'uncu maddesinde Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti ile Azerbaycan arasında ulaşım yollarının açılması öngörüldü. Bu maddede şu ifadelere yer verildi:

"Bölgedeki tüm ekonomi ve ulaşım bağlantıları açılacaktır. Ermenistan Cumhuriyeti; insanların, araçların ve malların her iki yönde engelsiz hareketini organize etmek için Azerbaycan Cumhuriyeti'nin batı bölgeleri ile Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti arasındaki ulaşım bağlantılarının güvenliğini garanti eder."

Metinde ayrıca, "Tarafların mutabakatı ile Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti'ni Azerbaycan'ın Batı bölgelerine bağlayan yeni ulaşım bağlantılarının inşası gerçekleştirilecektir" cümlesi yer aldı.

Azerbaycan bu madde ile iki ülkenin Zengezur Koridoru konusunda anlaşmış olduğunu öne sürdü.

Ermenistan ise ulaşım yollarının açılmasını desteklediğini ancak bu maddede Zengezur adının kullanılmadığı gibi Bakü'nün talep ettiği şekliyle bir koridor projesinden de bahsedilmediğini belirtti.

Azerbaycan 2023'teki son askeri operasyonuyla, 20 Eylül'de Dağlık Karabağ'da kontrolü ele geçirdi.

Dağlık Karabağ'daki Ermeni ayrılıkçılar, silah bırakmayı ve Bakü yönetimiyle "bölgenin Azerbaycan'la yeniden entegre olması" için görüşmeler yapmayı kabul etti.

Ermenistan, kontrolüne daha fazla imkan veren "Barış Kavşağı" adlı alternatif bir proje öneriyor.

Girişim, Hazar Denizi'ni Akdeniz'e ve Basra Körfezi'ne bağlayarak Ermenistan, Türkiye, Azerbaycan, İran ve Gürcistan arasında ticaret, enerji ve insan akışını kolaylaştırmak için önemli ulaşım ve iletişim altyapısı yatırımları öngörüyor.

İran projeye neden karşı çıkıyor?

İranlı yetkililer ise dönem dönem yaptığı açıklamalarla projeyle ilgili kaygılarını gündeme getiriyor.

Tahran başından beri Kafkaslar'da "jeopolitik değişiklikler" istemediğini belirterek projeye karşı çıkıyor.

İran, koridorun Ermenistan'a doğrudan kara erişimini kesebileceğinden endişe ediyor.

Eylül 2024'te İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi projeyle ilgili, İran'ın komşu ülkelerinin sınırlarında herhangi bir değişikliğin ülkesi için kırmızı çizgi anlamına geldiğini ve "tümüyle kabul edilemez" olduğunu söyledi.

Arakçi'nin tepkisi, Rusya'nın Azerbaycan ve Ermenistan arasında bir barış anlaşması üzerinde mutabakatın sağlanması ve karadan bir koridor açılmasına yönelik çalışmalar konusunda "iletişimin açık tutulmasından" yana olduğunu açıklamasından sonra geldi.

Rusya, Azerbaycan ve Nahçıvan arasında genel olarak yeni ulaşım yolları açılmasını destekliyor.

İran da son dönemde Rus yetkililerinin açıklamalarını Moskova'nın Zengezur koridoru için Azerbaycan'a destek verdiği yönünde yorumluyor.

Türkiye'den son açıklama ne?

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan konuyla ilgili son açıklamasını 21 Temmuz 2025'te yaptı.

Erdoğan "Zengezur Koridoru sadece Azerbaycan, Ermenistan ve Türkiye'ye değil bölgedeki diğer ülkelere de fayda sağlayacak" dedi ve ekledi:

"Biz bu hattı aynı zamanda jeoekonomik boyutu itibarıyla son derece önemli bir konu olarak görüyoruz.

"Nitekim, bu hat bölgemizin ötesindeki coğrafyaları da birbirine bağlayacak ve ticareti canlandıracaktır. Bu hattın bir anlaşmazlık kaynağı değil, bir mutabakat simgesi haline gelmesi temel beklentimizdir. Bu sayede bölge iş birliğinin galebe çaldığı bir refah alanı olacaktır."