Trump yönetimi gıda yardımlarını ödemek için acil durum fonunu kullanacak

ABD Başkanı Donald Trump yönetimi, ülkesinde tarihin en uzun hükümet kapanmasına doğru ilerlenirken, 42 milyondan fazla Amerikalıya azaltılmış gıda yardımı sağlanacağını açıkladı.

ABD Tarım Bakanlığı (USDA), mahkemeye sunduğu belgede, gıda yardımı alan Amerikalıların aylık normal yardım miktarlarının yarısını alacaklarını bildirdi.

Yargıçlar, Trump yönetimine Gıda Yardımı Programı (Supplemental Nutrition Assistance Program – SNAP) ödemelerinin nasıl yapılacağını açıklayan bir plan sunması için Pazartesi gününe kadar süre tanımıştı.

Bu programın fonları, bir aydan uzun süredir devam eden hükümet kapanması nedeniyle belirsizlik içindeydi.

Her ne kadar yardımlar ABD eyaletleri tarafından dağıtılsa da programın bütçesi federal hükümetten sağlanıyor ve hükümet 1 Ekim'den beri fonlanmadığı için kapalı durumda.

Eyaletlerin azaltılmış yardımları nasıl dağıtacaklarıyla ilgili talimatların Pazartesi gün sonunda netleşmesi bekleniyor.

Massachusetts ve Rhode Island'daki federal yargıçlar, USDA'nın 5,25 milyar dolar tutarındaki acil durum fonlarını kullanarak SNAP yardımlarının en azından kısmen ödenmesine karar verdi.

SNAP programı ayda yaklaşık 8 milyar dolara mal oluyor.

Yargıçlar, Trump yönetiminin acil durumlar için ayrılan bu fonu gıda yardımları için kullanabileceğini belirtti.

Başkan Trump daha önce, yönetimin SNAP ödemelerini yasal yollardan nasıl finanse edebileceğini öğrenmek için hükümet avukatlarına mahkemelere danışma talimatı verdiğini söylemişti. Trump, "Hemen bir yol gösterilse bile, maalesef süreç gecikecek" demişti.

Hazine Bakanı Scott Bessent ise pazar günü CNN'e verdiği röportajda, başkanın mahkemelerden fonların yasal şekilde nasıl aktarılabileceğini öğrenmek istediğini, ancak ödemelerin "muhtemelen Çarşamba günü" yapılabileceğini söyledi.

Bessent, "İzlenmesi gereken bir süreç var" diyerek "önce o sürecin nasıl işleyeceğini bulmamız gerekiyor" ifadelerini kullandı.

Geçen ay USDA, "Kuyu kurudu" ifadesiyle, 1 Kasım'dan itibaren gıda yardımı fonlarının dağıtılamayacağını açıklamıştı.

Eyaletin yarısı ve Washington DC, yardımın dondurulması nedeniyle Trump yönetimine dava açtı. Eyaletler, kendi yasal yükümlülüklerinin programı sürdürmek olduğunu savundu.

Ayrıca bazı şehirler ve sivil toplum kuruluşları da ayrı davalar açtı. Bazı eyaletler, SNAP yardımlarını kendi bütçelerinden finanse edeceklerini açıkladı.

SNAP programı, düşük gelirli Amerikalıların market alışverişi yapabilmesini sağlıyor.

Yararlanıcılar, gıda alımında kullanabilecekleri yeniden doldurulabilir banka kartları alıyor.

Dört kişilik bir aileye ortalama aylık 715 dolar yardım yapılıyor. Bu da kişi başına günlük yaklaşık 6 dolardan biraz az bir tutara denk geliyor.

ABD hükümeti neden kapandı ve ne zaman yeniden açılacak?

ABD'de hükümetin kapanması sürerken, Kongre'deki Cumhuriyetçi ve Demokrat vekiller bütçe çıkmazını aşmaya hâlâ yaklaşabilmiş değil.

Bu durum, ABD'deki tümü olmasa da birçok kamu hizmetinin geçici olarak askıya alınması, yaklaşık 1,4 milyon federal çalışanın ise ücretsiz izne çıkarılması ya da maaş almadan çalışmaya devam etmesi anlamına geliyor.

Bütçe krizleri ABD siyasetinde sık görülse de bu kez durum özellikle gergin.

Çünkü Başkan Donald Trump, Ocak ayında yeniden göreve geldiği andan itibaren federal hükümetin boyutunu ciddi biçimde küçültmeye başlamış ve mevcut çıkmazı daha fazla kesinti yapmak için kullanmakla tehdit etmişti.

Cumhuriyetçiler ve Demokratlar, hükümetin 1 Ekim'den sonrasına ait hizmetlerini finanse edecek bir yasa üzerinde uzlaşamadı. 30 Eylül'de önceki federal bütçenin süresi doldu.

ABD sisteminde, Kongre'nin bir harcama planı üzerinde anlaşması ve bunun başkan tarafından onaylanarak yasalaşması gerekiyor.

Cumhuriyetçiler şu anda Kongre'nin her iki kanadını da kontrol ediyor. Ancak Senato'da, yani üst mecliste, 60 oya ulaşamadıkları için tasarıyı geçiremiyorlar; bu da muhalefetteki Demokratlara pazarlık gücü sağlıyor.

Demokratlar, milyonlarca Amerikalının sağlık sigortasını daha ucuz hale getiren vergi indirimlerinin uzatılmasını ve milyonlarca yaşlı, engelli ve düşük gelirli kişinin yararlandığı kamu sağlık programı Medicaid'de Trump'ın yaptığı kesintilerin geri alınmasını istiyor.

Ayrıca Demokratlar hükümetin sağlık kurumlarına yönelik bütçe kesintilerine de karşı çıkıyorlar.

Hükümetin kapanmasını önlemek amacıyla hazırlanan geçici yasa Temsilciler Meclisi'nden geçti ancak Senato'da reddedildi.

Böylece 1 Ekim saat 00.01'de (TSİ 07.01) ABD hükümeti yaklaşık yedi yıl aradan sonra ilk kez kapandı.

Kapanmanın sona ermesi için Senato'daki iki partinin Trump'ın onaylayacağı bir uzlaşma bulması gerekiyor. Hükümeti yeniden açmaya yönelik birkaç oylama başarısız oldu.

Cumhuriyetçiler, sağlık sigortası sübvansiyonlarının ayrı olarak müzakere edilmesini, yalnızca "temiz bir bütçe" tasarısının geçmesini istiyor. Trump yönetimi de taviz vermeye yanaşmıyor ve kamuoyunun Demokratları suçlayacağına inanıyor.

Demokratlar ise sağlık sigortasını ucuzlatma çabalarının seçmenler arasında destek bulduğunu düşünüyor.

Ayrıca, parti içinde Mart 2025'teki bütçe krizinde çok kolay geri adım attıklarını düşünen sol kanattan liderlere "direnme" yönünde baskı geliyor.

Hangi kamu hizmetleri durdu, hangileri sürüyor?

Kapanma sırasında devletin tüm hizmetleri durmuyor. "Zorunlu" kabul edilen hizmetler devam ediyor, ancak bu görevlerdeki personelin çoğu hükümet yeniden açılana kadar maaş almıyor.

Sınır güvenliği ve kolluk kuvvetleri çalışanları, Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza (ICE) ajanları ve hastanelerde görev yapan sağlık çalışanları görevlerine devam ediyor.

Ancak maaş alamayan hava trafik kontrolörlerinin azlığı nedeniyle çok sayıda uçuş iptal edildi veya gecikti.

"Zorunlu olmayan" olarak tanımlanan binlerce federal çalışan ücretsiz izne çıkarıldı. Bu durum, Ulusal Sağlık Enstitüleri (NIH) gibi kurumlarda yürütülen araştırma projelerini etkiledi. Hükümetle sözleşmeli çalışan yüklenici firmalar da iş alamadığı için gelir kaybına uğruyor.

ABD askerleri, Trump yönetimi maaşlarını ödeyebilecek fon bulana kadar Ekim ortasında maaşsız kalma tehlikesiyle karşı karşıyaydı. Ancak Temsilciler Meclisi Başkanı Mike Johnson bunun "geçici bir çözüm" olduğunu, gelecekteki ödemelerin yapılamayabileceğini söyledi.

Gıda yardımı programı olarak bilinen SNAP'ın fonu da tükendi. Programa kayıtlı 41 milyon kişiye Ekim sonunda ödemelerin durabileceği uyarısı yapıldı. Ancak 3 Kasım'da Trump yönetimi, acil durum fonlarını kullanarak programı kısmen finanse edeceğini açıkladı. Bu da 1 Aralık öncesinde yeni bir krizin kapısını araladı.

Sosyal Güvenlik ve Medicare ödemeleri devam ediyor, ancak hak doğrulama ve kart düzenleme işlemleri aksayabiliyor.

Federal bütçeyle finanse edilen anaokulları ve Smithsonian müzeleri gibi kurumların faaliyetleri azaltıldı veya tamamen kapatıldı.

Ülke genelindeki bazı büyük ulusal parklar ve anıtlar da kapatıldı; San Francisco Körfezi'ndeki Alcatraz Adası ve Washington Anıtı'nın iç bölümleri de bunlara dâhil.

2018-2019 yıllarındaki önceki kapanma sırasında parklar açık bırakılmış ancak personel bulunmadığı için birçok tarihi eserde vandalizm ve hırsızlık yaşanmıştı.

ABD Posta Servisi Kongre'den fon almıyor. Bu nedenle posta hizmetleri sürüyor.

Amerikan okullarının çoğu eyalet bütçesiyle finanse ediliyor, ancak federal hükümetin öğrenci kredileri ve hibe programları kapanma nedeniyle durabilir.

Buna rağmen, hibeler genellikle yaz aylarında verildiği için okulların bu kapanmadan büyük ölçüde etkilenmeyeceği öngörülüyor.

Kongre üyeleri maaşlarını almaya devam ediyor; bu durum bazı siyasetçiler tarafından eleştiriliyor.

Beyaz Saray kapanmaya nasıl tepki verdi?

Geçmişte uzun süren hükümet kapanmaları, halkın günlük yaşamını etkilediği için hem Kongre üyeleri hem de Beyaz Saray için siyasi açıdan riskli sayılıyordu.

Ancak bu kez, Beyaz Saray'ın hükümetin büyük bölümlerinin uzun süre kapalı kalmasından memnun olduğu görülüyor. Trump, geçmişteki uygulamaların aksine hükümeti yeniden açarken bütçeyi eski seviyelere döndürmeyeceğini ve çalışanlara geriye dönük maaş ödemesi yapmayabileceğini söyledi.

Trump yönetimi Ocak ayından bu yana zaten birçok kamu çalışanını işten çıkarmış ve harcamaları azaltmıştı. Şimdi ise kapanma sürecinde "zorunlu olmayan" çalışanları kalıcı olarak işten çıkarmayı hedefliyor.

Trump, 30 Eylül'de yaptığı açıklamada "Birçok kişiyi işten çıkaracağız" dedi.

Yönetim ayrıca, ücretsiz izne çıkarılan çalışanların kapanma sona erdikten sonra maaş alamayabileceği uyarısında bulundu.

Trump, 7 Ekim'de gazetecilere yaptığı açıklamada, geriye dönük maaş ödemelerinin "kişilere göre değişeceğini" ve bazı çalışanların "bunu hak etmediğini" söyledi.

Temsilciler Meclisi'ndeki en üst düzey Demokrat Hakeem Jeffries ise "Yasa açık: Ücretsiz izne çıkarılan her bir federal çalışan geriye dönük maaş alma hakkına sahiptir" diyerek karşı çıktı.

Ekim ayı başında, yönetimin yaklaşık 4 bin çalışanı işten çıkarma girişimi bir federal yargıç tarafından geçici olarak engellendi, ancak Beyaz Saray karara itiraz ediyor.

Kapanma ekonomiyi nasıl etkileyebilir?

Hükümet kapanmalarının ekonomi üzerindeki etkisi büyük bir fırtına ya da kasırga kadar genellikle sınırlı ve geçici.

Yine de bunun ekonomide bir "ağırlık" yarattığı söylenebilir. Kredi ve ruhsat onayları, halka arz başvurularının incelenmesi gibi süreçler gecikir.

Tahminlere göre her gün 800 milyon dolar değerinde yeni federal sözleşme imzalanamıyor.

Devlet çalışanlarının aksine, yüklenici firmalar kapanma sonrası geriye dönük ödeme alamıyor ve birçoğu küçük ölçekli işletmeler olduğu için finansal olarak zor durumda kalıyor.

Ekonomistler, kapanmanın sürdüğü her hafta ABD büyümesinden 0,1 ile 0,2 puan (yaklaşık 15 milyar dolar) götüreceğini tahmin ediyor.

Ancak kapanma uzadıkça bu kayıpların telafisi daha da zor hale geliyor. Kasım ve Aralık aylarının tatil dönemine denk gelmesi, tüketici harcamaları ve alışverişin de olumsuz etkilenebileceği anlamına geliyor.

Trump yönetiminin çalışanları işten çıkarması, geriye dönük maaş ödememesi ve federal projeleri iptal etmesi gibi adımların ekonomiye ek zararlar verebileceği değerlendiriliyor.

Ayrıca, aylık istihdam raporu gibi temel ekonomik verilerin yayımlanmasının durması, belirsizliği artırıyor. Ekonominin gerçek durumu hakkında bilgi eksikliği, milletvekillerinin ciddi hatalar yapmasına yol açabilir.

Daha önceki ABD hükümet kapanmalarında ne yaşanmıştı?

Bütçe kaynaklı hükümet kapanmaları ABD siyasetinin kendine özgü bir parçası.

Son 50 yılda oldukça sık yaşanmış, Trump'ın ilk başkanlık döneminde bile üç kez kapanma olmuştu.

En uzun kapanma, Aralık 2018'de başlamış ve 35 gün sürmüştü.

Nedeni, Meksika sınırına duvar inşası için ayrılacak fon konusundaki anlaşmazlıktı.

Kapanma, bir ay maaşsız çalışan hava trafik kontrolörlerinin toplu olarak işe gitmemesiyle sona ermişti. Şu anki kapanma sırasında da benzer durumlar yaşanmaya başladı.

O dönem, uçuş iptalleri hızla yayılmış ve hükümetin yeniden açılmasını hızlandırmıştı.

Kongre Bütçe Ofisi (CBO), 2018-2019 kapanmasının ekonomik üretimi yaklaşık 11 milyar dolar azalttığını, bunun 3 milyar dolarının telafi edilemediğini hesapladı.

Ancak kapanmalar Trump öncesine de dayanıyor.

Cumhuriyetçi Ronald Reagan, 1980'lerde başkanlığı sırasında sekiz kapanma yaşadı. Ancak bunların hepsi kısa süreliydi.

Demokrat Bill Clinton 1995'te 21 gün, Demokrat Barack Obama ise 2013'te 16 gün süren kapanmalarla karşı karşıya kalmıştı.

Bu haber, BBC gazetecileri tarafından hazırlandı ve kontrol edildi. Bir pilot proje kapsamında çevirisinde yapay zekadan da faydalanıldı.