Safra kesesi ameliyatlarının artmasının nedeni zayıflama iğneleri mi?

Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.

İngiltere'de uzman doktorlar, zayıflama iğneleri ile safra kesesi ameliyatlarının artması arasında bağlantı olup olmadığı konusunda daha fazla araştırma yapılması gerektiğini söylüyor.

İngiltere'de Ulusal Sağlık Hizmetleri (NHS) verilerine göre, ülkede 1 Nisan 2024 - 31 Mart 2025 dönemini kapsayan bir yılda safra kesesi ameliyatlarının sayısı son 10 yılın en yüksek düzeyine ulaştı.

İngiliz Obezite ve Metabolizma Uzmanlığı Derneği Başkanı Ahmed Ahmed, yaptığı safra kesesi ameliyatlarının sayısı artarken, "giderek daha fazla" kişinin kendisine zayıflama iğnelerini kullandıklarını söylediğini aktardı.

Safra taşları, bu iğnelerin yaygın bir yan etkisi.

İngiltere'nin resmi tıbbi ruhsatlandırma kurumu da söz konusu bu iğnelerin "sürekli incelendiğini" açıkladı.

'Daha fazla araştırmaya ihtiyaç var'

İlaç ve Sağlık Ürünleri Düzenleme Kurumu (MHRA) 29 Ocak'ta, Wegovy gibi GLP-1 tipi zayıflama iğnelerine ilişkin kılavuzunu, genellikle safra kesesi taşlarıyla bağlantılı olan akut pankreatit riski üzerinden güncelledi.

Mounjaro, Wegovy ve Saxenda adlı zayıflama ilaçlarının üreticileri, hasta güvenliğinin birinci öncelikleri olduğunu, yan etkilerle ilgili raporları dikkatle takip ettiklerini belirttiler.

Danışman cerrah olan ve mide bandı (kelepçesi) ameliyatları da yapan Ahmed Ahmed ise "Safra kesesi taşlarına zayıflama iğnelerinin mi neden olduğunu, yoksa iğnelerin hızlı kilo kaybına neden olarak safra kesesi taşlarına mı yol açtığını bilmiyoruz" dedi.

Bu alanda daha fazla araştırmaya ihtiyaç olduğunu belirtti.

'Ciddi şekilde rahatsızlandım, hayatım için endişelendim'

University College London'dan araştırmacıların son tahminlerine göre, Birleşik Krallık'ta yaklaşık 1,6 milyon yetişkin, geçtiğimiz yıl içinde zayıflama iğnelerini kullandı.

Bu kişilerin çoğu, safra taşı komplikasyonu olmaksızın olumlu deneyimler yaşadı.

Ancak Liverpool yakınlarındaki Merseyside'da beş çocuk annesi Sue Peacock, ciddi şekilde rahatsızlandıktan sonra hayatı için endişelendiğini söyledi.

Peacock, doktoruna danıştıktan sonra, başlangıçta Mounjaro kullanmanın "harika" olduğunu düşündüğünü ancak haftalar sonra safra kesesinde, kolesterol ve sert birikintiler sonucu taşlar biriktiğinin tespit edildiğini belirtti.

Kendisine safra kesesinin alınması gerektiği söylenmiş ancak Peacock ameliyat olamadan safra kesesi taşları ölümcül olabilen iltihaplı bir hastalık olan pankreatite neden olmuş.

"Ölüyormuşum gibi hissediyordum. Hiç olmadığı kadar kötü bir acı vardı" diyen Sue Peacock, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Nefes almakta zorlanıyordum. Gerçekten çok hastaydım. Taş kesilmiştim."

Peacock, zayıflama iğnelerini kullanmadan önce herhangi bir sağlık sorunu olmadığını ve bu kadar hasta olmasının iğnelerden kaynaklanmış olabileceğini söyledi.

Yaşadığı deneyimin "hayatını değiştirdiğini" ve çocuklarının sürekli kendisinin tekrar rahatsızlanmasından endişe ettiklerini de sözlerine ekledi:

"Benim için hayat boyu sürecek bir etkisi var. Bu durum bir bakıma, ölümlü olduğunuzu gözler önüne seriyor; ölümlülüğe odaklanmanıza neden oluyor" dedi.

Bir yıldan 80 binden fazla safra kesesi ameliyatı

Birleşik Krallık'ta, kullanımı onaylanan ilk zayıflama ilacı 2021'de Wegovy oldu. Onu 2023'te Mounjaro izledi.

Ülkede bu süreçte safra kesesi ameliyatları da arttı, giderek daha fazla kişinin safra keseleri alındı.

1 Nisan 2024-31 Mart 2025 döneminde İngiltere'de NHS bünyesinde 80 bin 196 safra kesesi ameliyatı yapıldı.

1 Nisan 2023-31 Mart 2024 döneminde bu sayı 69 bin 745'ti ve %15'lik artışla son 10 yılın en yüksek sayısına ulaşıldı.

Zayıflama iğnelerine ilişkin broşürlerde safra kesesi taşlarının (kolelitiazis) "yaygın" bir yan etki olduğu ve tıbbi denemelerde iğnelerin bazen safra kesesi iltihabına da yol açtığı belirtiliyor. Örneğin Mounjaro'da bu durumun her 100 kişiden birini etkileyebileceği bildirildi.

Hızlı kilo kaybının, ciddi diyetler yapan kişiler de dahil olmak üzere - zayıflama iğneleri kullanılmadan - safra kesesi taşlarına yol açabileceği de biliniyor.

NHS'e göre, safra taşı olasılığı kadınlar ile 40 yaş üstü kişiler arasında ve obezite sorunu yaşayanlar arasında daha yüksek.

Bu nedenle Londra'da yaşayan Ahmed, vakalardaki artışın nedenini daha fazla araştırma yapılmadan tam olarak bilmenin zor olduğunu söyledi.

Ahmed, zayıflama iğneleri ile iştah azaltmak için midenin küçültüldüğü bariatrik cerrahinin (obezite cerrahisi) kıyaslanacağı bir çalışma yapılması çağrısında bulundu.

Bu araştırmanın, hangi yöntemin klinik olarak daha etkili ve düşük maliyetli olduğunu belirlemeye yardımcı olacağını belirtti.

Bristol'de obezite ve bariatrik cerrahi alanında uzman bir cerrah olan James Hewes ise zayıflama iğnelerinin "obezite ile yaşayan insanları yönetme şeklimizi değiştirdiğini" kabul etti.

Ancak Ahmed gibi o da uzun vadeli etkiler konusunda daha fazla araştırma yapılmasını istiyor.

Hewes, "Safra kesesi taşı gerekçesi ile ameliyat için bize başvuran daha fazla hasta görüyoruz" dedi ve ekledi:

"Çoğu zaman, bunun zayıflama iğneleriyle mi ilgili olduğunu, yoksa başlangıçta var olup da önceden düzgün şekilde mi değerlendirilmediğini bilmek zor."

Yine de birçok kişi için zayıflama iğnelerinin sonuçları olumlu oldu.

Bristol'den 67 yaşındaki büyükbaba ve üç çocuk babası Steve O'Farrell, yetişkinlik hayatı boyunca kilosuyla mücadele ettiğini ve Mounjaro'nun kalıcı fark yaratan tek tedavi yöntemi olduğunu söyledi.

O'Farrell, Mounjaro ile "neredeyse anında kilo verdiğini" ve şimdiye kadar 34 kilodan fazla zayıfladığını, daha enerjik olduğunu ve yıllardır ilk kez egzersiz yapabildiğini söyledi.

Mounjaro'yu eczaneden sipariş etmeden önce çok araştırma yaptığını ancak safra taşı oluşması gibi risklerin göze almaya değer olduğunu da sözlerine ekledi:

"Bu işlere gözü kapalı giremezsiniz. Artılarını ve eksilerini görmeniz gerek. Bu kararı vermek size kalmış ve kabul edelim ki, kilo verecekseniz, safra kesenizi aldırmak küçük bir bedel."

NHS yetkilileri ise safra kesesinin alınmasının yaygın ve güvenli bir prosedür olduğunu ancak her operasyonda olduğu gibi kan pıhtılaşması veya enfeksiyon gibi riskler bulunduğunu söylüyor.

Hewes ise zayıflama ilaçları kullanmayı düşünen ve safra kesesi taşı riskini azaltmak için yapılabilecek bir şey olup olmadığını düşünenler için şunları söyledi:

"Daha yavaş ve kontrollü bir şekilde kilo vermek, muhtemelen safra taşı oluşma ihtimalini azaltacaktır."

BBC'nin görüştüğü her iki cerrah da hastaların ilaçların yararları ya da riskleri konusunda sağlık uzmanlarıyla konuşmalarının önemli olduğu konusunda hemfikir.

Mounjaro'nun üreticisi Eli Lilly ile Wegovy ve Saxenda'nın üreticisi Novo Nordisk, yan etkiler yaşayan herkesin bir doktorla veya sağlık uzmanıyla konuşması gerektiğini belirtti.

Novo Nordisk ayrıca, yan etki yaşayan herkesin bunu bir sağlık hizmeti sağlayıcısına ve MHRA'nın güvenlik sorunlarını mümkün olan en kısa sürede keşfetmesine yardımcı olmak için tasarlanan Sarı Kart programına bildirmesinin tavsiye edildiğini kaydetti.

Bu haber Ema Sabljak'ın katkılarıyla hazırlandı ve kontrol edildi. Bir pilot proje kapsamında çevirisinde yapay zekadan da faydalanıldı.