Artemis II astronotları Dünya'ya dönüş yolunda

Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.

ABD Havacılık ve Uzay Ajansı'nın (NASA) 54 yıl sonra gerçekleştirdiği ilk insanlı Ay seyahatinde yer alan astronotlar Dünya'dan en uzağa ulaşan insanlar olarak tarihe geçtikten sonra eve dönüş yoluna geçti.

NASA'nın Artemis II misyonunda görevli dört astronot, Ay'ın arka tarafında yüzeye yaklaştıktan sonra kritik bir motor ateşlemesi gerçekleştirerek dönüş rotasına girdi.

Mürettebat, Ay'ın arkasından geçerken beklenildiği üzere 40 dakika boyunca Dünya ile bağlantıyı kaybetti.

Kısa bir süre sonra uzay aracı Ay yüzeyine birkaç bin mil kadar yaklaştı ve mürettebat güneş tutulmasına tanıklık etti.

Uzay aracı Orion Ay'a yaklaşırken astronotlar yüzeyi kayıt altına aldı.

Orion'un Ay'a iniş yapması planlanmıyordu, bunun yerine Dünya'dan görülmeyen uzak yüzün etrafından dolaştılar.

Ayın bu karanlık yüzü daha önce uydular tarafından fotoğraflanmıştı, ancak astronotlar bu yüzeyin bazı bölümlerini ve dev kraterleriyle lav düzlüklerini gören ilk insan gözleri oldu.

Orion saatte yaklaşık 25 bin mil hızla atmosfere alevli bir dalış yapacak ve kapsülün ısı kalkanı ve kurtarma sistemleri sınanacak.

Astronotların ABD'nin batı kıyısı açıklarında, Büyük Okyanus'a paraşütlü bir iniş yapması bekleniyor.

40 dakika bağlantı kesildi

Gecenin en gergin dakikaları Orion'un Ay'ın kütlesinin arkasına kaymasıyla yaşandı.

Uzay aracı ile ABD'nin Houston şehrinde yer alan görev kontrolü arasındaki iletişim kesildi.

Bu "sinyal kaybı"ndan hemen önce pilot Victor Glover, Dünya'daki insanlara bir mesaj verdi:

"Radyo iletişiminin dışına çıkmaya hazırlanırken, Dünya'dan gelen sevginizi hâlâ hissedeceğiz. Ve Dünya'daki ve Dünya yörüngesindeki herkese, Ay'dan sevgilerimizi gönderiyoruz. Diğer tarafta görüşeceğiz."

Sonraki 40 dakika boyunca görev kontrolörleri, astronotların arkadaşları ve aileleri ile canlı yayını izleyenler, temasın yeniden kurulması gereken ana doğru görev saatini endişeyle izledi.

Tam planlandığı gibi, Orion Ay'ın arkasından yeniden ortaya çıktığında Dünya ile tekrar bağlantı kurdu.

Önce mühendislerin ekranlarında radyo sinyalinin geri geldiği görüldü, ardından veri akışı başladı.

Tekrar iletişim kurulmasıyla birlikte ABD Başkanı Donald Trump da sürpriz bir şekilde mürettebatla doğrudan bağlantıya geçerek "Bugün tarih yazdınız ve tüm Amerika'yı gerçekten gururlandırdınız" dedi.

Trump, "Son dönemde gurur duyacak çok şeyimiz var ama yaptığınızın bir benzeri yok" ifadelerini kullandı.

ABD Başkanı, görevin tamamlanmasının ardından mürettebata kendilerini Beyaz Saray'da ağırlayacağını söyledi ve "Biliyorsunuz, şu sıralar çok yoğunum ama kesinlikle bir zaman bulacağım" dedi.

Astronotlar güneş tutulmasına şahit oldu

Astronotlar, bu dönüş rotasında "çarpma parlamaları"nı inceledi.

Bunlar, küçük uzay kayalarının Ay'a çarptığında hem kendilerini hem de Ay yüzeyinin küçük bir bölümünü buharlaştıracak kadar yüksek hızla çarpması sonucu ortaya çıkan, anlık ve çok kısa süreli ışık patlamaları.

Bir saatlik gözlem molasına geçen mürettebat bir saat sonra ise tam güneş tutulmasına şahit oldu.

NASA astronotu Victor Glover bu anları, "Bu gerçek dışı" diyerek anlattı.

"Güneş Ay'ın arkasına geçti ama korona hâlâ görünüyor; parlak ve neredeyse Ay'ın tamamının etrafında bir hale oluşturuyor" diyen Glover sözlerini şöyle sürdürdü:

"Dünya orada inanılmaz parlak ve Ay tam önümüzde asılı duruyor.

"Önümüzdeki bu karanlık küre… tam bir karanlık değil aslında; gri tonlar siyahlığa doğru karışıyor. Arkasında yıldızları ve gezegenleri görebiliyoruz.

"Vayyy! İnanılmaz!"

Orion üzerindeki sensörler, doğrudan güneş ışığı olmadan neredeyse bir saat boyunca güç ve ısı sistemlerinin nasıl başa çıktığını ve tutulma sırasında ısınma ile soğuma arasındaki hızlı değişimleri kaydetti.

Ekip, son yedi saatlik gözlem boyunca kaydettikleri tüm görüntü ve verileri Dünya'ya aktarmaya başladı.

Ay'ın fotoğrafları paylaşıldı

Artemis II görevinin mürettebatları, uzay aracından çekilen bazı Ay fotoğraflarını paylaştı.

NASA, paylaşılan bu görüntünün Ay'ın uzak yüzünün bir bölümünü gösterdiğini belirtti.

Aşağıdaki fotoğrafta sağ tarafta, Dünya'dan gördüğümüz yarımküre yani Ay'ın "yakın yüzü" yer alıyor. NASA'ya göre bu bölüm, yüzeyi kaplayan koyu lekeler sayesinde ayırt edilebiliyor.

NASA açıklamasında "Bunlar, Ay'ın erken dönemlerinde volkanik olarak aktif olduğu zamanlardan kalma eski lav akıntıları" ifadelerine yer verildi.

Açıklamaya göre Lav akıntılarının batısında yer alan büyük krater ise yaklaşık 965 km genişliğindeki Orientale Havzası.

Bu krater, Ay'ın hem yakın hem de uzak yüzüne uzanıyor. Orientale'nin sol yarısı Dünya'dan görülemezken, bu görüntüde kraterin tamamı seçilebiliyor.

Kraterin solunda kalan tüm bölge ise Ay'ın uzak yüzünü, yani Dünya'dan hiçbir zaman göremediğimiz yarımküreyi oluşturuyor.

İki yeni krater tespit edildi

Ay'ın dünya tarafından görülmeyen arka tarafını gözlemleyen astronotlar seyahatlerinde iki yeni krater tespit etti.

Astronot Jeremy Hansen bu iki kratere isim verilmesi için NASA'dan talepte bulundu.

Hansen, "Hem çıplak gözle hem uzun odaklı lensimizle" görülen bu kraterlerden birinin içinde seyahat ettkleri Orion kapsülüne verdikleri isim olan "Integrity" olmasını istediklerini söyledi.

Diğer krater için ise Artemis II Komutanı Reid Wiseman'ın 2020'de kanserden kaybettiği eşi Carroll'ın adının verilmesini talep ettiler.

Duygusal anlarda Hansen şöyle konuştu: "Birkaç yıl önce bu yolculuğa başladık… ve sevdiğimiz birini kaybettik; Ay'da gerçekten güzel bir yerde bir oluşum var… Ay'ın Dünya etrafındaki hareketinin belirli zamanlarında bunu Dünya'dan görebileceğiz."

Talebin ardından canlı yayında, dört astronotun kapsül içinde birbirine sarıldığı görüldü.

Dünya'dan en uzağa yolculuk

Mürettebat Ay yüzeyine inmeyecek olsa da Ay'ın uzak tarafından dönüp Dünya'ya yapacakları yolculuk, şimdiye dek bir astronotun uzayda kat ettiği en uzun mesafe oldu.

Yaklaşık 10 gün sürecek olan Artemis II misyonu, astronotlarını daha önce kimsenin gitmediği kadar uzayın derinliklerine götürdü.

Önceki rekor, 1970 yılında Dünya'dan 40 bin km uzağa giden Apollo 13 astronotlarına aitti.

Artemis II misyonundaki astronotlar bu rekoru 406 bin km'ye taşıdıktan sonra paylaştıkları mesajda "Bir sonraki nesil bizim rekorumuzun çok uzun süre yerini korumasına izin vermemeli" ifadelerini kullandı.

Bu misyon, 1960'lar ve 70'lerdeki Apollo misyonlarından bu yana ilk kez Ay yüzeyine insanlı iniş için zemin hazırlamayı amaçlıyor.

NASA, Artemis III'ün fırlatılmasının "en erken" 2027'de gerçekleşeceğini söylüyor.

Ancak uzmanlar, en erken olası tarihin 2028 olduğuna inanıyor.

Mürettebatı ay yüzeyine indirecek uzay aracı konusunda henüz nihai bir karar verilmedi.

Bu ya SpaceX'in ya da Blue Origin şirketi tarafından tasarlanan bir araç olacak.

Uçuş öncesi bir test sırasında fırlatma kulesini rokete bağlayan bir noktadan hidrojen roket yakıtı sızması nedeniyle Şubat ayında planlanan fırlatma iptal edilmişti.

Mart ayında ise bir helyum sızıntısı bulunması iptale yol açmıştı.

Gördüklerini kayıt altına aldılar

Apollo görevlerindeki astronotlara kıyasla Artemis mürettebatı çok daha gelişmiş dijital kamera ekipmanlarına sahip.

Yanlarında üç adet Nikon kamera bulunuyor: İki D5 modelinden biri Ay'ın tamamını kadraja almak için 14-24 mm geniş açı lensle, diğeri ise daha ince detayları yakalayabilen 80-400 mm zoom lensle donatılmış.

Ayrıca, insan gözünün gördüğüne yakın görüntüler üreten 35 mm lensli bir Z9 kamera da taşıyorlar.

Uzay aracının dışındaki güneş panellerine yerleştirilmiş GoPro kameralar bulunuyor ve her mürettebat üyesi, görev içindeki anları kaydetmek için bir iPhone kullanıyor.

Artemis II'nin mürettebatı kimler ve ne yapıyorlar?

Artemis II'nin dört kişilik mürettebatı NASA komutanı Reid Wiseman, pilot Victor Glover ve görev uzmanları Christina Koch ile Kanada Uzay Ajansı'ndan Jeremy Hansen'dan oluşuyor.

Bu görev, SLS ve Orion'un ilk mürettebatlı uçuşu.

Astronotlar güvenli bir şekilde yörüngeye yerleştikten sonra, Orion uzay aracının nasıl hareket ettiğini test etti.

Bu testte, gelecekte Ay'a inişler için uzay aracını yönlendirme ve hizalama pratiği yapmak amacıyla kapsül Dünya yörüngesinde manuel bir şekilde uçuruldu.

Daha sonra, Orion'un yaşam destek, itme, güç ve navigasyon sistemlerini kontrol etmek için Ay'ın binlerce kilometre ötesindeki bir noktaya gittiler.

Artemis II misyonundaki astronotları taşıyan Orion uzay aracı, 2 Nisan'da TSİ 00:35'te yola çıktı.

Roket ABD'nin Florida eyaletindeki Kennedy Uzay Merkezi'nden fırlatıldı.

Fırlatma sırasında her şey planlandığı gibi gitti.

Ateşleme roketleri uzay aracından başarıyla ayrıldı ve araç Dünya yörüngesine yerleşti.

Ardından aracın güneş panellerinin bulunduğu dört adet kanat başarıyla açıldı.

Artemis II yaklaşık 24 saat Dünya'nın yörüngesinde kaldı ve astronotlar bu sürede araçtaki gerekli kontrolleri yaptı.

Her şeyin yolunda olduğunun tespit edilmesinden sonra araç Ay'a doğru yolculuğuna başladı.

Kapsülün içi NASA'nın YouTube kanalı üzerinden canlı olarak izlenebiliyor.

En son Ay görevi ne zamandı?

İnsanlı son Ay görevi, Aralık 1972'de Ay'a inen ve aynı ayın sonlarında Dünya'ya dönen Apollo 17 olmuştu.

Toplamda 24 astronot Ay'a seyahat etti ve bunların 12'si Apollo programı sırasında Ay yüzeyinde yürüdü.

Amerika Birleşik Devletleri ilk olarak 1960'larda, esas olarak Sovyetler Birliği'ni geride bırakmak ve jeopolitik, teknolojik üstünlüğünü ortaya koymak amacıyla bu yola girmişti.

Bu hedefe ulaşıldıktan sonra, siyasi coşku ve kamuoyu ilgisi, dolayısıyla gelecekteki Ay yolculukları için ayrılan para da azaldı.

Artemis programı, insanları Ay'a geri döndürme arzusundan doğdu, ancak bu sefer yeni teknoloji ve ticari ortaklıklar etrafında inşa edilmiş daha uzun vadeli bir varlık için.

Başka ülkeler Ay'a astronot göndermeyi planlıyor mu?

Birçok başka ülke de 2030'lu yıllarda Ay'a insan gönderme hedefi taşıyor. Avrupalı ​​astronotların daha sonraki Artemis görevlerine katılmaları planlanırken, Japonya da yer ayırtmış durumda.

Çin, 2030 yılına kadar Ay'ın güney kutbuna yakın bir yere ilk inişi hedefleyen kendi uzay aracını inşa ediyor.

Rusya, 2030 ile 2035 yılları arasında bir tarihte kozmonotları Dünya yüzeyine göndermek ve küçük bir üs kurmak konusunda görüşmelere devam ediyor.

Ancak yaptırımlar, finansman baskıları ve teknik aksaklıklar nedeniyle takvimleri oldukça iyimser.

Hindistan da bir gün kendi astronotlarının Ay'da yürümesini görme arzusunu dile getirdi.

Chandrayaan 3'ün Ağustos 2023'te Ay'ın güney kutbuna yakın bir bölgeye başarılı bir şekilde iniş yapmasının ardından, Hindistan uzay ajansı 2040 yılına kadar Ay'a astronot gönderme hedefi belirledi.