ብዛዕባ ሕማም ኮሮናቫይረስ እንታይ ምዕባላታት ከምዘሎ ኣብ ሓንቲ ገጽ ክትረኽቡ እንተደሊኹም፡ ነዚ ናይ ቢቢሲ ትግርኛ ቀጥታዊ ጸብጻብ ተኸታተሉ። እዚ ገጽ፡ ሃገራት እንታይ ስጉምትታት ይወስዳ ከምዘለዋ፡ ንርእስኹም ከመይ ክትሕልዉ ከምዘለኩምን ካልኦትን ዛንታታት ዝሓዘን ብቐጻልነት ዝምዕብልን እዩ።
ኣብ ኤርትራ ተወሺቦም ዝነበሩ 4 ተወሰኽቲ ሰባት ብኮሮናቫይረስ ተለኺፎም ከምዝተረኽቡ ሚኒስትሪ ጥዕና ሎሚ ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ ሓቢሩ።
ብምሉአን ደቂ ኣንስትዮ ኮይነን፡ ኤርትራ ዓለምለኻዊ በረራታት ቅድሚ ምእጋዳ ከምዝኣተዋ እቲ ሚኒስትሪ ገሊጹ።
በዚ መሰረት ኣብታ ሃገር ቁጽሪ ዝተለኽፉ ሰባት ናብ 22 ክብ ኢሉ'ሎ።
ምንጪ ስእሊ, Getty Images
ኣብ መላእ ላቲን ኣሜሪካ ቁጽሪ ብኮሮናቫይረስ ዘተለኽፉ ሰባት ናብ ልዕሊ 20,000 ክብ ኢሉ’ሎ።
ምንጪ ስእሊ, Reuters
ምንጪ ስእሊ, ENDEMOL SHINE UK
ብፍላይ ኣብ 1970ታትን 80ታትን ሰይድ ሊትል ምስ ዝብል ምድላዋት በሰፊሑ በመስሐቒ ቅየዐታቱ ዝፍለጥ ኢዲ ላርጅ ኣብ 78 ዓመቱ ብኮሮናቫይረስ ሞይቱ።
ኣባላት ስድር ናይቲ እንግሊዛዊ ኮሞድያን ሞት ኣብ ከቢድ ሓዘን ዝርከቡ ኾይኖም፡ ቅድም ክብል ብሕማም ልቢ ክሳቐ ከምዝጸንሐን ኣብቲ ደቂስሉ ዝጸንሐ ሆስፒታል በቲ ቫይረስ ከምዝተለኸፈን ኣብ ፌስቡክ ጽሒፎም።
ብሰንኪ እዚ ኮሮናቫይረስ እቶም ስድራን ፈተውቱን ንዕኡ ኣብቲ ሆስፒታል ኣትዮም ክርእይዎ ከምዘይከኣሉ'ውን ሓቢሮም።
"ሰባት ክስሕቑ ክርኢ እዩ ደስ ዝብሎ ነይሩ" ኢሎም።
እዚ ቀያዒ ኣብ መደብ ቢቢሲ ዋን ድማ ተኸታታሊ ዘስሕቕ ድራማ ከምዝነበሮ ይዝረብ።
ገለ ፍሉጣት ኢንግዛውያን በዚ ናይዚ ዕባይ ማንችስተር ዝኾነ ህቡብ ቀያዒ ሞት ዝተሰመዖም ሓዘን ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ይገልጹ ኣለዉ።
ምንጪ ስእሊ, EPA
ስፔን ኮሮናቫይረስ ንምክልኻል ብዝወሰደቶ ስጉምቲ ኣስታት 900 ሽሕ ሰባት ስራሕ ኣልቦ ከምዝኾኑ ተገሊጹ።
እቶም ኣስታት 550 ሽሕ ጊዝያዊ ሰራሕተኛታት እንትኾኑ፡ ጠቕላላ በዝሒ ሸቕሊ ኣልቦ እታ ሃገር ኣስታት 3.5 ሚልዮን በጺሑ ኣሎ፡፡
ኣብ ስፔን፡ ኣብ ወርሒ መጋቢት ዝተመዝገበ ዝለዓለ መጠን ሸቕሊ ኣልቦነት፡ ኣብ ልዕሊ እታ ካብ ጣልያን ቀጺላ በቲ ቫይረስ ዝተሃሰየት ኣውሮፓዊት ሃገር፡ ዘበጸሖ ቁጠባዊ ሃስያ ዘርኢ እዩ፡፡
እታ ሃገር፡ ካብ ፍርቂ ወርሒ መጋቢት ጀሚሩ፡ ካብ ኣገደስቲ ምንቅሰቓሳት ወጻኢ፡ መብዛሕተኦም ንግዳዊ ትካላት በሰንኪ ለበዳ እቲ ቫይረስ፡ ዓጽያቶም እያ፡፡
ኣብ ሙሉእ ዓለም ብሰንኪ እቲ ለበዳ ኣስታት 25 ሚልዮን ሰባት ሸቕሊ ኣልቦ ክኾኑ ከምዝኸእሉ ሓድሽ ጸብጻብ ውድብ ሕቡራት መንግስታት ይገልጹ።
ኣብ ስፔን ቁጽጽሪ በቲ ቫይረስ ዝሞቱ ሰባት ልዕሊ 10 ሽሕ በጺሑ ኣሎ።
ቤተክርስትያን ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ኢትዮጵያ: ኣብዚ ናይ ኮሮናቫይረስ ለበዳ እዋን: ኣመንቲ ኣብ በቤቶም ኮይኖም ክፅልዩ ትምዕድ ኣላ።
እንተኾነ ግን: ገለ ስባት ንምህለላን ካልእን ሰባት ክእክቡ ይረኣዩ።
ብዛዕባ'ዚን ካልእን: ኣባ እስጢፋኖስ ገብረጊዮርጊስ መልእኽቲ ኣለዎም።
ምኒስትሪ ጥዕና ኢትዮጵያ፡ ኣብ ዝሓለፉ 24 ሰዓታት 65 ምርመራ ኮሮናቫይረስ ከምዘካየደን ኩሎም ድማ ካብቲ ቫይረስ ናጻ ኮይኖም ከምዝተረኸቡን ገሊጹ።
ካብቶም ቅድም ኢሎም ካብቲ ቫይረስ ከምዝሓወዩ ዝተገለጹ ክልተ ሰባት ብተወሳኺ፡ ካልእ ሓደ ሰብ ከምዝሓወየ እቲ ሚኒስትሪ ኣፍሊጡ’ሎ።
እቶም ቅድም ኢሎም ከምዝሓወዩ ዝተገለጹ ሰባት፡ ንጥንቃቐ ክበሃል ንበይኖም ተፈልዮም ክትትል ይግበረሎም ምህላዉ ክግለጽ ጸኒሑ እዩ።
ኣብ ኢትዮጵያ፡ ዛጊት 29 ሰባት በቲ ቫይረስ ምልካፎም ከምዝተረጋገጸ እዩ ዝግለጽ።
ምንጪ ስእሊ, Getty Images
ኣብዚ ቅንያት ኣብ ትግራይ ብፍላይ ኣብ ከተማታት መቐለ፣ ዓዲግራት፣ ማይጨውን መኾንን ህዝቢ ናብ ከተማ ብምውፃእ ተማህሊሉ እዩ።
ብኣንፃሩ ድማ እቲ ብመንግስቲ ትግራይ ዝወፀአ ድንጋገ ህፁፅ እዋን፡ ህዝቢ ክእከብ ከምዘይብሉ ይኽልክል፡ ርሕቐቱ ሓልዩ ሕማም ኮሮናቫይረስ ክከላኸልን ድማ ይድንግግ።
ብምኽንያት'ዚ ሓይልታት ፀጥታ፡ ነቲ ኣብተን ከተማታት ዝተኻየደ ምህለላ ደው ንክብል ብምሕታቶም፡ ምስ ገለ ኣመንቲ ተጓኒፆም።
ዛጊድ ኣብ ዓዲግራትን ማይጨውን ምስዚ ምንቅስቓስ ተዛሚዱ ገለ ሰባት ከምዝተኣሰሩ'ውን ኣረጋጊጹ ኣሎ።
ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ድማ መዘራረቢ ኣጀንዳ ኮይኑ እዩ።
ኮምሽን ፖሊስ ትግራይ፡ ነቲ ኩነታት ንምህዳእ ምስ መራሕቲ ሃይማኖት ዳግም ምርድዳእ ክካየድ ከምዝሓተተ ቢቢሲ ትግርኛ ዝረኸቦ ሓበሬታ የመልክት።
ምስ ቢቢሲ ቃለ-መሕተት ዘካየዱ ኣብ ሃገረስብከት ደቡብ ምብራቕ ትግራይ መራሒ ሃይማኖት ዝኾኑ፡ ኣባ እስጢፋኖስ፡ ሲኖዶስ ኢትዮጵያ ንዝወሰኖ ውሳነ፡ ውልቀ ሰባት ይጥሕስዎ ከምዘለዉ ገሊፆም።
ምንጪ ስእሊ, Getty Images
ቢሮ ጥዕና ኦሮሚያ፡ ኣብ ኣርባዕተ ከተማታት ናይታ ክልል፡ ናይ ኮሮናቫይረስ መመርመሪ ላብራቶሪታት ከምዘቖመ ኣፍሊጡ።
እተን ከተማታት፡ ኣዳማ፣ ጅማ፣ ሃረማያን ነቀምቴን ምዃነን፡ ምክትል ኣመሓዳሪ ክልል ኦሮሚያ ኣዲሱ ኣረጋ ኣብ ፌስቡክ ጽሒፉ።
እተን ናይ ጅማን ሃረማያን ላብራቶሪታት፡ ኣብተን ከተማተት ምስ ዝርከባ ዩንቨርስታት ብምትሕብባር ዝቖማ ኮይነን፡ ኣብ ሒደት መዓልታት ምርምራ ክጅምራ ምዃነን ገሊጹ።
ብተመሳሳሊ፡ ክልል ትግራይ ማእከል ምርመራ ኮሮናቫይረስ ከምዘዳለወት ምግላጻ ይዝከር።
ምንጪ ስእሊ, Getty Images
መገዲ ኣየር ብሪትሽ ልዕሊ 36,000 ሰራሕተኛታቱ ስርሖም ደው ከብሉ ክገብር’ዩ ተባሂሉ።
ብሰንኪ ኮሮናቫይረስ ዝበዝሑ በረራታቱ ዘቋረጸ እቲ መገዲ ኣየር: ምስ ማሕበር ስራሕነኛታት ናይቲ ትካል ንሰሙናት ዘተ ክገብር’ዩ ቀንዩ።
ክልቲኦም ወገናት ኣብ ሰፊሕ ምርድዳእ’ኳ እንተበጽሑ ኣብ ዝርዝራት ግና ገና ክፈራረሙ’ዮም።
ብመሰረት እቲ ስምምዕ ድማ 80 ሚኢታዊት ካብ ኣባላት በረራ፣ ሰራሕተኛታት ቢሮ፣ መሃንዲሳትን ካልኦት ኣባላት ዋና ቤት ጽሕፈትን ስርሖም ከቋርጹ ክግበር’ዩ።
በዚ ምንካይ ዝጽለዉ ሰራሕተኛታት ከኣ መንግስቲ ብምኽንያት ኮሮናቫይረስ ስርሖም ንዝስእኑ ካብ ዘዳለዎ ፈንድ ከምዝኽፈሎም ተፈሊጡ’ሎ።
ዓለማዊ ማሕበር መጓዓዝያ ኣየር ከምዝሕብሮ መገድታት ኣየር ኣብ ዝቕጽሉ ሰለስተ ኣዋርሕ ክሳብ 40 ቢልዮን ዶላር ክሳራ ከጋጥመን ይኽእል’ዩ።
ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት፡ መደብ ዝተትሓዘሎም ብዙሓት ፍጻመታት፡ ሃገራዊ መረጻታት’ውን ሓዊሱ፡ ብሰንኪ ኮሮናቫይረስ ተሰሪዞም እዮም።
ደቡብ ኮርያ ግን፡ ኣብዚ ናይ ለበዳ እዋን፡ ድሕሪ ክልተ ሰሙን ንዝካየድ ሃገራዊ መረጻ ትሸባሸብ እያ ዘላ።
ተወዳደርቲ፡ ከምቲ ንቡር ንደገፍቶም ኣኪቦም ክምድሩን ሰላም ክበሃሃሉን እኳ እንተዘይከኣሉ፡ ምስ መረጽቶም ዝራኸብሉ ናይ ጎስጓስ ሜላታት ኣይሰኣኑን።
ወግዓዊ ናይ ክልተ ሰሙን ጎስጓስ መረጻ ስለዝጀመረ፡ ተወዳደርቲ ኣብ ጎደናታት ርእሰ ከተማ ናይታ ሃገር ንዝርከቡ መደብራት ባቡርን ሹቓትን ከጽርዩ ተራእዮም።
እዚ 300 ኣባላት ዘለውዎ ሃገራዊ ባይቶ ንምሕራይ ዝግበር መረጻ፡ ብሰንኪ ኮሮናቫይረስ ክናዋሕ ከምዝኽእል ግምታት ነይሩ።
መንግስቲ ግን፡ እቲ መረጻ ኣብ 15 ሚያዝያ ክካየድ ምዃኑ ኣፍሊጡ’ሎ።
ኩሎም መረጽቲ ድማ፡ ድምጺ ኣብ ዝህብሉ እዋን ብውሕዱ 2 ሜትሮ ክረሓሓቑ፣ መሸፈኒ ኣፍን ኣፍንጫን ክገብሩ፣ ድምጾም ብወረቐት ቅድሚ ምሃቦም ድማ ኢዶም ብሳኒታይዘር ከጽርዩን ጓንቲ ክገብሩን ከምዝግባእ ተገሊጹ’ሎ።
ምንጪ ስእሊ, Getty Images
ምንጪ ስእሊ, Getty Images
ፕረዚደንት ኣሜሪካ ዶናልድ ትራምፕ፡ ምስ ኮሮናቫይረስ ብዝተሓሓዝ ቻይና ዕላዊ ክትገብሮ ዝጸንሐት ቁጽርታት፡ ቁርብ ፍኹስ ዝበለ ምዃኑ ብምግላጽ ከምዝጠራጠሮ ኣተንቢሁ።
ንሱ ነዚ ዝበለ ቻይና ቁጽሪ በቲ ቫይረስ ዝተለኸፉን ዝሞቱን ሰባት ነክያ ትገልጽ ምህላዋ ዝሕብር መረዳእታ ናብ ዋይትሃውስ ከምዝበጽሐ ማዕኸን ዜና ብሉምበርግ ድሕሪ ምጽብጻቡ እዩ።
እቲ ጸብጻብ ከምዘይበጽሖ ዝሓበረ ትራምፕ እንተኾነ ካብ ቻይና ዝወጸውኡ ዘለዉ ቁጽርታት ቁሩብ ፍኹስ ዝበሉ ይመስሉ ክብል ገሊጹ’ሎ።
“እዞም ቁጽርታት ልክዕ ድዮም ኣይኮኑን ንዝብል፤ ኣነ ኣብ ቻይና ዘሎ በዓል ሞያ ሕሳብ ኣይኮንኩን” ኢሉ።
ቻይና ዛጊድ 81,554 እቲ ቫይረስ ዝተረኸቦም ከምኡ’ውን 3,312 ከምዝሞትዋ ካብ ሃገራዊ ኮሚሽን ጥዕና ናይታ ሃገር ዝተረኸበ መረዳእታ ይሕብር።
ምንጪ ስእሊ, Getty Images
ሓያሎ ሃገራት: ዝርገሐ እዚ ሕማም ንምቁጽጻር ከም ኣማራጺ ዝወስድኦ ዘለዋ፡ ንህዝበን ካብ ገዛ ከይወጽእ ምግባር እዩ።
ንህዝቢ ካብ ገዝኡ ከይወጽእ ምግባር ግን ፍታሕ ከምጽእ ድዩ? ዝብል ሕቶ ግን፡ ንብዙሓት ኣብ ርእሶም ዝመላለሶም ሕቶ እዩ።
ዳይሬክተር ማእከል ምክልኻልን ምቁጽጻርን ሕማማት ሕብረት ኣፍሪቃ ዶክተር ጆን ኒኬንጋሰንግ ምስ ቢቢሲ ኣፍሪቃ ኣብ ዝገበሮ ቃለ-መሕተት እዚ ሕቶ እዚ እዩ ቀሪብሉ።
"ብርግጽ ነዚ ሕጂ ገጢሙና ዘሎ ለበዳ ኮሮናቫይረስ፡ ሰብ ካብ ገዝኡ ከይወጽእ ምግባር ቀዳማይ ፍታሕ እዩ፤ ናብ ኵናት ክትኣቱ እንከለኻ ወይ ኣብ ምክልኻል ወይ ኣብ ምጥቃዕ ኢኻ ተድህብ፡ ካብዚ ክልተ ሓደ ክትመርጽ ከኣ ኣብ ዓቕምኻ እዩ ዝምርኮስ፡ ስለዚ ኣፍሪቃ ኸኣ ኣብ ምክልኻል'ዩ ክተድህብ ዘለዋ" ይብል።
ዶክተር ጆን ኒኬንጋሰንግ፡ ክልተ ሰሙን ምዕጻው እቲ ሕማም ኣብ መን ኣሎ ክትፈልጥን፡ ዝርገሐ እቲ ሕማም ንምግታእ ከምዘሕግዝን ብምጥቃስ፡ ንኣፍሪቃ ዘዋጽአ እንኮ ኣማራጺ ምዃኑ ይሕብር።
ምንጪ ስእሊ, Getty Images
መንግስቲ ሩዋንዳ: ነቲ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ዝተመሓላለፈ እግድ ምንቅስቓሳት ክሳብ 19 ሚያዝያ 2020 ክናዋሕ ወሲኑ።
እቲ ብ21 መጋቢት ዝጀመረ እግድ፡ ሰባት መግቢ ወይ መድሓኒት ክገዝኡ እንተዘይኮይኑ ካብ ገዝኦም ከይወጽኡ ዘገድድ እዩ።
ኣብ ሩዋንዳ ኣብዚ ሕዚ እዋን: 82 ሰባት ብኮሮናቫይረስ ከምዝተትሓዙ ይግለጽ።
ኣብ እዋን እዚ ክልከላ: ኩሎም ዶባት ተዓጽዮም ዝቕጽሉ ኮይኖም: ዜጋታት ሩዋንዳ ጥራይ ክኣትዉ ይፍቀደሎም።
ምንጪ ስእሊ, CSIRO
ካብ ኣወስትራልያ ጸቡቕ ዜና ተሰሚዑ’ሎ።
ሃገራዊ ኤጀንሲ ሳይንሳዊ ምርምራት: ኣብ ክልተ ንኮሮናቫይረስ ክኾኑ ዝኽእሉ ክታበታት ፈተነ ከካይድ ጀሚሩ።
ንምምዕባሉ ክልተ ዓመት ዝወስድ’ኳ እንተነበረ: ኣብ ኣውስትራልያን ግን ኣብ ውሽጢ ቁሩብ ኣዋርሕ ዕውት ውጽኢት ዝተረኸበ ይመስል።
እቶም ክልተ ክታበታት ካብ ዩኒቨርሲቲ ኦክስፎርድን ኣሜሪካዊ ኩባንያ አፋውስ ኢኖቪዮን ዝኸደ ኮይኑ ‘ፌረት’ ኣብ ዝበሃላ [ነኣሽቱ ኣጥበውቲ ዓይነት እንስሳ] ፈተነ ከምዝካየድ ተፈሊጡ’ሎ።
እዘን ዓይነታት እንስሳ ድማ ብሳርስ-ኮቪ-2 ዝልከፋሉ መገዲ ተመሳሳሊ እዩ::
እቶም ክታበታት ዕውት ውጽኢት ይርከቦም’ዶ? ንሰባትከ ውሑስ’ዶ ይኸውን ዶ? ዝብሉ ሕቶታት ካብቲ ኣብ ኣውስትራልያ ዝካየድ ፈተነ መልሲ ክረከብ ትጽቢት ይግበር።
ፈላማይ ውጸኢት ናይዚ ዝካየድ ዘሎ ፈተነ ድማ: ኣብ ወርሒ ሰነ ከምዝፍለጥ ተመራመርቲ ኣውስትራልያ ተዛሪቦም ኣለዉ።
ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ’ውን ኣብ ኣሜሪካ ብሰባት ዝተፈተነ ክታበት ነይሩ’ዩ።
ምንጪ ስእሊ, AFP
ኣብ ዓለምና ብዝሒ ብኮሮናቫይረስ ዝተለኸፉ ሰባት ናብ ሓደ ሚልዮን ይጽጋዕ ዘሎ ኮይኑ: ናህሪ ዝርገሐ ናይዚ ሕማም ንውድብ ጥዕና ዓለም ኣሻቒልዎ ይርከብ::
ትማሊ መግለጺ ዝሃበ ዳይሬክተር ውድብ ጥዕና ዓለም ዶክተር ቴድሮስ ኣድሓኖም: እቲ ናብ ኣስታት 937 ሽሕ በጺሑ ዘሎ መልከፍቲ: ኣብ ሒደት መዓልቲ ናብ ሓደ ሚልዮን ክኣቱ እዩ ኢሉ::
ቁጽሪ በዚ ሕማም ዝሞቱ ሰባት'ውን ሕጂ ልዕሊ 47 ሽሕ ኮይኑ: ኣብ ሓጺር መዓልቲ ናብ 50 ሽሕ ክብ ክብል እዩ ኢሉ::
