เลือกตั้ง 2561: เราจะทำตามสัญญา ?

หัวหน้าคณะรัฐประหารประกาศให้ 2561 เป็นปีแห่งการเปลี่ยนแปลงไปสู่ 'ประชาธิปไตยที่มีธรรมาภิบาล' แต่ถึงขณะนี้ยังไม่มีใครกล้าฟันธงว่าจะมีการเลือกตั้งเกิดขึ้นจริง บีบีซีไทยสำรวจแผนเลือกตั้งฉบับที่นำรายงานในวงประชุม ครม. ก่อนหัวหน้า คสช.งัด ม. 44 ขยับเงื่อนตายตามกฎหมายพรรคการเมือง

พ.ศ. 2561 จะถือเป็น 'ปีแห่งการเลือกตั้ง' หากแผนคืนประชาธิปไตยให้ประเทศไทย เป็นไปตาม 'โรดแมป' ที่ พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี และหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) ลั่นวาจาเอาไว้

ตามน้ำคำของหัวหน้าคณะรัฐประหาร ประเทศไทยจะมีการเลือกตั้งทั้งทางตรง-ทางอ้อมเกิดขึ้นถึง 3 ระดับคือ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร (ส.ส.) สมาชิกวุฒิสภา (ส.ว.) และผู้บริหารและสมาชิกองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.)

คำประกาศเลือกตั้งข้ามทวีปโดยผู้นำรัฐบาลทหารเกิดขึ้น ณ ดินแดนของประเทศแม่แบบเสรีประชาธิปไตย ในระหว่างการเดินทางเยือนประเทศสหรัฐฯ อย่างเป็นทางการ เมื่อ 2-4 ต.ค. 2560

พล.อ.ประยุทธ์จงใจให้ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ร่วมเป็น 'สักขีพยานเอก' ลั่นวาจาเมื่อ 3 ต.ค. 2560 ยืนยันว่าในปี 2561 จะประกาศวันเลือกตั้งโดยไม่มีการเลื่อนใด ๆ ทั้งสิ้น

'ปัจจัยที่คาดไม่ได้'

ทว่าผ่านมา 3 เดือน กระแส 'เลื่อนเลือกตั้ง' ดังหนาหู นักการเมืองในฐานะผู้เล่นหลักยังถูกยึดตรึงไม่ให้เคลื่อนไหวทำกิจกรรมด้วยประกาศและคำสั่ง คสช. ถึงนาทีนี้ไม่ว่านักการเมือง นักการทหาร หรือนักรัฐศาสตร์ต่างไม่มีใครกล้า 'ฟันธง' ว่าการเลือกตั้งจะเกิดขึ้นจริง เพราะมี 'ปัจจัยที่คาดไม่ได้' โผล่ขึ้นมาเป็นระยะ ๆ

"เป็นเรื่องที่ คสช.ประกาศไว้เอง หากไม่เป็นไปตามนั้น คสช.ก็ต้องรับผิดชอบ" นายอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ หัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ และอดีตนายกฯ กล่าว (31 ธ.ค. 2560)

ปัจจัยที่อาจทำให้ปี 2561 ไม่มีเลือกตั้ง ในทัศนะของนายอภิสิทธิ์มีอยู่ 2 ประการคือ กฎหมายถูกรื้อ กับกฎหมายถูกล้ม

ปัจจัยแรก เห็นผลเป็นรูปธรรมเมื่อ พล.อ.ประยุทธ์ใช้อำนาจตามมาตรา 44 ออกคำสั่งหัวหน้า คสช.ที่ 53/2560 เรื่อง การดำเนินการตามกฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยพรรคการเมือง โดยยังไม่ปลดล็อกพรรคเก่า แต่เปิดทางให้พรรคใหม่เตรียมทำเรื่องธุรการได้ก่อน พร้อมขยับเงื่อนเวลาในการเคลียร์ฐานสมาชิกและจ่ายค่าสมาชิกของพรรคเก่า จากเดิมครบกำหนด 5 ม.ค. 2561 เป็นให้เริ่มนับหนึ่ง 1 เม.ย. 2561 ท่ามกลางการจับตาดูว่าอาจทำให้โรดแมปเลือกตั้งยืดออกไป แม้แกนนำรัฐบาลประสานเสียงยืนยันทุกอย่างยังคงเดิมก็ตาม

คำสั่งฉบับนี้กลายเป็นประเด็นร้อนส่งท้ายปี เมื่อพรรคประชาธิปัตย์และพรรคเพื่อไทยเตรียมส่งเรื่องให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยว่ามีเนื้อหาขัดรัฐธรรมนูญฉบับผ่านประชามติ

"ถือเป็นวิธีการที่แนบเนียนในการแอบรีเซ็ตสมาชิกพรรค คำสั่งดังกล่าวกระทบต่อพรรคการเมือง และมีนัยสำคัญในการเลื่อนเลือกตั้งออกไป เป็นการทำลายรากฐานพรรคการเมืองเดิมโดยสร้างอุปสรรคและข้อจำกัดทางกฎหมาย ลุแก่อำนาจ เพื่อพวกพ้องของตนและพรรคการเมืองที่จะเกิดขึ้น ขัดต่อหลักรัฐธรรมนูญ" นายภูมิธรรม เวชยชัย รักษาการเลขาธิการพรรคเพื่อไทย เปิดแถลงข่าว (27 ธ.ค. 2560)

ปัจจัยที่สอง การผ่าน-ไม่ผ่านร่างพระราชบัญญัติประกอบ (พ.ร.ป.) รัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ.… และร่าง พ.ร.ป.ว่าด้วยการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ.… ที่จะกลับเข้าสู่การพิจารณาของสภานิติบัญญัติแห่งชาติ (สนช.) ในวาระ 2 และ 3 ช่วง ม.ค. 2561 ซึ่งมีข่าวลือเป็นระยะ ๆ ว่าอาจถูกคว่ำกลางสภา

11 พ.ย. 2561 วันเลือกตั้งทั่วไป?

ด้วยเพราะทันทีที่กฎหมายลูก 2 ฉบับสุดท้ายผ่านสภาและมีผลบังคับใช้ การเลือกตั้งทั่วไปต้องเกิดขึ้นภายใน 150 วันตามเงื่อนไขที่กำหนดไว้ในรัฐธรรมนูญ ซึ่งแหล่งข่าวจากสำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) คาดการณ์ว่ากฎหมายลูกฉบับสุดท้ายน่าจะประกาศใช้ภายใน 17 มิ.ย. 2561

โรดแมปเลือกตั้งที่นายวิษณุ เครืองาม รองนายกรัฐมนตรีฝ่ายกฎหมาย ถกนอกรอบกับ กกต. และ กรธ. ก่อนรายงานในที่ประชุม ครม. จึงระบุวันเลือกตั้งไว้ที่ 11 พ.ย. 2561

ทว่าก่อนจะถึงวันนั้น สมาชิก อปท. จะหมดวาระครบทุกระดับทั่วประเทศในเดือน พ.ค. ดังนั้นภายในเดือน ก.ค. มีแนวโน้มจัดการเลือกตั้งระดับท้องถิ่นก่อน เบื้องต้นคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) และกระทรวงมหาดไทยเห็นตรงกันว่าควรเริ่มจากองค์การบริหารส่วนจังหวัด (อบจ.) และกรุงเทพมหานคร (กทม.) เพราะเป็นหน่วยท้องถิ่นที่มีจำนวนน้อยที่สุด แต่น่าจะแข่งขันกันดุเดือดที่สุด จากสมมติฐานที่ว่านักการเมืองระดับชาติจะ "หนีตาย" ไปลงสนามท้องถิ่นมากขึ้น เพื่อหลบเลี่ยงหยุมหยิมภายใต้รัฐธรรมนูญใหม่ รวมถึงเขตเลือกตั้งที่หดเหลือ 350 เขต จากเดิม 400 เขต

นอกจากนี้ยังเป็นสนามทดสอบคะแนนนิยมทางการเมืองของรัฐบาล คสช. และวัดศักยภาพบรรดาพรรคพันธมิตรทหารว่ามากน้อยเพียงใด เพราะจะเป็นฐานเสียงสำคัญในการเลือกตั้งระดับชาติต่อไป

จากนั้นเป็นการสรรหา ส.ว. (ให้ผู้สมัคร ส.ว. 20 กลุ่มวิชาชีพ เลือกไขว้กันเองให้เหลือ 200 คน ก่อนส่งรายชื่อให้ คสช. คัดให้เหลือ 50 คน ส่วนอีก 200 คนมาจากการสรรหาล้วน รวมเป็น 250 คน) ซึ่งน่าจะเห็นโฉมหน้าในช่วงปลาย ต.ค. และอีก 15 วันต่อมา จึงจะมีการเลือกตั้ง ส.ส. 500 คน

ที่มา : บีบีซีไทยตรวจสอบข้อมูลจากแหล่งข่าวในสำนักงาน กกต. หลังมีคำสั่งหัวหน้า คสช.ที่ 53/2560

"การเลือกตั้งจะเร็วหรือช้า ขึ้นกับกฎหมายลูกว่าจะผ่านสภาและประกาศลงราชกิจจานุเบกษาเมื่อไร ถ้าเร็ว ก่อน พ.ย. ก็เลือกได้ แต่ถ้าช้า อาจลากไปถึงปี 2562" นายสมชัย ศรีสุทธิยากร กรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) กล่าวกับบีบีซีไทย

"คนในสังคมอึดอัด"

ในฐานะ กกต.ที่มีอายุงาน 4 ปี ทำหน้าที่ในช่วงที่การเมืองผันผวนมากที่สุด วิเคราะห์ว่าขณะนี้ความคิดของคนในสังคมแตกออกเป็น 2 กระแส ระหว่างฝ่ายที่อยากให้เลือกตั้งเร็ว เพื่อเปลี่ยนผ่านจากสิ่งที่อยู่ในปัจจุบัน กับฝ่ายที่อยากให้นายกฯ อยู่นาน ๆ เพราะหวาดระแวงว่าบ้านเมืองไทยจะกลับไปสู่ภาวะเดิม ๆ ได้นักการเมืองเข้ามากอบโกย หรือกลัวบรรยากาศเก่า ๆ ที่มีชุมนุมใช้ความรุนแรง

"แต่ถ้าเทียบเคียง คิดว่ากระแสอยากให้เลือกตั้งน่าจะเป็นกลุ่มที่ใหญ่กว่า อาจอยู่ที่สัดส่วนร้อยละ 60-40" นายสมชัยระบุ

เหตุที่คนโหยหาการเลือกตั้ง หลังเว้นว่าง-เว้นวรรค 'การเลือกตั้งที่สมบูรณ์' มานาน 6 ปีนับจากปี 2554 นายสมชัยเชื่อว่าเป็นเพราะสภาพการณ์ปัจจุบันมีลักษณะการใช้อำนาจนิยม ทำให้คนในสังคมอึดอัด โดยเฉพาะการขาดการตรวจสอบถ่วงดุล

กรรมการการเลือกตั้งชุดที่ 4 ของไทยรายนี้ยังแสดงความเป็นห่วงด้วยว่า '7 เสือ กกต.ชุดใหม่' ที่จะเข้ารับหน้าที่ต่อจาก 5 กกต.ชุดปัจจุบันที่ถูก 'เซ็ตซีโร' แล้วมีภารกิจจัดการเลือกตั้งใหม่ ทั้งท้องถิ่น ส.ว. และ ส.ส. ถือเป็นปริมาณงานที่มากหากเทียบกับ กกต.ชุดก่อน ๆ อีกทั้งยังขาดประสบการณ์

นี่เป็นอีกข้อที่น่ากังวลใจตามความเห็นของนายสมชัย กกต.ที่อ้างว่าผ่านประสบการณ์ "จัดการเลือกตั้งในภาวะที่ยากลำบากกว่า กกต.ทุกชุดที่ผ่านมา" แม้สุดท้ายการเลือกตั้งปี 2557 จะกลายเป็นโมฆะก็ตาม

ท้ายที่สุดด้วยแทคติคทางกฎหมาย... การมีผู้จัดการเลือกตั้งมือใหม่... การที่คนปัจจุบันไม่ยอมไป แต่คนในอดีตอยากหวนกลับเข้ามา ทำให้เส้นทางเดินไปสู่การเลือกตั้งภายในปี 2561 ไม่ใช่เรื่องง่าย เพราะปัจจัยสำคัญเหนือสิ่งอื่นใดคือการที่ผู้มีอำนาจมั่นใจว่ายังควบคุมสถานการณ์ได้หลังการเลือกตั้ง!!!