ทุบตี ลักพา คุมขัง:
ชะตากรรมนักกิจกรรมหญิง
ในเอเชีย

ขณะถูกคุมขัง หวาง หยู ถูกบังคับให้ถอดเสื้อผ้าต่อหน้าผู้คุม เธอถูกคุกคาม และห้ามไม่ให้นอนหลับเป็นเวลาติดต่อกัน 5 วัน 5 คืน

อีกทั้งยังถูกบังคับให้นั่งอยู่ในกรอบสี่เหลี่ยมเล็ก ๆ สีเหลืองที่ผู้คุมวาดขึ้น ภายในคุก

แอมเนสตี้ อินเตอร์เนชั่นแนล ระบุว่า หวาง ซึ่งเป็นทนายความด้านสิทธิมนุษยชนที่มีชื่อเสียงในจีนเป็นส่วนหนึ่งของนักเคลื่อนไหวเพื่อสิทธิมนุษยชนหญิงในจีนที่มีจำนวนเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ อัน “แสดงให้เห็นถึงอุปสรรคทางโครงสร้างทางอำนาจและบทบาทของเพศตามที่ความคิดแบบอนุรักษ์นิยมกำหนด”

หวาง รับเป็นทนายความในคดียาก ๆ หลายคดี อาทิ ลูกความที่เป็นผู้ฝึกฝ่าหลุนกง ซึ่งเป็นการฝึกบำเพ็ญตนทางกายและจิตวิญญาณที่ถูกรัฐบาลจีนสั่งห้ามตั้งแต่ปี1999 และกลุ่มเคลื่อนไหวที่รู้จักกันในชื่อ “เฟมินิสต์ไฟว์”(สตรีนิยมทั้งห้า) ที่ถูกตั้งข้อหาจากการเคลื่อนไหวในประเด็นการคุกคามทางเพศ

ไม่นานหลังจากนั้น ตำรวจก็เริ่มมาหาเธอในช่วงกลางคืนและเธอยังตกเป็นเป้าวิพากษ์วิจารณ์โดยสื่อของรัฐอีกด้วย

“ในช่วง 5 ปีที่ผ่านมาจีนพยายามสร้างสังคมที่มีความเชื่อเคร่งครัดต่ออุดมการณ์รัฐมากขึ้น ใช้ความรุนแรงจัดการนักกิจกรรมที่เคลื่อนไหวอย่างสันติ จัดการกับทนายความสิทธิมนุษยชน และออกนโยบายบีบคนกลุ่มน้อยที่มีความแตกต่างทางเชื้อชาติ” วิลเลียม นี นักวิจัยด้านจีนของแอมเนสตี้อินเตอร์เนชั่นแนล ระบุ

และในคืนหนึ่ง ขณะที่เธออยู่คนเดียว สามีและลูกชายของเธอกำลังเดินทางไปสนามบินเพื่อไปส่งลูกชายที่กำลังจะไปเรียนที่ออสเตรเลีย จู่ ๆ อินเทอร์เน็ตและไฟฟ้าที่บ้านเธอก็ถูกตัดขาด และมีชายกลุ่มหนึ่งบุกเข้ามาในบ้านของเธอ จับมัดมือและใช้หมวกคลุมหัวเธอไว้ ก่อนจะพาเธอขึ้นรถไป

การหายตัวไปของเธอเป็นแค่จุดเริ่มต้นของการปราบปรามทนายความและนักเคลื่อนไหวอย่างต่อเนื่องในจีนซึ่งเป็นที่รู้จักในชื่อ “709” ตามวันที่ที่เธอถูกจับตัวไปคือวันที่ 9 กรกฎาคม ปี 2015

“เหตุการณ์ 709 ยังคงเป็นฝันร้ายสำหรับฉันเสมอ มันยังหลอกหลอนฉันจนถึงทุกวันนี้ หลาย ๆ คืนที่ฉันตื่นจากฝันร้ายฉันยังรู้สึกว่าฉันยังติดกับดักค้างอยู่ในนั้น”

เธอถูกควบคุมตัวอยู่ในค่ายกักขังลับเป็นเวลาปีกว่าและโดนสอบสวนวันละ 3 ครั้ง ทุก ๆ วัน

“ฉันนึกว่าพวกเขาจะฆ่าฉัน ตอนนั้นนึกไม่ออกว่าจะรอดชีวิตออกมาได้ยังไง” หวาง กล่าว

ในเวลาต่อมา เดอะ พีเพิลเดลี่ หนังสือพิมพ์ของทางการจีน ประณามบริษัทกฎหมายของหวางว่า ทำลายความสงบสุขของสังคมอย่างร้ายแรงและจัดการ วางแผน หรือ สร้างกระแสในคดีที่เป็นประเด็นอ่อนไหวกว่า 40 คดี

มายา หวัง นักวิจัยจากฮิวแมนไรท์วอทช์ ไม่คิดเช่นนั้น เธอบอกว่า“เช่นเดียวกับผู้ต่อสู้เพื่อสิทธิมนุษยชนอื่น ๆ ในจีน หวาง หยู เป็นแค่คนธรรมดา ๆ ที่มองเห็นความอยุติธรรมที่เกิดขึ้นรอบตัว และอยากจะช่วยเหลือผู้อื่น

“รัฐบาลจีนกล่าวถึง‘หลักนิติธรรม’ แต่มันน่าเศร้าที่จริง ๆ แล้ว มันคือการใช้กฎหมายเป็นอาวุธในการลงโทษนักต่อสู้เพื่อสิทธิมนุษยชนอย่าง หวางหยู”

หลังได้รับอนุญาตให้ประกันตัวเมื่อเดือนสิงหาคมปี 2016 หวางเปิดเผยว่า การสารภาพผิดผ่านทางโทรทัศน์ของเธอเป็นไปเพราะถูกข่มขู่

ฉันไม่มีโอกาสได้พบทนาย ถูกขังเดี่ยว ไม่ได้ออกไปข้างนอกไม่ได้เห็นเดือนเห็นตะวัน” หวาง กล่าว

ช่วงเวลาที่เธอถูกคุมขังส่งผลร้ายต่อทั้งสุขภาพกายและจิตซึ่งเธอกลัวว่าจะไม่สามารถเยียวยาให้หายขาดได้

“ตอนนี้ ฉันมักจะมีปัญหาเรื่องโรคหัวใจและมักจะมีปัญหาเรื่องการทรงจำด้วย”

หลังจากการคุมขัง เธอถูกส่งตัวไปควบคุมตัวในบ้านพักในเขตปกครองตนเองมองโกเลียในของจีนและเพิ่งจะถูกปล่อยตัวให้เดินทางกลับมากรุงปักกิ่งได้เมื่อเดือนกรกฎาคมที่ผ่านมา และก็ยังถูกเฝ้าจับตาอยู่ตลอด

“เพราะฉันและสามีถูกคุมขัง เราจึงไม่มีงาน ไม่มีรายได้ เราอยากจะกลับไปทำงานให้เร็วที่สุด”

แต่สิ่งที่เธอเป็นกังวลที่สุดคือการที่ลูกชายของเธอถูกห้ามไม่ให้เดินทางออกไปเรียนต่างประเทศ 2 ครั้งแล้ว โดยเหตุผลว่าจะเป็นความเสี่ยงต่อ“ความมั่นคงของชาติ”

วิลเลียม นี จาก แอมเนสตี้อินเตอร์เนชั่นแนล ระบุว่า “โชคไม่ดีที่มันกลายเป็นเรื่องธรรมดาไปแล้วที่ทางการจีนจะลงโทษญาติ ๆ ของนักต่อสู้พวกนี้ ซึ่งเป็นวิธีที่ดิบหยาบและผิดกฎหมายในการทำให้พวกเขาหยุดการเคลื่อนไหว”

หวาง ระบุว่า แม้ว่าครอบครัวเธอจะต้องผ่านความเจ็บปวดแต่ก็มีหลายสิ่งที่เธอได้รับจากสิ่งที่เกิดขึ้น

“การทำคดีสิทธิมนุษยชน ทำให้ฉันได้คิดด้วยตัวฉันเอง ไม่ต้องขึ้นตรงกับฝักฝ่ายใดและมีโอกาสที่จะช่วยเหลือกลุ่มคนที่ด้อยโอกาสมากขึ้น สิ่งที่เราคาดหวังจากการเรียนกฎหมายคือการได้มาซึ่งความยุติธรรมที่เราแสวงหา”

“เมื่อใดก็ตามที่ผู้หญิงเริ่มตระหนัก พวกเขาก็สามารถเป็นส่วนสำคัญในการส่งเสริมสิทธิมนุษยชนได้นี่เป็นสิ่งที่รัฐบาลไม่ต้องการจะเห็น นั่นทำให้พวกเขาต้องการจะหยุดการเคลื่อนไหวด้านสตรีนิยม”

ตอนที่พายุไซโคลนนาร์กิสพัดถล่มบริเวณสามเหลี่ยมปากแม่น้ำอิรวดีเมื่อปี 2008 พิว พิว ออง กำลังหลบซ่อนตัวอยู่ รัฐบาลเมียนมาในขณะนั้นต้องการตัวเธอเพราะเธอมีส่วนร่วมในการประท้วงอย่างสันติในปี 2007 ที่รู้จักกันในชื่อ “การปฏิวัติผ้าเหลือง” (Saffron Revolution) ซึ่งนำโดยกลุ่มพระเพื่อแสดงความคับข้องใจทั้งทั้งด้านสังคมและการเมืองและทำให้เธอกับพ่อต้องหลบหนีและหาที่หลบซ่อนเมื่อการประท้วงจบลง

อย่างไรก็ตาม ซากศพมากมายที่เกิดจากพายุไซโคลนนาร์กิสทำเธอตัดสินใจออกมาจากที่หลบซ่อนเพื่อช่วยฝังศพเหล่านั้นและนั่นทำให้เธอถูกจับในที่สุด เธอต้องติดคุกเป็นเวลา 4 ปี

แต่การคุมขังไม่ใช่เรื่องแปลกใหม่สำหรับเธอ พ่อของเธอถูกคุมขังเพราะเคลื่อนไหวทางการเมือง ตั้งแต่เธออายุเพียง 9 เดือน ในวัย 27 ตอนนี้พิวโดนจับกุมไปแล้ว 3 ครั้งและถูกคุมขัง 2 ครั้ง

“ครอบครัวเรามีนักโทษทางการเมือง 2 คน” พิว กล่าว “เราอยู่กันอย่างยากลำบาก แม่ฉันต้องต่อสู้เพียงลำพังเพื่อเราทุกคน”

พิว เป็นที่รู้จักมากที่สุดในฐานะผู้นำของ “The All Burma Federation Student Union” (ABFSU) ซึ่งเป็นเครือสหภาพนักศึกษาที่ใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งในเมียนมา

เมื่อปี 2015 เธอถูกคุมขังกว่า 1 ปีหลังจากออกมาประท้วงกฎหมายด้านการศึกษาแห่งชาติซึ่งเพิ่งถูกบังคับใช้ในขณะนั้นซึ่งเธอรู้สึกว่าจำกัดเสรีภาพในการแสดงออกและลิดรอนความเป็นประชาธิปไตยในระบบการศึกษา

นักศึกษาส่วนใหญ่ที่ถูกจับกุมถูกตั้งข้อหาแตกต่างกัน ตั้งแต่รวมตัวกันอย่างผิดกฎหมาย ก่อจลาจล และจงใจก่อให้เกิดความเสียหายเพื่อหยุดยั้งการทำงานของเจ้าหน้าที่รัฐ

“แม้ร่างกายเราไม่ถูกทำร้าย แต่จิตใจเราถูกทรมาน” พิว กล่าว

“พวกเขามีวิธีกดขี่เราหลายอย่าง เช่น จำกัดประเภทหนังสือที่เราอ่านและสกัดกั้นอีเมลที่เราส่งหาครอบครัว”

เมื่อวันที่ 8 เมษายน ปี 2016 ศาลยกเลิกข้อกล่าวหาที่มีต่อเธอ

โดย แอมเนสตี้ อินเตอร์เนชั่นแนล ระบุหลังการปล่อยตัวเธอว่า “คณะรัฐบาลใหม่ต้องมุ่งให้การสนับสนุนและฟื้นฟูสภาพร่างกายและจิตใจผู้ที่ถูกปล่อยตัวจากการนิรโทษกรรมในวันนี้เช่นเดียวกับอีกหลายคนที่ถูกจำคุกอย่างไม่ยุติธรรมก่อนหน้านี้”

ในตอนนี้ พิวมีลูกแล้ว โดยเธอยอมรับว่าภาระในฐานะแม่ทำให้ทำงานเป็น“แนวหน้า” ได้ยากขึ้น และเธอบอกว่าได้ส่งต่อภาระไปให้กับนักศึกษารุ่นต่อไปแล้ว

“ในฐานะสมาชิกเครือข่ายเพื่อการปฏิรูปการศึกษาแห่งชาติ ฉันยังพยายามที่จะมีส่วนร่วมในการเคลื่อนไหวเพื่อการศึกษา ฉันได้ตั้ง “สถาบันวิน”(Win Institute) ร่วมกับอดีตสมาชิก “The All Burma Federation Student Union” และภารกิจแรกก็คือการให้การสนับสนุนเยาวชนและนักเรียน”

อย่างไรก็ตาม งานของพิวในปัจจุบันก็ยังมีความสุ่มเสี่ยง

“การกระทำของฉันอาจถูกมองว่าผิดกฎหมายได้ทุกเมื่อ เพราะกฎหมายไม่ยุติธรรม เหมือนหนังยางที่ทำให้ยืดหยุ่นได้ตามอำเภอใจ”

เมื่อถามถึงอนาคตของประเทศพิวบอกว่า “บางสิ่งบางอย่างกำลังเปลี่ยนแปลงในเมียนมา แต่ยังคงมีคำถามที่ยังถกเถียงกันอยู่ว่าประเทศกำลังมุ่งหน้าสู่ประชาธิปไตยหรือเปล่า”

“เราอยู่ข้างประชาชนมากกว่านักการเมือง ประชาชนที่รักในประชาธิปไตยสิทธิมนุษยชน และความเท่าเทียม ยังต้องสู้เพื่อความจริงต่อไป”

เมื่อวันที่ 4 กรกฎาคม 2012 ฮวิน ทุก วี ถูกลักพาและนำตัวขึ้นรถที่มีเจ้าหน้าที่ความมั่นคงเต็มคันรถ เธอถูกสอบปากคำนาน 12 ชั่วโมงก่อนจะถูกนำตัวไปปล่อยทิ้งไว้ที่ปั๊มน้ำมันแห่งหนึ่งในช่วงกลางดึก

ฮวิน ทุก วี ถูกนำตัวไปสอบถามหลังออกมาประท้วงคำกล่าวอ้างของจีนเรื่องทะเลจีนใต้

ฮิวแมนไรท์วอทช์ระบุว่ารัฐบาลเวียดนามจำกัดเสรีภาพในการแสดงออกอย่างเป็นระบบและยังลงโทษใครก็ตามที่แสดงความเห็นไม่ลงรอย รัฐบาลเวียดนามไม่อนุญาตให้ฮวินเดินทางไปสหรัฐฯ เพื่อรับรางวัล Hellman/Hammett เมื่อปี 2012 รางวัลดังกล่าวมอบให้บุคคลที่ตกเป็นเหยื่อการลงโทษทัณฑ์ทางการเมือง

อย่างไรก็ตาม ในขณะนั้น นสพ.ออนไลน์เปโทร ไทมส์ ของเวียดนาม วิจารณ์การมอบรางวัล โดยระบุว่าเป็นความพยายาม“ส่งเสริม กระตุ้น สนับสนุนและช่วยเหลือทางการเงินอย่างโจ่งแจ้งแก่กลุ่มเคลื่อนไหวฝ่ายต่อต้านในเวียดนาม”

ฮวิน เป็นบล็อกเกอร์หญิงหนึ่งในหลายคนของเวียดนามที่ทางการไม่พอใจจากการเขียนเรื่องราวเกี่ยวกับการละเมิดสิทธิมนุษยชนการปราบปรามและการลงโทษชนกลุ่มน้อย

ขณะนี้ฮวินไม่สามารถเดินทางออกนอกประเทศได้เพราะถูกทางการยึดพาสปอร์ตไปตั้งแต่ปี 2015

“ไม่มีวันอันสงบสุขในชีวิตอีกแล้ว”เธอกล่าวอย่างเสียใจ

ทั้งฮวิน และสามียังถูกบังคับให้ออกจากบ้านของตัวเองในนครโฮจิมินห์

“มีคนปาก้อนหินและเอาน้ำเน่ามาสาดเข้าบ้านหลังเก่าของเราถึง 4 ครั้ง” เธอเล่า

ขณะนี้ฮวิน และสามีอาศัยอยู่ในเมืองดัคลัค บ้านเกิดของสามี ทางตอนกลางของเวียดนาม

ฮวินตระหนักว่าตัวเองต้องทำอะไรสักอย่างหลังจากทำงานเป็นบล็อกเกอร์ได้ราว3 ปี เธอก่อตั้งกลุ่มสิทธิมนุษยชนหญิงของเวียดนาม เมื่อปี 2013

แม้ฮวินจะยังไม่เคยถูกตั้งข้อหา แต่สถานการณ์อาจไม่เป็นเช่นนี้ตลอดไป

“ฉันเตรียมใจไว้แล้วและบอกสามีให้เตรียมอะไรไว้ให้พร้อมสำหรับลูกสาวตัวน้อยของเรา” เธอบอก

บล็อกเกอร์หญิงคนอื่น ๆ ในเวียดนามก็ต้องเผชิญแรงกดดันจากรัฐบาลเช่นเดียวกัน รวมทั้งเถิ่น ทิ งา ซึ่งเป็นที่รู้จักในนาม “ถุย งา” เธอถูกจับเมื่อเดือนมกราคมฐานแชร์บทความและวิดีโอที่บอกเล่าเรื่องราวการละเมิดสิทธิ์เกี่ยวกับวิกฤตทางด้านสิ่งแวดด้อมและการคอร์รัปชันของนักการเมือง

ขณะที่บล็อกเกอร์หญิงอีกคนเหวียน ง็อก นู ควิน หรือ มาเทอร์ มัชรูม ถูกตั้งข้อหาเมื่อปี 2016ภายใต้ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 88 หลังจากถูกคุมขังก่อนพิจารณาคดีนาน 2 เดือนและเมื่อเดือนพฤศจิกายนที่ผ่านมา ศาลอุทธรณ์ยังยืนคำพิพากษาลงโทษจำคุกเธอนาน 10 ปี

สำหรับฮวินแล้วผลพวงจากการเขียนบทความของเธอในฐานะบล็อกเกอร์ยังสร้างความร้าวฉานกับเพื่อนและครอบครัว ทั้งยังทำให้เธอและสามีหางานทำได้ยาก

"ตอนที่เขาถูกไล่ออกจากงานเพราะฉัน นั่นก็ทำให้ฉันตระหนักได้ว่าไม่จำเป็นต้องเสียเวลาพยายามหางานอีกต่อไป"

ทั้งสองคนต้องหันไปทำธุรกิจและขายกาแฟทางออนไลน์เพื่อเลี้ยงครอบครัว

“แม้การคุมขังพ่อของฉันและการคุกคามครอบครัวของเราจะทำให้เรารู้สึกเหนื่อยล้าแต่เราก็มีโอกาสที่จะได้ใช้ชีวิตอย่างมีความหมายและเป็นการทำเพื่อผู้อื่นด้วยการยอมเสี่ยง ทำงานในนามของคนด้อยโอกาส และต้องเผชิญหน้ากับทางการ”

ฮวินมองว่าเวียดนามเป็นประเทศที่ผู้หญิง “ถูกตัดโอกาสทางการเมืองเศรษฐกิจและระบบการศึกษามานานหลายศตวรรษ” เธอเห็นว่านักเคลื่อนไหวหญิงคือผู้ที่มีบทบาทสำคัญ

“หากเราไม่ออกมาเคลื่อนไหวในตอนนี้เราก็ไม่มีโอกาสที่จะออกมาเรียกร้องเพื่อความเท่าเทียมกันทางเพศในภายหลัง”