ปัจจัยอะไรทำให้คนปัจจุบันอายุยืนยาวเกิน 100 ปีมากขึ้น

คนในครอบครัวของ โฮเซฟา มาเรีย ดา คองเซเซา เริ่มรู้สึกถึงความผิดปกติของหญิงชราผู้นี้เมื่อช่วงต้นปี หลังจากเธอหยุดขอสูบบุหรี่อย่างที่เคยทำเป็นประจำทุกวัน

เหตุการณ์นี้เกิดขึ้นหลังจากอดีตเกษตรกรหญิงชาวบราซิลผู้นี้เพิ่งได้ฉลองงานวันเกิดของเธอ ซึ่งครอบครัวระบุว่าเป็นวันเกิดปีที่ 120

"แม่ของฉันสูบบุหรี่มาทั้งชีวิต" ซิเซียรา หนึ่งในลูกสี่คนที่ยังมีชีวิตอยู่จากทั้งหมด 22 คนของโฮเซฟา มาเรีย กล่าว

"พอแม่อายุมากขึ้น พวกเราพยายามขอให้แม่เลิกบุหรี่ แต่แม่ขู่ว่าจะไปหาซื้อบุหรี่มาสูบเอง" เธอเล่า

ตอนนี้ครอบครัวของโฮเซฟา มาเรีย บอกว่าหญิงชราผู้นี้เริ่มมีกำลังวังชาน้อยลงกว่าปีก่อน ๆ ตอนที่เธอเป็นที่รู้จักในบราซิล หลังจากผู้สื่อข่าวสถานีโทรทัศน์ในท้องถิ่นยกให้เธอเป็น "ผู้หญิงอายุมากที่สุดในโลก"

บัตรประจำตัวประชาชนของโฮเซฟา มาเรีย ระบุว่าเธอเกิดเมื่อวันที่ 7 ก.พ. 1902 แต่น่าเสียดายที่ความพยายามยื่นเรื่องให้ได้รับการรับรองสถิติโลกจากกินเนสส์เวิลด์เรคคอร์ดส์ไม่ประสบผลสำเร็จ โดยสถิติโลกของบุคคลอายุมากที่สุดในปัจจุบันเป็นของ ลูซิล ร็องดอน หญิงชาวฝรั่งเศสวัย 118 ปี ซึ่งเป็นที่รู้จักในนามของ "แม่ชีอองเดร"

ส่วนตำแหน่งชายอายุมากที่สุดในโลกเป็นของ ฮวน วินเซนเต โมรา วัย 113 ปี

แต่สถิติโลกของพวกเขาอาจไม่ใช่เรื่องที่พบเห็นได้ยากอีกต่อไปในอนาคต เพราะจำนวนคนที่มีอายุเกิน 100 ปี หรือที่เรียกว่า "ศตวรรษิกชน" (centenarian) กำลังเพิ่มขึ้นทั่วโลก

ประชากรวัยเกินร้อยใกล้ทะลุ 1 ล้านคน

ฝ่ายประชากรขององค์การสหประชาชาติ (ยูเอ็น) ประเมินว่าในปี 2021 มีประชากรอายุเกิน 100 ปีอยู่ในโลกกว่า 621,000 คน และคาดว่าจะทะลุ 1 ล้านคนภายในช่วงปลายทศวรรษนี้

ในปี 1990 มีประชากรโลกที่อายุยืนเกิน 100 ปี เพียง 92,000 คน

การที่มนุษย์เรามีอายุยืนยาวขึ้นเป็นผลมาจากความเจริญก้าวหน้าในด้านต่าง ๆ เช่น ด้านการแพทย์ อาหาร และสภาพความเป็นอยู่ที่ดีกว่าในอดีต

โดยคนที่เกิดในปี 1960 ซึ่งเป็นปีที่ยูเอ็นเริ่มบันทึกข้อมูลประชากรโลกนั้น มักมีชีวิตอยู่โดยเฉลี่ยเพียง 52 ปี

แต่ถึงอย่างนั้น การจะมีอายุถึง 100 ปีก็ยังเป็นเรื่องที่พบเห็นได้น้อยในยุคปัจจุบัน โดยข้อมูลจากยูเอ็นระบุว่า คนวัย 100 ปีขึ้นไปมีสัดส่วนคิดเป็น 0.008% ของประชากรโลกในปี 2021

คนในยุคปัจจุบันส่วนใหญ่มีอายุคาดเฉลี่ยอยู่ที่ 73 ปี

อย่างไรก็ตาม แนวโน้มนี้มีความแตกต่างกันในแต่ละประเทศ ยกตัวอย่างญี่ปุ่นที่อายุคาดเฉลี่ยของประชากรอยู่ที่ 85 ปี ในขณะที่ตัวเลขดังกล่าวของคนในสาธารณรัฐแอฟริกากลางอยู่ที่เพียง 54 ปี

นอกจากนี้ คนที่มีอายุยืนยาวถึงร้อยปีมักเผชิญกับโรคภัยไข้เจ็บต่าง ๆ มากมาย

ศาสตราจารย์ เจเน็ต ลอร์ด ผู้เชี่ยวชาญด้านชีววิทยาของเซลล์จากมหาวิทยาลัยเบอร์มิงแฮม ในอังกฤษ กล่าวว่า "การมีอายุยืนไม่ได้มีความหมายเท่ากับการมีชีวิตที่ดี"

เธออธิบายว่า โดยเฉลี่ยชายชรามักใช้ชีวิตในช่วง 16 ปีสุดท้ายกับโรคภัยไข้เจ็บต่าง ๆ ตั้งแต่โรคเบาหวานไปจนถึงภาวะสมองเสื่อม ส่วนระยะเวลาของผู้หญิงอยู่ที่ 19 ปี

ไขความลับของ "อภิศตวรรษิกชน"

การเป็นศตวรรษิกชน หรือ "คนร้อยปี" ถือเป็นเรื่องยากแล้ว แต่การเป็น "อภิศตวรรษิกชน" (supercentenarian) หรือ คนที่มีอายุเกิน 110 ปีนั้นยิ่งยากขึ้นไปอีก โดยผลการศึกษาระยะยาวของมหาวิทยาลัยบอสตัน ในสหรัฐฯ ประเมินว่า มีชาวอเมริกันเพียง 1 ใน 5 ล้านคนที่จะมีอายุยืนยาวเป็นอภิศตวรรษิกชน

อย่างไรก็ตาม คนกลุ่มนี้กำลังเพิ่มมากขึ้น โดยจากการเก็บข้อมูลของทีมวิจัยพบว่ามีจำนวนอภิศตวรรษิกชนอยู่ราว 60 - 70 คนในปี 2010 แต่ในปี 2017 ตัวเลขนี้ได้เพิ่มขึ้นเป็น 150 คน

อภิศตวรรษิกชน นับเป็นกลุ่มคนที่นักวิทยาศาสตร์ให้ความสนใจในการศึกษาเรื่องความแก่ชราของมนุษย์

ศาสตราจารย์ ลอร์ด กล่าวว่า "คนกลุ่มนี้สามารถต้านทานกับปัญหาที่เกิดขึ้นกับคนในวัยชราส่วนใหญ่ได้ และเราก็ยังไม่ทราบแน่ชัดว่าเพราะอะไร"

นอกจากจะมีอายุที่ยืนยาวกว่าคนทั่วไปแล้ว อภิศตวรรษิกชนยังมีสุขภาพค่อนข้างดีเมื่อพิจารณาจากอายุของพวกเขาด้วย

ตัวอย่างเช่น โฮเซฟา มาเรีย ซึ่งครอบครัวระบุว่าเธอไม่จำเป็นต้องกินยาเป็นประจำ อีกทั้งยังคงกินเนื้อแดงและของหวานตามปกติ

ซิเซียรา ลูกสาววัย 76 ปีของโฮเซฟา มาเรีย เล่าว่า ถึงแม้แม่ของเธอจะมีความจำเลอะเลือนและสายตาที่แย่ลงไปบ้าง แต่บางครั้งคนในครอบครัวก็รู้สึกฉงนกับความแข็งแรงของแม่ในวัย 120 ปี

"ถึงแม้แม่จะเดินเหินไม่ได้มากเหมือนแต่ก่อน พวกเราต้องอุ้มท่าน และเปลี่ยนผ้าอ้อมให้ท่านเหมือนทารก แต่ฉันยังรู้สึกประหลาดใจที่แม่มีอายุยืนยาวทั้งที่สูบบุหรี่มาตั้งแต่เด็ก และทำงานหนักมาหลายสิบปี" ซิเซียรา กล่าว

คนอายุยืนไม่ใช่ต้นแบบการใช้ชีวิตที่ดีต่อสุขภาพ

สิ่งที่สร้างความฉงนใจให้เหล่าผู้เชี่ยวชาญด้านความแก่ชราเป็นอย่างมากเกี่ยวกับคนที่มีอายุยืนเกิน 100 ปีก็คือการที่คนเหล่านี้ไม่ใช่ตัวอย่างที่ดีของการใช้ชีวิตที่ดีต่อสุขภาพ

โฮเซฟา มาเรีย คือตัวอย่างในเรื่องนี้ เธอเป็นคนที่สูบบุหรี่มาทั้งชีวิต แถมยังเติบโตมาในพื้นที่ยากจนทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือของบราซิล

งานวิจัยน่าสนใจชิ้นหนึ่งที่ตีพิมพ์ในวารสาร Journal of the American Geriatric Society เมื่อปี 2011 ได้ศึกษาชาวยิวในสหรัฐฯ ที่มีอายุ 95 ปีขึ้นไป จำนวนกว่า 400 คน และพบว่าคนจำนวนมากในกลุ่มนี้มีพฤติกรรมที่ส่งผลเสียต่อสุขภาพ ทั้งการสูบบุหรี่หนัก ไม่ออกกำลังกายเพียงพอ และมีปัญหาโรคอ้วนมาเกือบทั้งชีวิต มีเพียง 3% เท่านั้นที่กินอาหารมังสวิรัติ

ศาสตราจารย์ ริชาร์ด ฟาราเกอร์ อาจารย์ด้านชีววิทยาวัยชราจากมหาวิทยาลัยไบรตัน ในอังกฤษ ซึ่งเป็นผู้เชี่ยวชาญชั้นแนวหน้าในสาขาวิชานี้ระบุว่า "สิ่งแรกที่เราจำเป็นต้องบอกผู้คนที่สนใจเรื่องการมีอายุยืนยาวก็คือ การไม่ขอคำแนะนำถึงเคล็ดลับการใช้ชีวิตจากบรรดาศตวรรษิกชน และ อภิศตวรรษิกชน"

ศาสตราจารย์ ฟาราเกอร์ อธิบายว่าที่เป็นเช่นนี้เพราะคนกลุ่มนี้มีความพิเศษที่ติดตัวมาแต่กำเนิด จึงทำให้มีอายุเกินร้อยปีได้ แม้ว่าพวกเขาจะมีพฤติกรรมที่ตรงข้ามกับสิ่งที่เรารู้ว่าช่วยให้คนมีอายุที่ยืนยาว

ความพิเศษทางพันธุกรรม ?

นักวิทยาศาสตร์สันนิษฐานว่าปัจจัยทางพันธุกรรมอาจมีบทบาทสำคัญที่ทำให้คนมีอายุยืนยาว

ดูเหมือนว่าศตวรรษิกชน และอภิศตวรรษิกชนจะมีเกราะป้องกันตนเองจากความเสื่อมโทรมทางร่างกายอันเป็นผลมาจากความแก่ชรา และยังดูเหมือนว่าพวกเขาจะสามารถต่อสู้กับความเสื่อมถอยนี้ได้แม้จะมีพฤติกรรมที่ส่งผลเสียต่อสุขภาพ ซึ่งเป็นปัจจัยที่ทำให้คนทั่วไปเสียชีวิตก่อนวัยอันควร

ผู้เชี่ยวชาญอย่างศาสตราจารย์ ลอร์ด และ ศาสตราจารย์ ฟาราเกอร์ พยามค้นหาข้อได้เปรียบที่ว่านี้ ซึ่งไม่ปรากฏชัดเจนอย่างที่คิด

งานวิจัยอีกชิ้นที่ตีพิมพ์ในปี 2020 เกี่ยวกับชาวยิวที่มีอายุเกิน 100 ปี แสดงให้เห็นว่า คนกลุ่มนี้มีความแปรผันทางพันธุกรรมที่ไม่ดี ซึ่งจะก่อให้เกิดโรคในวัยชรา อยู่มากพอ ๆ กับประชากรทั่วไป

การที่โลกมีประชากรอายุเกิน 100 ปี เพิ่มขึ้นในปัจจุบันยังทำให้นักวิทยาศาสตร์เกิดความสนใจถึงประเด็นที่ว่ามนุษย์จะสามารถยืดอายุให้ยืนยาวขึ้นได้มากแค่ไหน

คนอายุมากที่สุดที่มีการบันทึกไว้

จนถึงปัจจุบัน บุคคลที่ได้รับการรับรองว่ามีอายุยืนยาวที่สุดในโลกคือ ฌาน กาลม็อง หญิงชาวฝรั่งเศสที่เสียชีวิตในปี 1997 ขณะมีอายุ 122 ปี และถือเป็นมนุษย์เพียงคนเดียวที่ได้รับการรับรองอย่างเป็นทางการว่ามีชีวิตยืนยาวเกิน 120 ปี

แต่ทีมนักวิจัยจากมหาวิทยาลัยวอชิงตัน ในสหรัฐฯ คาดการณ์ว่าภายในศตวรรษนี้ (ภายในปี 2100) จะพบมนุษย์ที่มีอายุยืนยาวถึง 125 ปี หรืออาจถึง 130 ปี

ไมเคิล เพียซ นักสถิติที่ทำงานกับศาสตราจารย์เอเดรียน ราฟเตอรี ใช้ฐานข้อมูล International Database on Longevity ที่บันทึกข้อมูลผู้มีอายุเกิน 105 ปีขึ้นไป มาทำแบบจำลองแนวโน้มของคนในอนาคต และได้ข้อสรุปที่เกือบจะแน่นอน 100% ว่าจะมีคนอายุยืนทำลายสถิติของฌาน กาลม็อง และมีความเป็นไปได้ 68% ที่จะมีคนอายุยืนถึง 127 ปี

ดร.ริชาร์ด เซียว ผู้อำนวยการโครงการวิจัยด้านความแก่ชราที่คิงส์ คอลเลจ มหาวิทยาลัยลอนดอน เชื่อว่าการทำความเข้าใจเรื่องความแก่ชราเป็นปัจจัยสำคัญที่จะช่วยยกระดับคุณภาพชีวิตของประชากรสูงวัยที่กำลังเพิ่มขึ้นทั่วโลก โดยยูเอ็นประเมินว่า ขณะนี้โลกมีประชากรวัย 65 ปีมากกว่าเด็กอายุ 5 ขวบ

องค์กร HelpAge International ที่ให้ความช่วยเหลือคนชราทั่วโลกระบุว่า การหาหนทางที่ช่วยให้คนชรามีสุขภาพที่แข็งแรงจะช่วยให้ประชากรสูงวัยที่กำลังเพิ่มสูงขึ้นไม่เป็นภาระต่อสังคม และยังสามารถสร้างประโยชน์ให้ในหลายด้าน รวมถึงในเชิงเศรษฐกิจด้วย