สุนัข : ตั้งแต่เกรตเดนไปจนถึงชิวาวา ทำไมสัตว์เลี้ยงยอดนิยมของมนุษย์จึงมีหลากหลายขนาด

ตั้งแต่เกรตเดนไปจนถึงชิวาวา สุนัขมีหลากหลายขนาดมาก

ความจริงแล้ว พวกมันมีขนาดตัวที่หลากหลายที่สุดในบรรดาสัตว์ลูกเลี้ยงลูกด้วยนมในโลกนี้ หากมนุษย์มีขนาดรูปร่างหลากหลายเช่นเดียวกับสุนัข คนที่สูงที่สุดในโลกก็จะมีความสูงมากกว่า 6 เมตร

มีการเชื่อกันอย่างแพร่หลายว่า ความแตกต่างของขนาดตัวของสุนัขนั้นมาจากการผสมพันธุ์สุนัขโดยมนุษย์ในช่วงกว่า 200 ปีที่ผ่านมา

แต่ตอนนี้ นักวิทยาศาสตร์พบแล้วว่า ธรรมชาติมีส่วนช่วยทำให้เกิดความหลากหลายนี้ การศึกษาใหม่บ่งชี้ว่า ส่วนประกอบทางพันธุกรรมหลักในการทำให้สุนัขมีขนาดที่เปลี่ยนแปลงไปปรากฏอยู่ในดีเอ็นเอของหมาป่าที่เคยมีชีวิตอยู่เมื่อกว่า 50,000 ปีก่อน

นั่นคือระยะเวลาที่ยาวนานมากก่อนที่มนุษย์จะนำหมาป่าสีเทามาฝึกให้เชื่อง หลักฐานทางพันธุกรรมบ่งชี้ว่า สุนัขได้มีการแยกออกจากบรรพบุรุษของพวกมันระหว่าง 15,000-40,000 ปีก่อน

"ยีนควบคุมการเจริญเติบโต" ที่เป็นปริศนา

ดร.เอเลน ออสตรานเดอร์ นักพันธุศาสตร์ที่สถาบันวิจัยจีโนมมนุษย์แห่งชาติ (National Human Genome Research Institute) ในสหรัฐฯ และผู้เขียนหลักของการศึกษาใหม่ที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารวิทยาศาสตร์ Current Biology เมื่อ 27 ม.ค. กล่าวว่า "มันเป็นเรื่องที่น่าประหลาดใจมากสำหรับเราทุกคนที่พบว่า หมาป่าที่เคยมีชีวิตอยู่เมื่อนานมาแล้ว มีการแปรผันทางพันธุกรรมที่เกี่ยวข้องกับขนาดร่างกายที่เล็กลง"

"มันเหมือนกับว่า ธรรมชาติเก็บสิ่งนี้ไว้ในกระเป๋าหลังของมันมานานหลายพันปี เพื่อที่จะนำมาใช้ได้เมื่อจำเป็น"

ออสตรานเดอร์และทีมงานของเธอยังอยู่เบื้องหลังงานวิจัยที่มีการค้นพบในปี 2007 ว่า ยีนหนึ่งมีบทบาทสำคัญในการกำหนดขนาดที่แตกต่างกันในสุนัขพันธุ์ต่าง ๆ มันทำให้เกิดโปรตีนที่ชื่อว่า IGF-1 ซึ่งมีผลต่อขนาดร่างกายของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมชนิดอื่น ๆ รวมถึงมนุษย์ด้วยเช่นกัน

อย่างไรก็ตาม IGF-1 มีบทบาทสำคัญที่มากขึ้นไปอีกเมื่ออยู่ในสุนัข นักวิทยาศาสตร์กล่าวว่า ยีนที่ทำให้เกิดโปรตีนตัวนี้เพียงตัวเดียวมีส่วนควบคุมขนาดตัวของสุนัขราว 15% ส่วนยีนอีก 19 ตัว ควบคุมส่วนที่เหลือ

"นั่นคือเหตุผลว่า ทำไมขนาดรูปร่างของสุนัขจึงมีความแตกต่างกันมาก ส่วนมนุษย์ มียีนหลายร้อยยีนที่มีส่วนสำคัญในเรื่องนี้" ดร. โจเซลีน พลาสไซส์ นักพันธุศาสตร์ที่มหาวิทยาลัยเรนน์ส (Rennes University) ในฝรั่งเศสและหนึ่งในผู้เขียนการศึกษานี้อธิบาย

มีการผันแปรมากแค่ไหนในสุนัข

สุนัขที่สูงที่สุดตามสถิติของหนังสือบันทึกสถิติโลกกินเนสส์ (Guinness Book of World Records) คือ เซอุส สุนัขพันธุ์เกรตเดน ที่มีความสูงจากพื้นถึงไหล่ 111 เซนติเมตร นั่นคือสูงกว่าสุนัขตัวที่เล็กที่สุดในโลกเกือบ 12 เท่า คือ มิราเคิล มิลลี สุนัขพันธุ์ชิวาวา ที่สูงเพียง 9.65 เซนติเมตร

ในมนุษย์ ไม่มีความแตกต่างกันของขนาดร่างกายมากขนาดนั้น โรเบิร์ต แวดโลว์ ชาวอเมริกันมีความสูง 272 เซนติเมตร แต่นั่นก็สูงกว่า จันทรา แดงกิ จากเนปาล (54.6 เซนติเมตร) คนที่ร่างเล็กที่สุดในโลก "เพียง" 5 เท่า

เรื่องที่น่าประหลาดใจในอดีต

ดร.พลาสไซส์มีบทบาทสำคัญในงานวิจัยใหม่นี้ ในปี 2020 ในช่วงที่มีการล็อกดาวน์จากการระบาดใหญ่ของโควิด-19 เขาพบว่า มียีน IGF-1 สองสายพันธุ์ที่มีบทบาทกำหนดขนาดร่างกาย ตัวหนึ่งมีส่วนเกี่ยวข้องกับสัตว์ที่ตัวเล็กกว่า และอีกตัวเกี่ยวข้องกับสัตว์ที่ตัวใหญ่กว่า

นักวิจัยได้วิเคราะห์รหัสพันธุกรรมของสุนัข 1,431 ชนิด ตั้งแต่สุนัขในสมัยโบราณและหมาป่าไปจนถึงสุนัขในสมัยปัจจุบันและสายพันธุ์ที่พบในป่าอย่าง จิ้งจอก โคโยตี และหมาป่า

พวกเขาพบว่า ในบรรดาสุนัขที่เลี้ยงในบ้าน 75% ของสุนัขที่น้ำหนักตัวต่ำกว่า 13 กิโลกรัม มียีนสายพันธุ์ที่ "เล็กกว่า" 2 ตัว และ 75% ของสุนัขที่มีน้ำหนักตัวมากกว่า 22 กิโลกรัม มียีนสายพันธุ์ "ใหญ่" 2 ตัว

แต่สิ่งที่ทำให้ออสตรานเดอร์และพลาสไซส์ตกใจคือ สิ่งที่พวกเขาพบในดีเอ็นเอของหมาป่าตัวหนึ่งที่เคยมีชีวิตเมื่อ 52,500 ปีก่อน สุนัขตัวนี้มียีน 1 ตัวของยีนแต่ละสายพันธุ์ดังกล่าว

ออสตรานเดอร์กล่าวว่า "เราคาดว่า มันจะยีนสายพันธุ์ 'ใหญ่' 2 ตัว"

แต่นักพันธุศาสตร์ผู้นี้ระบุว่า การที่มียีนดังกล่าวปรากฏอยู่ได้ช่วยมนุษย์ในการผสมพันธุ์สุนัขในช่วงแรก ๆ เมื่อหลายพันปีก่อน

"มันเปิดโอกาสให้มนุษย์ขยายพันธุ์สุนัขขนาดตัวต่าง ๆ ได้อย่างรวดเร็วเพื่อนำไปใช้งานหลากหลาย ตั้งแต่ใช้เฝ้ายามไปจนถึงต้อนสัตว์และล่าสัตว์" เธอกล่าว

ออสตรานเดอร์ยังชี้ด้วยว่า การศึกษาสุนัขอาจช่วยแก้ปัญหาหลายอย่างของมนุษย์ได้

"การเข้าใจศัพท์ด้านพันธุศาสตร์คำนี้มีความสำคัญมาก เพราะเรามักจะพบว่า ยีนที่มีส่วนกำหนดขนาดร่างกายของเราบางส่วนสามารถทำให้เกิดโรคภัยต่าง ๆ ในมนุษย์ขึ้นได้ เมื่อมีการกลายพันธุ์" นักพันธุศาสตร์ผู้นี้กล่าวเพิ่มเติม