เหตุตัดหัวครูสะท้อนปัญหาด้านเสรีภาพการแสดงออกและความเป็นรัฐฆราวาสของฝรั่งเศสอย่างไร

เหตุฆ่าตัดหัวครูชาวฝรั่งเศส ซามูเอล ปาที นอกกรุงปารีส ทำให้ชาวฝรั่งเศสกลับมาถกเถียงอีกครั้งเรื่องเสรีภาพในการแสดงออกและความเป็นรัฐฆราวาส หรือแยกออกจากศาสนา

ซามูเอล ปาที ครูสอนภูมิศาสตร์และประวัติศาสตร์ ถูกฆาตกรรมและตัดศีรษะหลังจากโชว์รูปการ์ตูนของศาสดามูฮัมหมัด โดยชายผู้ก่อเหตุชื่อ อับดุลาคห์ เอ ถูกตำรวจยิงเสียชีวิตในเวลาต่อมา

ตอนนี้มีคนถูกจับกุมเป็นคนที่ 11 คนแล้วโดยเป็นส่วนหนึ่งของการสืบสวน

"ปีที่แล้ว นักเรียนบอกฉันว่ามีความชอบธรรมอย่างเต็มเปี่ยมที่จะฆ่าคนที่ไม่แสดงความเคารพศาสดามูฮัมหมัด" ฟาเธีย อากาด-บุดจารัต ครูสอนประวัติศาสตร์บอกกับรายการวิทยุฝรั่งเศสรายการหนึ่ง "มันมาจากสิ่งที่พวกเขาได้ยินคนในครอบครัวพูด"

ฟาเธียเองใช้รูปการ์ตูนของศาสดามูฮัมหมัด พร้อมกับของโดนัลด์ ทรัมป์ และเอ็มมานูเอล มาครง สำหรับการสอนเรื่องเสรีภาพในการแสดงออกมาหลายปีแล้ว แต่เพื่อนร่วมงานเธอหลายคนเริ่มบอกว่ามีเด็กที่มาจากกลุ่มเชื้อชาติคนกลุ่มน้อยที่เริ่มเห็นขัดแย้งกับกฎหมายและค่านิยมฝรั่งเศสมากขึ้นเรื่อย ๆ

ความเป็นรัฐฆราวาส (secular state) ซึ่งแยกเรื่องศาสนาออกจากความเป็นรัฐ เป็นอัตลักษณ์สำคัญอย่างหนึ่งของฝรั่งเศส เทียบเท่ากับหลักการหลังยุคปฏิวัติฝรั่งเศสที่ว่า "เสรีภาพ เสมอภาค และภราดรภาพ"

หลักที่ว่านี้กำหนดให้พื้นที่สาธารณะ ไม่ว่าจะเป็นชั้นเรียน ที่ทำงาน หรือกระทรวงต่าง ๆ ปราศจากเรื่องความเชื่อทางศาสนา รัฐบอกว่าการไปจำกัดเสรีภาพในการแสดงออกของชนกลุ่มใดกลุ่มหนึ่งเท่ากับการทำลายเอกภาพของประเทศ

แต่เริ่มมีตัวอย่างให้เห็นแล้วว่ามีคนในฝรั่งเศสมากขึ้นเรื่อย ๆ ที่ไม่พอใจกับหลักการนี้ และอยากให้เปลี่ยนแปลงกรอบความคิดเรื่องการเป็นรัฐโลกวิสัยและเสรีภาพในการแสดงออก

มิคาอิล พราซอง อดีตครูคนหนึ่ง บอกว่าความไม่พอใจนี้เริ่มช่วงต้นปี 2000 ที่รัฐบาลห้ามไม่ให้มีสัญลักษณ์ทางศาสนาในโรงเรียน

ตอนนั้น เขาสอนอยู่ที่โรงเรียนบริเวณชานเมืองกรุงปารีสซึ่งมีชาวมุสลิมจำนวนมาก เขาคิดว่าครูไม่สามารถจัดการกับ "ช่องว่าง" ที่เกิดขึ้นระหว่างนักเรียนสองกลุ่มได้

"เราต้องจัดการทันทีที่มีนักเรียนที่เริ่มเป็นปัญหา เช่น พฤติกรรมสรรเสริญการก่อการร้าย เราต้องจัดการอย่างรวดเร็วก่อนที่เรื่องนี้จะกลายไปอยู่บนอินเทอร์เน็ตและเป็นการขู่ฆ่าตัวครูได้"

ครูหลายคนบอกว่าความเปลี่ยนแปลงสำคัญเกิดขึ้นหลังจากเหตุมือปืนบุกโจมตีสำนักงานนิตยสารชาร์ลี เอ็บโด ซึ่งตีพิมพ์การ์ตูนศาสดามูฮัมหมัด เมื่อปี 2015

โพลสำรวจชี้ว่าความคิดเห็นชาวฝรั่งเศสแข็งกร้าวขึ้นหลังเหตุโจมตีต่าง ๆ เกิดขึ้น โดยส่วนใหญ่หันมาสนับสนุนการตัดสินใจพิมพ์การ์ตูนของนิตยสาร จากที่ก่อนหน้านี้บอกว่าเป็นการ "ยั่วยุโดยไม่จำเป็น"

ขณะเดียวกัน ชาวมุสลิม 70% เห็นว่าการตีพิมพ์การ์ตูนเหล่านั้นเป็นเรื่องผิด

อย่างไรก็ดี ทั้งสองกลุ่มก็ต่างออกมาประณามอาชญากรรมที่เกิดขึ้น

ความขัดแย้งเรื่องศาสนาและเสรีภาพในการแสดงออกในฝรั่งเศสเป็นเรื่องซับซ้อน ส่วนหนึ่งเป็นผลมาจากความขัดแย้งในต่างประเทศ การเหยียดเชื้อชาติและถูกผลักให้เป็นกลุ่มคนชายขอบที่ชาวมุสลิมหลายคนในฝรั่งเศสต้องเผชิญ

แล้วครูอย่าง ซามูเอล ปาที ที่มีหน้าที่ต้องสอนนักเรียนเรื่องเสรีภาพในการแสดงออกต้องทำอย่างไร

ผู้หญิงคนหนึ่งที่ไปร่วมชุมนุมเพื่อไว้อาลัยเมื่อสุดสัปดาห์ที่ผ่านมาบอกว่าผู้นำด้านต่าง ๆ ในฝรั่งเศสต้องจัดการเรื่องนี้

"เราไม่สามารถปล่อยให้ครูบาอาจารย์ต้องเผชิญคำถามทางศาสนา ศีลธรรม และปรัชญาอันซับซ้อนนี้อย่างโดดเดี่ยวได้ พวกเขาต้องการการชี้นำ"

มีรายงานว่า ประธานาธิบดีเอ็มมานูเอล มาครง ได้ขอให้รัฐบาลคิดแผนอย่างเป็นรูปธรรมขึ้นมา และเพิ่มความปลอดภัยในโรงเรียน และสัญญาว่า "ความเกรงกลัวจะทำให้คนเปลี่ยนฝ่าย"

ตอนนี้ คน 80 คนที่โพสต์ข้อความออนไลน์แสดงความสนับสนุนมือสังหารจะโดนตำรวจสอบสวน

ตอนนี้ยังไม่รู้ว่าเด็กนักเรียนจะมีกระแสตอบรับเรื่องการสังหารนายปาทีอย่างไร เพราะอยู่ในช่วงการพักการเรียนอยู่ในสองสัปดาห์ตอนนี้

หลังจากเหตุกราดยิงเมื่อปี 2015 เด็กบางคนปฏิเสธไม่ยืนสงบนิ่งไว้อาลัยให้กับผู้เสียชีวิตเป็นเวลาหนึ่งนาที

ตอนนี้ก็มีแผนพิธีการไว้อาลัยคล้าย ๆ กันเมื่อเปิดเรียนอีกครั้งเดือนหน้า และเป็นอีกครั้งที่ครูต้องคอยดูว่าท่าทีของนักเรียนบางกลุ่มจะเป็นอย่างไร