5 เรื่องการเมืองที่คนเรียนรู้ได้จากชิมแปนซี

ศ.เจมส์ ทิลลีย์ ผู้เชี่ยวชาญด้านการเมืองจากมหาวิทยาลัยอ็อกซ์ฟอร์ด ในอังกฤษ ได้ศึกษาเรื่องการช่วงชิงอำนาจในหมู่สัตว์ที่เป็นญาติใกล้ชิดกับคนเราอย่างลิงชิมแปนซี และพบเรื่องน่าสนใจเกี่ยวกับการเมืองที่มนุษย์อย่างเราสามารถเรียนรู้ได้จากพวกมัน

1. เก็บเพื่อนไว้ใกล้ ๆ แต่เก็บศัตรูไว้ให้ใกล้ยิ่งกว่า

การเมืองของลิงชิมแปนซีคือเครือข่ายของพันธมิตรที่เปลี่ยนแปลงอยู่เสมอ และการที่จะขึ้นสู่จุดสูงที่สุด คุณต้องพร้อมที่จะหันหลังให้เพื่อนแล้วอ้าแขนรับศัตรูได้เสมอ โดยการสร้างพันธมิตรที่ว่านี้ของชิมแปนซี ส่วนใหญ่มีขึ้นเพื่อความสะดวกสบาย ไม่ใช่เพื่อมิตรภาพ

2. การสร้างพันธมิตร จงเลือกคนที่อ่อนแอกว่า ไม่ใช่คนแข็งแกร่งกว่า

ชิมแปนซีมักสร้าง "แนวร่วมเพื่อชัยชนะโดยมีสมาชิกน้อยที่สุด" (minimal winning coalitions) นั่นหมายความว่าลิงที่อ่อนแอ 2 ตัว จะรวมกลุ่มกันสู้กับลิงที่แข็งแรงกว่า 1 ตัว มากกว่าจะเป็นการจับกลุ่มกันระหว่างลิงอ่อนแอกับลิงที่แข็งแรง

ศ.ทิลลีย์ ชี้ว่า พฤติกรรมเช่นนี้ของลิงมีความสมเหตุสมผล เพราะหากลองคิดว่า ถ้าเราจับกลุ่มกับคนที่อ่อนแอ เราก็จะได้เปรียบกว่าเวลาที่ต้องแบ่งผลประโยชน์กันเมื่อเทียบกับการที่เราจับคู่กับคนที่แข็งแรงกว่า

3. การเป็นที่ยำเกรงเป็นเรื่องดี แต่จะยิ่งดีกว่าถ้าได้เป็นที่ชื่นชอบ

จ่าฝูงลิงชิมแปนซีอาจเป็นตัวที่มีนิสัยน่ากลัวดุร้ายและควบคุมลิงในฝูงด้วยพละกำลัง แต่จ่าฝูงเหล่านี้มักอยู่ได้ไม่นาน

การจะเป็นจ่าฝูงลิงชิมแปนซีที่ประสบความสำเร็จ จะต้องหาแรงสนับสนุนให้ตนเองและแนวร่วมจากลิงส่วนใหญ่ในฝูง และการเป็นผู้นำที่อ่อนโยนแต่หนักแน่นในคนเดียวกันถือเป็นกุญแจสำคัญของเรื่องนี้

4. การเป็นที่ชื่นชอบเป็นเรื่องดี แต่จะดียิ่งกว่าหากสามารถแจกจ่ายผลประโยชน์ให้สมาชิกในฝูง

จ่าฝูงที่กุมอำนาจได้ยาวนานที่สุด คือตัวที่สามารถครอบครองทรัพยากรและใช้ทรัพยากรเหล่านั้นซื้อใจและการสนับสนุนจากสมาชิกในฝูง

ในรายการวิทยุ In Analysis: Primate Politics ของบีบีซี เราได้ยินเรื่องเกี่ยวกับจ่าฝูงที่อยู่ในอำนาจได้นาน 12 ปี จากการแจกจ่ายเนื้อที่ล่ามาได้ให้แก่สมาชิกในฝูง

5. ภัยจากภายนอกอาจช่วยค้ำจุนการสนับสนุนภายในกลุ่ม (หากเป็นภัยจริง...)

เมื่อเผชิญกับภัยคุกคามจากภายนอก ฝูงสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมจะเกาะกลุ่มกันโดยที่ลืมความขัดแย้งที่เคยมีในอดีต

แต่เป็นที่น่าสนใจว่าไม่มีหลักฐานมากนักที่สนับสนุนพฤติกรรมเช่นนี้ในมนุษย์ กรณีที่ผู้นำจงใจก่อสงครามขึ้นเพื่อเบี่ยงเบนความสนใจจากปัญหาวุ่นวายภายในประเทศ เว้นเสียแต่เป็นภัยรุนแรงที่คาดไม่ถึง เช่น เหตุวินาศกรรม 9/11