พยาธิลูกผสมสายพันธุ์ใหม่ที่สามารถแทรกซึมเข้าอวัยวะสืบพันธุ์ อาจระบาดไปทั่วโลก

ปรสิตชนิดนี้เข้าสู่ร่างกายทางผิวหนังและซ่อนตัวอยู่ในกระแสเลือด จากนั้นเมื่อมันออกไข่ ไข่ของมันจะไปฝังตัวอยู่ในตับ ปอด และอวัยวะสืบพันธุ์ และอาจตรวจไม่พบเป็นเวลาหลายปี

นักวิทยาศาสตร์กำลังเตือนว่า โรคพยาธิใบไม้ในเลือดหรือไข้หอยทาก (snail fever) ซึ่งเป็นโรคปรสิตที่ถูกมองข้าม อาจกำลังวิวัฒนาการไปในรูปแบบที่ควบคุมได้ยากมากขึ้น

ในแต่ละปี ผู้ป่วยกว่า 250 ล้านคนที่เข้ารับการรักษาโรคนี้ ส่วนใหญ่อาศัยอยู่ในทวีปแอฟริกา ซึ่งเป็นถิ่นกำเนิดของหอยทากชนิดที่เป็นพาหะนำเชื้อปรสิตชนิดนี้เข้าสู่ร่างกายมนุษย์

แต่มีการรายงานการแพร่เชื้อปรสิตใน 78 ประเทศทั่วโลก รวมถึงจีน เวเนซุเอลา และอินโดนีเซีย

องค์การอนามัยโลก (WHO) กล่าวว่านี่เป็น "ปัญหาที่น่าเป็นห่วงระดับโลก" หลังจากการวิจัยพบการเปลี่ยนแปลงในปรสิต ซึ่งหมายความว่ามันอาจแพร่กระจายไปยังภูมิภาคใหม่ ๆ ได้

คำเตือนนี้เกิดขึ้นในขณะที่องค์การอนามัยโลกกำลังจัดงาน วันโรคเขตร้อนที่ถูกโลกละเลย (World Neglected Tropical Diseases Day) ซึ่งมีจุดมุ่งหมายเพื่อเน้นถึงโรคที่เกิดจากไวรัส แบคทีเรีย ปรสิต และเชื้อรา ซึ่งส่งผลกระทบต่อผู้คนกว่าหนึ่งพันล้านคนที่อาศัยอยู่ในภูมิภาคที่ยากจนอย่างมาก

โรคพยาธิใบไม้ในเลือดคืออะไร ?

โรคพยาธิใบไม้ในเลือด เกิดขึ้นเมื่อมนุษย์หรือสัตว์สัมผัสกับน้ำที่มีตัวอ่อนของหอยทากปนเปื้อน ตัวอ่อนเหล่านี้จะปล่อยเอนไซม์ที่ย่อยสลายผิวหนัง จากนั้นพวกมันจะชอนไชเข้าไปในร่างกาย

ตัวอ่อนเหล่านี้จะพัฒนาเป็นพยาธิตัวเต็มวัยซึ่งอาศัยอยู่ในหลอดเลือด จากนั้นตัวเมียจะวางไข่ ไข่เหล่านี้บางครั้งจะถูกขับออกมาทางอุจจาระหรือปัสสาวะ แต่ก็อาจติดอยู่ในเนื้อเยื่อได้เช่นกัน การตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายต่อไข่เหล่านี้จะทำลายเนื้อเยื่อที่แข็งแรงโดยรอบในที่สุด ซึ่งอาจทำให้เกิดความเสียหายต่ออวัยวะได้

ไข่ยังสามารถติดอยู่ในและรอบ ๆ อวัยวะในอุ้งเชิงกราน ซึ่งเป็นภาวะที่เรียกว่า โรคพยาธิใบไม้ในระบบทางเดินปัสสาวะและอวัยวะสืบพันธุ์ โรคนี้อาจทำให้ปวดท้อง เกิดเชื้อมะเร็ง และในกรณีที่รุนแรงอาจถึงแก่ชีวิตได้

โรคพยาธิหอยทากสามารถรักษาได้ด้วยยาฆ่าพยาธิ ซึ่งองค์การอนามัยโลกแนะนำให้กลุ่มเสี่ยง เช่น เด็กเล็ก หรือคนงานเกษตรและประมง รับยาเป็นประจำทุกปีมาเป็นเวลาหลายปีแล้ว

แต่ปรสิตสายพันธุ์ใหม่ ๆ อาจตรวจไม่พบด้วยวิธีการรักษาในปัจจุบัน ดังที่นักวิทยาศาสตร์ เช่น ศาสตราจารย์ เจนลิซา มูซายา รองผู้อำนวยการโครงการวิจัยทางคลินิกโครงการวิจัยทางคลินิกมาลาวี ลิเวอร์พูล เวลล์คัม (Malawi Liverpool Wellcome Clinical Research Programme) กล่าว

"แค่เพียงยอดภูเขาน้ำแข็ง"

แล้วอะไรคือสาเหตุของการระบาดในท้องถิ่นอย่างต่อเนื่อง? งานวิจัยเผยว่าปรสิตในมนุษย์และสัตว์กำลังผสมพันธุ์กัน ทำให้เกิดปรสิตสายพันธุ์ "ลูกผสม" ใหม่

ปรสิตลูกผสมเหล่านี้สามารถแพร่เชื้อได้ทั้งในมนุษย์และสัตว์ ทำให้การควบคุมการแพร่กระจายทำได้ยากขึ้น

นักวิทยาศาสตร์ทราบอยู่แล้วว่าปรสิตในสัตว์และมนุษย์สายพันธุ์ต่าง ๆ กำลังผสมพันธุ์กัน แต่พวกเขาไม่แน่ใจว่าไข่ลูกผสมเหล่านี้จะฟักตัวและอยู่รอดได้นอกร่างกายของสิ่งมีชีวิตที่เป็นที่อยู่ของปรสิตหรือไม่

เพื่อพิสูจน์ว่าสิ่งนี้เกิดขึ้นจริง พวกเขาจึงเก็บตัวอย่างจากคนและสัตว์ในชุมชนที่เลือกไว้ในมาลาวี พวกเขาค้นพบว่า 7% ของปรสิตที่พวกเขาทดสอบเป็นปรสิตลูกผสมกลายพันธุ์ ซึ่งมากกว่าที่พวกเขาคาดไว้มาก

นี่หมายความว่าปรสิตกลายพันธุ์กำลังขยายพันธุ์ได้สำเร็จและจะแพร่กระจายในที่สุด

"มันจะเป็นเรื่องใหญ่มากหากการแพร่กระจายยังคงดำเนินต่อไปในธรรมชาติ" มูซายาบอกกับบีบีซี

เนื่องจากทีมของเธอทดสอบแค่เฉพาะในบางพื้นที่ เธอจึงเตือนว่าอาจยัง "มีปัญหาที่ใหญ่กว่านั้น" โดยเฉพาะอย่างยิ่งเนื่องจากการทดสอบไม่ได้ตรวจพบเสมอไป

มูซายาเตือนว่า ในอนาคตมันอาจสามารถแข่งขันและเอาชนะปรสิตสายพันธุ์ดั้งเดิมได้ในที่สุด

นี่อาจเป็นปัญหาใหญ่ เนื่องจากแพทย์ยังไม่รู้วิธีจัดการกับผู้ป่วยที่ติดเชื้อปรสิตลูกผสมเหล่านี้ เธอกล่าว

"นี่คือเสียงเรียกร้องจากเราถึงผู้กำหนดนโยบายว่า 'เฮ้ ตื่นได้แล้ว... เราทำอะไรสักอย่างอย่างรวดเร็วก่อนที่พวกมันจะกลายเป็นปัญหาใหญ่ได้ไหม ?'"

การวินิจฉัยมักตรวจไม่พบมะเร็งที่อวัยวะเพศ

การศึกษายังเผยให้เห็นว่าพยาธิลูกผสมกำลังแพร่เชื้อไปยังอวัยวะเพศของมนุษย์ แม้ว่าการวินิจฉัยจะทำได้ยากกว่า เนื่องจากไข่ของพวกมันมีลักษณะไม่เหมือนไข่พยาธิทั่วไปเมื่อมองผ่านกล้องจุลทรรศน์ นอกจากนั้นบุคลากรทางการแพทย์อาจเข้าใจผิดได้ด้วยว่าเป็นนั่นโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์

หากไม่ได้รับการรักษา โรคพยาธิใบไม้ในระบบทางเดินปัสสาวะและอวัยวะสืบพันธุ์อาจนำไปสู่แผลที่อวัยวะเพศ รวมถึงภาวะมีบุตรยาก และความเสี่ยงต่อการติดเชื้อเอชไอวีที่เพิ่มขึ้น สำหรับผู้หญิง ผลกระทบทางการวินิจฉัย สังคม และการสืบพันธุ์นั้นถือว่ารุนแรงกว่ามาก

"ลองคิดดูว่าถ้าผู้หญิงคนหนึ่งไม่สามารถมีลูกได้...ในวัฒนธรรมท้องถิ่นของเรา การมีลูกเป็นเรื่องสำคัญมาก ดังนั้นผู้คนจะเริ่มเรียกคุณด้วยคำที่ไม่สุภาพ มันเป็นโรคที่แย่และน่าเศร้ามากจริง ๆ" มูซายา กล่าว

ความก้าวหน้าภายใต้แรงกดดัน

นักวิทยาศาสตร์ค้นพบว่าปรสิตลูกผสมอาจทำให้โรคนี้แพร่ระบาดไปยังภูมิภาคใหม่ ๆ ได้

การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ นักท่องเที่ยว และการอพยพ ล้วนเป็นสาเหตุที่ทำให้โรคพยาธิใบไม้ในเลือดแพร่ระบาดได้ และปรสิตลูกผสมทำให้การควบคุมโรคนี้ยากขึ้น การระบาดของปรสิตลูกผสมได้รับการรายงานแล้วในบางส่วนของยุโรปตอนใต้

"นี่เป็นความกังวลทั่วโลก" ดร.อมาดู การ์บา ดจิร์มาย หัวหน้าโครงการควบคุมโรคพยาธิใบไม้ในเลือดขององค์การอนามัยโลกกล่าว

องค์การอนามัยโลกกังวลว่าสิ่งนี้อาจส่งผลกระทบต่อเป้าหมายการกำจัดโรค

"เรามีประเทศที่ไม่มีการแพร่เชื้อในมนุษย์ แต่ปรสิตยังคงอยู่ในสัตว์ และนี่อาจเป็นความเสี่ยงต่อมนุษย์" เขากล่าว

องค์การอนามัยโลกกำลังเปลี่ยนแนวทางเพื่อรับมือกับภัยคุกคามใหม่นี้ ในปีนี้องค์การอนามัยโลกจะออกแนวทางใหม่เกี่ยวกับการควบคุมโรคในสัตว์ และได้ส่งคำเตือนระหว่างประเทศไปยังประเทศต่าง ๆ เกี่ยวกับปรสิตลูกผสมแล้ว

องค์การอนามัยโลกกำลังเปลี่ยนแนวทางเพื่อรับมือกับภัยคุกคามใหม่นี้ โดยในปีนี้องค์การอนามัยโลกจะออกแนวทางใหม่เกี่ยวกับการควบคุมโรคในสัตว์ และได้ส่งคำเตือนระหว่างประเทศไปยังประเทศต่าง ๆ เกี่ยวกับปรสิตลูกผสมแล้ว

โครงการให้ยาฆ่าปรสิตขนาดใหญ่ส่งผลให้จำนวนผู้ป่วยโรคไข้หอยทากลดลงถึง 60% ระหว่างปี 2006 ถึง 2024

แต่ความคืบหน้าต้องอาศัยเงินทุนอย่างต่อเนื่อง ซึ่งเป็นสิ่งที่เป็นปัญหาจากการลดลง 41% ของความช่วยเหลือสำหรับโรคเขตร้อนที่ถูกละเลยระหว่างปี 2018 ถึง 2023 องค์การอนามัยโลกระบุ

แต่มูซายายังไม่หมดหวังว่าโรคนี้จะสามารถหยุดยั้งได้

"เราสามารถกำจัดโรคนี้ได้ แต่ไม่ใช่หน้าที่ของคน ๆ เดียว...สำหรับเรา เราเป็นผู้ริเริ่ม เรากำลังบอกว่า 'เรามีปัญหานี้ มาจัดการมันตอนนี้กันเลย'" มูซายากล่าวทิ้งท้าย