เจาะลึกขั้นตอนปฏิบัติการนำตัวประกันชาวอิสราเอลในฉนวนกาซากลับบ้าน

มันเริ่มต้นด้วยการต่อสายโทรศัพท์พูดคุยสอบจากสถานที่แห่งหนึ่งที่ปลายสาย

เมื่อได้รับรายละเอียดแล้ว ทีมจากคณะกรรมการกาชาดระหว่างประเทศ International Committee of the Red Cross - ICRC) จะออกเดินทางด้วยรถยนต์ที่มีโลโก้ขององค์กรด้านมนุษยธรรมเพื่อไปรับตัวประกันในฉนวนกาซา

เจ้าหน้าที่ทหารและบุคลากรทางการแพทย์ของอิสราเอลยังรวมตัวกันในสถานที่ต่าง ๆ หลายแห่ง เพื่อรอรับพวกเขากลับบ้าน

การปล่อยตัวตัวประกัน ที่ผู้คนทั่วโลกต่างเฝ้ารับชม เกิดขึ้นหลังจากการเจรจาที่ตึงเครียดยาวนานหลายเดือนเพื่อยุติสงครามระหว่างอิสราเอล-ฮามาส ที่เริ่มต้นขึ้นเมื่อ 7 ต.ค. 2023 เมื่อนักรบฮามาสบุกข้ามพรมแดนอิสราเอล สังหารผู้คนไปราว 1,200 ราย และลักพาตัวไปอีก 251 ราย

ในช่วง 15 เดือนต่อมา มีชาวปาเลสไตน์มากกว่า 47,000 คนเสียชีวิตในฉนวนกาซา ตามรายงานของกระทรวงสาธารณสุขของกลุ่มฮามาส และยังมีอีกหลายคนสูญเสียบ้านเรือนจากการโจมตีของอิสราเอล

ภายใต้ข้อตกลงหยุดยิงระหว่าง 2 ฝ่ายที่เริ่มมีผลบังคับใช้ในวันที่ 19 ม.ค. ซึ่งในระยะแรกกินเวลานาน 6 สัปดาห์ ตัวประกันชาวอิสราเอลรวม 33 คนจะได้รับการปล่อยตัวและส่งกลับไปหาครอบครัว เพื่อเป็นการแลกเปลี่ยนให้นักโทษชาวปาเลสไตน์นับร้อยคนที่อยู่ในเรือนจำของอิสราเอลก็จะได้รับการปล่อยตัว

หากเกิดข้อผิดพลาดใด ๆ มันมีความเสี่ยงที่ตัวประกันจะถูกคุมขังต่อไป และสงครามอาจกลับมาปะทุอีกครั้ง

ซาราห์ เดวีส์ โฆษกของ ICRC กล่าวว่า "นี่เป็นมากกว่าแค่การขับรถ"

"ปฏิบัติการเหล่านี้อาจดูเรียบง่าย แต่จริง ๆ แล้วมีความสลับซับซ้อนมากและต้องมีมาตรการรักษาความปลอดภัยที่เข้มงวดเพื่อลดความเสี่ยงสำหรับผู้เกี่ยวข้องให้เหลือน้อยที่สุด"

ICRC ซึ่งรับหน้าที่เป็นคนกลางที่เป็นกลางในการส่งมอบตัวประกัน ได้รวบรวมทีมผู้เชี่ยวชาญ โดยบางคนเคยมีส่วนร่วมในการปฏิบัติการลักษณะเดียวกันมาก่อน ถึงแม้รอบนี้จะท้าทายมากกว่าครั้งอื่น ๆ ก็ตาม

การวางแผนที่สำคัญยิ่ง

มีรายละเอียดบางประการที่ ICRC ไม่สามารถเปิดเผยต่อสาธารณะได้ เพราะกังวลว่าอาจกระทบต่อความปลอดภัยของการปฏิบัติการ

นางเดวีส์กล่าวว่า การวางแผนเป็นสิ่งสำคัญเพื่อให้แน่ใจว่าการแลกเปลี่ยนจะดำเนินไปอย่างราบรื่น พวกเขาได้เตรียมเส้นทางอื่นเพื่อไปยังสถานที่ต่าง ๆ ในฉนวนกาซา โดยตระหนักดีว่า "เส้นทางที่ปลอดภัยที่สุดอาจเปลี่ยนแปลงได้ตลอดเวลา"

ความกังวลใหญ่ที่สุดของพวกเขาคือ อันตรายจากวัตถุระเบิดที่ยังไม่ระเบิด โครงสร้างพื้นฐานที่ถูกทำลายและได้รับความเสียหาย และฝูงชนจำนวนมากที่ "อารมณ์พลุ่งพล่าน"

"ทีมของเราเตรียมการและวางแผนสำหรับสถานการณ์ต่าง ๆ ให้มากที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้" เธอกล่าว

"สิ่งที่สำคัญที่สุดสำหรับเราคือ สามารถส่งตัวบุคคลให้กลับบ้านอย่างปลอดภัย"

ทว่าการมีแผนสำหรับทุกสิ่ง เป็นเรื่องที่เป็นไปไม่ได้

"จากประสบการณ์ก่อนหน้านี้ ไม่ว่าจะเป็นที่นี่หรือที่อื่น ๆ ทั่วโลก เรารู้ดีว่ารายละเอียดด้านการขนส่งและรายละเอียดขั้นสุดท้ายอาจเปลี่ยนแปลงได้ตลอดเวลา แม้กระทั่งในระหว่างการปฏิบัติการจริง" นางเดวีส์กล่าว

เจ้าหน้าที่ทางการแพทย์และผู้เชี่ยวชาญด้านการปนเปื้อนของอาวุธ ซึ่งได้รับการฝึกฝนในการระบุเศษซากวัตถุระเบิดจากสงคราม เดินทางร่วมไปกับทีม

ระหว่างปฏิบัติการ ตัวแทนของ ICRC ยังคงติดต่อกับเจ้าหน้าที่อิสราเอล กลุ่มฮามาส รวมถึงผู้ไกล่เกลี่ยเป็นระยะ

ในการปล่อยตัวประกันครั้งก่อนหน้านี้ ฮามาสเผยแพร่ชื่อของตัวประกันที่ได้รับการปล่อยตัวล่วงหน้าผ่านทางแอปพลิเคชันเทเลแกรม (Telegram) โดยไม่มีการเปิดเผยว่าการส่งมอบตัวประกันจะเกิดขึ้นที่ใด

สัญญาณสาธารณะครั้งแรกเกี่ยวกับสถานที่ดังกล่าว มาจากการปรากฏตัวของสมาชิกกองกำลังทหารของกลุ่มฮามาสที่ติดอาวุธและสวมหน้ากาก

"ผมทราบจากคนขายของว่ามีอะไรเกิดขึ้นที่ทางแยก และนักรบอัลกัสซัมกำลังจัดขบวนพาเหรด" ผู้สื่อข่าวท้องถิ่นเล่าถึงการปล่อยตัวประกันครั้งแรกในเมืองกาซาเมื่อต้นเดือน ม.ค.

ฝูงชนเริ่มรวมตัวกันเพื่อดูนักรบที่รวมตัวกันจัดแถวเป็นรูปขบวน และเริ่มมีข่าวลือแพร่สะพัดว่าตัวประกัน 3 คนแรกที่ได้รับการปล่อยตัวภายใต้ข้อตกลงหยุดยิงจะปรากฏกายที่นั่น

"เมื่อผู้คนตระหนักว่าที่นี่จะเป็นสถานที่ส่งมอบตัวประกันชาวอิสราเอล ผู้คนก็เริ่มตะโกน [เพื่ออัล-กัสซัม และผู้นำระดับสูงของกลุ่มฮามาส]" เขากล่าวและว่า "พวกเขาเริ่มตะโกนว่า 'พระเจ้าทรงยิ่งใหญ่' ซึ่งแสดงให้เห็นว่าพวกเขามีความสุขมากเพียงใด"

ผู้สื่อข่าวยังไปสังเกตการณ์การปล่อยตัวประกันระลอก 2 ในสัปดาห์ถัดมา โดยเขาบรรยายว่าครั้งนี้ "การจัดการเป็นระบบมากขึ้น"

นักรบฮามาสจัดเวทีเล็ก ๆ พร้อมโต๊ะและเก้าอี้ และยืนเรียงแถวเพื่อแยกตัวประกันออกจากฝูงชน

รถยนต์สีขาวที่มีกระจกสีดำสนิทถูกนำมาใช้ในภารกิจนำส่งตัวประกัน ซึ่งเป็นทหารหญิงอิสราเอล 4 นาย

หญิงสาวเหล่านี้ถูกถ่ายวิดีโอขณะกล่าวขอบคุณผู้จับกุมพวกเธอ และได้รับถุงของขวัญด้วย ซึ่งปรากฏภาพในวิดีโอที่กองกำลังทหารของกลุ่มฮามาสนำออกเผยแพร่

พวกเธอถูกนำตัวขึ้นไปบนเวทีและโบกมือให้กับฝูงชนที่กำลังโห่ร้อง ก่อนส่งตัวต่อให้ไปอยู่ในการดูแลของ ICRC

ในเวลาต่อมา อับดุล ลาติฟ อัล-กานู โฆษกของกลุ่มฮามาส ออกแถลงการณ์ระบุว่า "ฉากและรายละเอียด" ของการส่งมอบที่จัดขึ้นนี้ "บอกเล่าเรื่องราวของความคิดสร้างสรรค์ ความกล้าหาญของการต่อต้าน และเสริมสร้างแบบอย่างของความภาคภูมิใจและศักดิ์ศรี"

เดวีส์ กล่าวว่า มีบางประเด็นในการส่งมอบที่ "อยู่นอกเหนือการควบคุมของเรา"

"เจ้าหน้าที่ ICRC พยายามอย่างเต็มที่ในการปกป้องศักดิ์ศรีของผู้ที่ได้รับการปล่อยตัวทุกครั้ง แต่... สิ่งสำคัญคือผู้คนต้องตระหนักถึงข้อจำกัดของสิ่งที่เราสามารถทำได้" เธอกล่าว

"สิ่งที่สำคัญสูงสุดสำหรับเราคือความสำเร็จในการปล่อยตัวและเคลื่อนย้ายผู้ที่อยู่ในความดูแลของเราได้อย่างปลอดภัย"

ตัวประกันถูกส่งตัวไปยังกองกำลังป้องกันอิสราเอล (IDF) ที่ชานเมืองกาซาซิตี้

พันเอก ดร. อาวี บานอฟ รองหัวหน้าคณะแพทย์แห่งกองกำลังป้องกันประเทศอิสราเอล กล่าวว่า "เราได้เตรียมพร้อมรับตัวประกันในเขตชานเมืองกาซาและพื้นที่อื่น ๆ"

"เราเตรียมพร้อมอยู่เสมอ เพราะฮามาสไม่ได้บอกว่า 'โอเค เราจะปล่อยพวกเขาในพื้นที่นี้หรือพื้นที่นั้น' "

ตรงข้ามชายแดน มีจุดต้อนรับเพื่อรองรับผู้อพยพ

ในพื้นที่ที่ดังกล่าวมีเจ้าหน้าที่ทหารและบุคลากรทางการแพทย์ เจ้าหน้าที่สังคมสงเคราะห์ และครอบครัวของตัวประกันรออยู่

อดีตแพทย์ทหารอิสราเอลซึ่งมีส่วนร่วมในปฏิบัติการส่งตัวประกันกลับประเทศครั้งแรกในช่วงหยุดยิงเดือน พ.ย. 2023 จำได้ว่า เขากำลังรออยู่ข้างรถพยาบาลที่ฐานทัพใกล้ชายแดน เขาเป็นหนึ่งในหลายทีมที่รอรับมือในกรณีที่ตัวประกันคนใดคนหนึ่งประสบเหตุฉุกเฉินทางการแพทย์ และเขาบอกว่ามีคำสั่งที่เข้มงวดเกี่ยวกับวิธีการโต้ตอบกับบรรดาตัวประกันที่เพิ่งหวนกลับบ้านเกิด

เขาเล่าว่า "เราถูกบอกว่าถ้าคุณเคลื่อนย้ายพวกเขาออกไป ห้ามตั้งคำถาม ห้ามทำอะไรที่ไม่เหมาะสม เพียงแค่เงียบไว้ แล้วถ้าตัวประกันถามคุณบางอย่างหรือต้องการอะไร แน่นอนว่าคุณจะต้องตอบและมอบสิ่งนั้นให้กับพวกเขา แต่อย่าทำตัวเด่นจนเกินไป"

เขากล่าวว่า บรรยากาศที่ฐานทัพเต็มไปด้วยความตื่นเต้นและความกังวล "มันเป็นภารกิจที่สำคัญมาก" เขากล่าว

พันเอก ดร.บานอฟ บอกว่า ตัวประกันที่รับการปล่อยตัวมา จะเข้าสู่กระบวนการรายงานตัวระหว่างพวกเขากับเจ้าหน้าที่ทางการแพทย์ จากนั้นจัดให้มีแพทย์ พยาบาล และนักสังคมสงเคราะห์คอย "อยู่เคียงข้างพวกเขาตลอดทาง" เพื่อนำพวกเขาส่งโรงพยาบาล

ขณะที่ครอบครัวได้รับคำแนะนำว่าให้เวลาตัวประกัน "สักหน่อย" ในการอยู่กับทีมแพทย์ ก่อนการกลับมาอยู่พร้อมหน้าพร้อมตากัน เพื่อให้พวกเขา "ได้หายใจและเข้าใจว่า [พวกเขา] อยู่ในสถานที่ที่ปลอดภัยอีกครั้ง"

ให้กำลังใจแก่ตัวประกัน

"เราเริ่มต้นด้วยการให้วิตามิน อาหาร และเครื่องดื่มเล็ก ๆ น้อย ๆ จากนั้นถึงตามด้วย [การให้เจอ] ครอบครัว" พันเอก ดร.บานอฟ กล่าว

เขาระบุว่า ในฐานะส่วนหนึ่งของกระบวนการบำบัดให้ผ่อนคลาย (grounding process) จะพยายามให้ตัวประกันที่ได้รับการปล่อยตัวสามารถตัดสินใจเองได้ โดยถามคำถาม เช่น "คุณอยากอาบน้ำก่อนหรือหลังพบพ่อแม่ของคุณ"

เขาบอกว่า สำหรับตัวประกัน 7 คนแรกที่ได้รับการปล่อยตัว ส่วนใหญ่มี "บาดแผลจากสะเก็ดระเบิด" และยังมีอาการขาดสารอาหารและมีปัญหาด้านการเผาผลาญอีกด้วย

"สภาพร่างกายของพวกเขาไม่ดีเลย ส่วนจิตใจเป็นปัญหาที่ซับซ้อนมาก" เขากล่าว

เขาตั้งข้อสังเกตว่า ในอีกไม่กี่สัปดาห์ข้างหน้า ศพของตัวประกันที่เสียชีวิตก็จะมาถึง พร้อมกับมีแผนที่จะนำร่างของพวกเขาไปที่ห้องปฏิบัติการนิติเวชก่อนประกอบพิธีศพในอิสราเอล

หลังจากได้รับการรักษาเบื้องต้นที่จุดต้อนรับ ตัวประกันที่รอดชีวิตจะถูกส่งตัวไปยังโรงพยาบาลอื่นในประเทศด้วยเฮลิคอปเตอร์ "ที่ดัดแปลงเป็นพิเศษ"

พันเอก ดร.บานอฟ กล่าวว่า "เราบอกพวกเขาว่า… เราจะนั่งเฮลิคอปเตอร์กลับบ้าน และถ้าคุณยินดี เราจะเริ่มพูดคุยเกี่ยวกับสิ่งที่คุณต้องประสบมา"

ตรงนั้นเป็นสถานที่ที่กระบวนการฟื้นฟูที่เหมาะสมจะเริ่มต้นขึ้น