บทวิเคราะห์: ข้อตกลงหยุดยิงมีความหมายอย่างไรต่ออิหร่าน และอะไรคือฉากทัศน์ต่อจากนี้ ?

เมื่อไม่กี่วันก่อน กลุ่มสายแข็งชาวอิหร่านที่บริหารเทศบาลกรุงเตหะรานได้ติดตั้งป้ายขนาดใหญ่ที่ทางแยกที่พลุกพล่านที่สุดแห่งหนึ่งในเมืองหลวง ป้ายนั้นประกาศว่า "ช่องแคบฮอร์มุซจะยังคงปิดต่อไป"

นี่เป็นสัญญาณบ่งบอกถึงคำสั่งจากผู้นำสูงสุดคนใหม่ของอิหร่าน โมจตาบา คาเมเนอี ซึ่งยังไม่ได้ปรากฏตัวต่อสาธารณะนับตั้งแต่ได้รับการแต่งตั้งเป็นผู้นำเมื่อเดือนที่แล้ว

อย่างไรก็ตาม ป้ายนั้นอาจต้องถูกรื้อถอนหลังจากที่อิหร่านตกลงหยุดยิงชั่วคราวเป็นระยะเวลาสองสัปดาห์ และเปิดช่องแคบแห่งนี้อีกครั้งตามการร้องขอของปากีสถาน ซึ่งเป็นผู้ไกล่เกลี่ยระหว่างสหรัฐฯ และอิหร่าน

อิหร่านกล่าวย้ำในหลายครั้งว่าจะไม่ยอมรับการหยุดยิงชั่วคราว และต้องการให้สงครามระหว่างสหรัฐฯ และอิสราเอลต่ออิหร่านยุติลงอย่างถาวร

นั่นทำให้กลุ่มสายแข็งในอิหร่านไม่พอใจ รายงานจากในกรุงเตหะรานระบุว่า พวกเขาจุดไฟเผาธงชาติสหรัฐฯ และอิสราเอลหลังมีการประกาศข้อตกลงหยุดยิง

ทั้งนี้ มีกองกำลังอาสาสมัครบาซิจ (Basij) กลุ่มหนึ่งเดินขบวนไปยังกระทรวงการต่างประเทศในช่วงกลางดึกเพื่อคัดค้านการตัดสินใจดังกล่าวด้วย

ไม่กี่ชั่วโมงต่อมา บรรณาธิการของหนังสือพิมพ์สายแข็งอย่าง เคย์ฮัน (Kayhan) เขียนว่า การตกลงหยุดยิงเป็น "ของขวัญแก่ศัตรู" ทำให้พวกเขาสามารถเติมเสบียงและทำสงครามต่อไปได้

กลุ่มสายแข็งเหล่านี้ฮึกเหิมขึ้นจากความสามารถของอิหร่านในการปิดช่องแคบและในการสร้างความเสียหายให้กับประเทศชายฝั่งอ่าวเปอร์เซียด้วยขีปนาวุธและโดรน

พวกเขายืนยันว่าอิหร่านได้เปรียบในการเผชิญหน้ากับสหรัฐฯ และอิสราเอล อิหร่านจึงควรทำสงครามต่อไป

การตัดสินใจยอมรับคำขอจากเชห์บาซ ชารีฟ นายกรัฐมนตรีปากีสถาน และจอมพลอาซิม มูนีร์ ผู้บัญชาการกองทัพนั้น กระทำโดยสภาความมั่นคงแห่งชาติสูงสุดของอิหร่าน (Iran's Supreme National Security Council - SNSC) ซึ่งเป็นองค์กรตัดสินใจสูงสุดของประเทศภายใต้ผู้นำสูงสุดและนำโดยประธานาธิบดีมาซูด เปเซชเคียน ซึ่งมีแนวความคิดแบบสายกลาง

สภาความมั่นคงแห่งชาติสูงสุดของอิหร่านประกาศว่า การเดินเรือผ่านช่องแคบฮอร์มุซอย่างปลอดภัยจะเป็นไปได้เป็นเวลาสองสัปดาห์เพื่อแลกกับการหยุดยิงจากสหรัฐฯ และอิสราเอล ในในระหว่างที่สหรัฐฯ และอิหร่านกำลังดำเนินการเจรจากัน

มีรายงานระบุด้วยว่า จีนซึ่งเป็นพันธมิตรใกล้ชิดของอิหร่าน มีบทบาทสำคัญในการโน้มน้าวให้อิหร่านยอมรับข้อเรียกร้องของปากีสถาน

ผ่อนคลายสถานการณ์แค่เพียงชั่วคราว ?

แต่อิหร่านก็ได้รับความเสียหายอย่างหนักแล้ว นับตั้งแต่สงครามดำเนินไปแล้วกว่า 40 วัน

นักเคลื่อนไหวด้านสิทธิมนุษยชนกล่าวว่า มีผู้เสียชีวิตมากกว่า 3,000 คน และประธานาธิบดีสหรัฐฯ ได้ขู่ว่าจะก่อให้เกิดความตายและความเสียหายเพิ่มเติมในวงกว้างกว่าที่ผ่านมา

แม้แต่ในกลุ่มหัวแข็งอิหร่าน ก็เริ่มเป็นที่แน่ชัดแล้วว่าอิหร่านต้องหาทางออกก่อนที่โครงสร้างพื้นฐานที่สำคัญของประเทศจะถูกทำลายไปมากกว่านี้

เพียงไม่กี่ชั่วโมงก่อนการประกาศหยุดยิง โกลาม-โฮสเซน โมห์เซนี-เอเจอี ประธานศาลยุติธรรมสายแข็ง กล่าวกับสถานีโทรทัศน์ของรัฐอิหร่านว่า อิหร่านกำลังพยายามยุติสงครามในขณะที่ประเทศยังคงได้เปรียบอยู่

เขากล่าวซ้ำในสิ่งที่ โมฮัมหมัด จาวาด ซารีฟ อดีตรัฐมนตรีต่างประเทศสายกลาง เขียนไว้เมื่อไม่กี่วันก่อนในบทความในนิตยสาร Foreign Affairs ของสหรัฐฯ

สภาความมั่นคงแห่งชาติสูงสุดของอิหร่านได้อธิบายถึงข้อตกลงหยุดยิงว่าเป็นชัยชนะของอิหร่าน และเรียกร้องให้ผู้สนับสนุนระบอบการปกครองยังคงสามัคคีกันต่อไป

นอกจากนี้ ยังมีการเปลี่ยนแปลงจากท่าทีแข็งกร้าวอีกประการหนึ่ง คือ ตามรายงานของสื่ออิหร่าน โมฮัมหมัด บาเกอร์ กาลิบาฟ ประธานรัฐสภาอิหร่าน จะเป็นผู้นำคณะผู้แทนอิหร่านในการเจรจากับสหรัฐฯ ในกรุงอิสลามาบัด โดยจะเจรจาโดยตรงกับ เจดี แวนซ์ รองประธานาธิบดีสหรัฐฯ

การเจรจาโดยตรงกับสหรัฐฯ มักถูกสั่งห้ามโดยอยาตอลลาห์ อาลี คาเมเนอี อดีตผู้นำสูงสุดเสมอ โดยเขาถูกสังหารที่บ้านพักของเขาจากการโจมตีของอิสราเอลในช่วงเริ่มต้นของสงคราม

ดูเหมือนว่าการติดต่อโดยตรงจะได้รับการอนุมัติจากผู้นำคนใหม่ คือ โมจตาบา บุตรชายของเขา

แต่ทั้งสองฝ่าย คือ สหรัฐฯ และอิหร่าน ยังคงอยู่ห่างไกลจากการมีสันติภาพที่ยั่งยืนในตอนนี้

สงครามอาจปะทุขึ้นอีกครั้งหากการเจรจาล้มเหลว นั่นเป็นสิ่งที่ชาวอิหร่านบางคนที่สนับสนุนสงครามอาจหวังไว้ เพราะพวกเขามองว่าสงครามเป็นวิธีที่จะกำจัดสิ่งที่พวกเขาคิดว่าเป็นระบอบการปกครองที่ชั่วร้าย

แต่สำหรับคนอื่น ๆ อีกมากมาย การหยุดยิงก็เป็นการบรรเทาความทุกข์ยากจากความตายและการทำลายล้างที่พวกเขาต่างต้องการ