เอไอจับผิดผลงานชิ้นเอก “ราฟาเอล” พบใช้ศิลปินนิรนามช่วยวาดภาพ

โปรแกรมปัญญาประดิษฐ์หรือเอไอ (AI) นั้น สามารถจะได้รับการฝึกฝนให้มีสายตาแหลมคม จับรายละเอียดยิบย่อยในงานศิลปะที่หลุดรอดสายตาของมนุษย์ไปได้อย่างเหลือเชื่อ

ล่าสุดเอไอได้ตรวจพบความผิดปกติ ในผลงานชิ้นเอกของศิลปินชื่อก้องโลก “ราฟาเอล” (Raphael) โดยพบว่าเขาแอบว่าจ้างศิลปินนิรนามให้ช่วยวาดภาพของเซนต์โยเซฟหรือโจเซฟ (St. Joseph) นักบุญคนสำคัญของศาสนาคริสต์ ซึ่งปรากฏในมุมซ้ายบนของผลงานที่มีชื่อเสียง “พระแม่แห่งดอกกุหลาบ” (Madonna della Rosa)

ผลการศึกษาที่ตีพิมพ์ในวารสาร Heritage Science ระบุว่าทีมนักวิทยาศาสตร์นานาชาติจากสหรัฐฯ และสหราชอาณาจักร ซึ่งเชี่ยวชาญการตรวจสอบวัตถุโบราณ ได้พัฒนาอัลกอริทึมที่เรียนรู้เอกลักษณ์เฉพาะในทักษะการวาดภาพของราฟาเอล เพื่อนำมาตรวจสอบภาพ “พระแม่แห่งดอกกุหลาบ” ที่นักวิชาการในแวดวงศิลปะถกเถียงกันมานานว่าเป็นผลงานของราฟาเอลจริงหรือไม่

ดร.ฮัสซัน อูเกล นักคณิตศาสตร์และวิทยาการคอมพิวเตอร์ จากมหาวิทยาลัยแบรดฟอร์ดของสหราชอาณาจักร บอกว่าทีมของเขาได้พัฒนาอัลกอริทึมดังกล่าว โดยฝึกให้มันจับรายละเอียดระดับลึกในผลงานหลายชิ้นของราฟาเอล ที่ผ่านการตรวจสอบมาแล้วว่าเป็นของแท้ ซึ่งรายละเอียดเหล่านี้รวมถึงฝีแปรง การผสมและใช้เฉดสีต่าง ๆ รวมทั้งการสร้างมิติด้วยแสงเงา ซึ่งเอไอสามารถจะมองลึกลงไปในภาพ เทียบเท่ากับการมองด้วยกล้องจุลทรรศน์เลยทีเดียว

ตามปกติแล้วเราต้องใช้ข้อมูลปริมาณมหาศาลในการฝึกฝนเอไอ แต่ผลงานจากฝีมือศิลปินเอกของโลกแต่ละคนมีอยู่ไม่มากนัก นักวิทยาการคอมพิวเตอร์จึงต้องสร้างเอไอนี้ โดยดัดแปลงมาจากเครื่องมือที่ผ่านการฝึกฝนมาแล้วของบริษัทไมโครซอฟต์ชื่อว่า ResNet50 ประกอบกับใช้เทคนิคฝึกฝนเอไอที่เรียกว่า Support Vector Machine เข้าช่วยด้วย ทำให้เอไอตัวใหม่มีความแม่นยำในการตรวจสอบผลงานของราฟาเอลถึง 98%

เมื่อใช้เอไอนี้ตรวจสอบภาพ “พระแม่แห่งดอกกุหลาบ” โดยพิจารณาแบบเป็นองค์รวมทั้งภาพ เอไอไม่สามารถตัดสินได้อย่างแน่นอนว่า ผลงานนี้เป็นฝีมือของราฟาเอลหรือไม่ แต่เมื่อให้เอไอวิเคราะห์แบบแยกส่วน โดยพิจารณาใบหน้าของบุคคลที่ปรากฏในภาพทีละคน ซึ่งมีทั้งเซนต์โจเซฟ พระแม่มาดอนนา และเด็กน้อย ผลปรากฏว่าใบหน้าของนักบุญโจเซฟที่มุมซ้ายบน มีความผิดปกติและแปลกแยกแตกต่างจากใบหน้าของคนอื่นในรูปอย่างมาก

เอไอพบว่ามีความเป็นไปได้สูง ที่ราฟาเอลจะไม่ได้เป็นคนวาดใบหน้าของเซนต์โจเซฟในภาพนี้ ซึ่งสอดคล้องกับผลวิเคราะห์ของนักวิจารณ์ศิลปะบางราย ที่มองว่าใบหน้าของเซนต์โจเซฟในภาพดังกล่าว ไม่ค่อยประณีตเรียบร้อยเท่าผลงานชิ้นอื่น ๆ ของราฟาเอล

ผู้เชี่ยวชาญสันนิษฐานว่า ใบหน้าของเซนต์โจเซฟอาจเป็นผลงานของ จูลิโอ โรมาโน ศิษย์ผู้หนึ่งของราฟาเอล แต่ข้อสันนิษฐานนี้จะต้องมีการตรวจสอบกันต่อไป

จิตรกรรม “พระแม่แห่งดอกกุหลาบ” ถูกวาดขึ้นบนผืนผ้าใบในช่วงปีค.ศ. 1518-1520 โดยบรรดานักวิจารณ์ศิลปะเริ่มตั้งข้อสงสัยว่ามันอาจไม่ใช่ฝีมือของราฟาเอลทั้งหมด ตั้งแต่ช่วงต้นศตวรรษที่ 19

ดร.อูเกล กล่าวย้ำว่า เรายังไม่สามารถใช้เอไอเข้ามาแทนที่ผู้เชี่ยวชาญการตรวจสอบผลงานศิลปะได้ทั้งหมด เพราะการพิจารณาผลงานว่าเป็นของแท้หรือไม่ จะต้องพิจารณาจากข้อมูลหลายด้านประกอบกัน ดังนั้นนักวิจารณ์ศิลปะจึงยังไม่ต้องกลัวว่าจะถูกเอไอแย่งงาน แต่ควรมองว่าเอไอเป็นเพียงเครื่องมือหนึ่ง ที่สามารถนำมาช่วยตรวจสอบผลงานศิลปะได้บางส่วนในอนาคต