หลักฐานใหม่ชี้แมวเริ่มเป็นเพื่อนมนุษย์เมื่อไม่กี่พันปีก่อน ไม่ใช่หลักหมื่นปีอย่างที่เคยคาดไว้

หากพิจารณาตามแบบฉบับแมวเหมียวที่แท้จริงแล้ว คุณทราบหรือไม่ว่าแมวใช้เวลาในการตัดสินใจว่าจะสร้างสัมพันธ์กับมนุษย์เมื่อใดและที่ไหน

จากหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ชุดใหม่ การเปลี่ยนแปลงจากนักล่าในป่าไปสู่สัตว์เลี้ยงแสนรักของมนุษย์เกิดขึ้นเร็วกว่าที่เราคิดไว้มาก และเกิดขึ้นในสถานที่ที่แตกต่างออกไป

การศึกษาซากกระดูกที่พบในแหล่งโบราณคดีหลายแห่งชี้ให้เห็นว่าแมวเริ่มมีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับมนุษย์เมื่อไม่กี่พันปีก่อน และเกิดขึ้นในแอฟริกาตอนเหนือ ไม่ใช่ในแถบเลแวนต์ หรือภูมิภาคตามแนวทะเลเมดิเตอร์เรเนียนตะวันออก (ซึ่งปัจจุบันหมายถึงบริเวณอิสราเอล จอร์แดน เลบานอน ซีเรีย และพื้นที่ใกล้เคียง)

"พวกมันมีอยู่ทุกหนทุกแห่ง เราสร้างรายการโทรทัศน์เกี่ยวกับพวกมัน และพวกมันครองโลกอินเทอร์เน็ต" ศาสตราจารย์เกรเกอร์ ลาร์สัน จากมหาวิทยาลัยออกซ์ฟอร์ด กล่าว

"ความสัมพันธ์ที่เรามีกับแมวในปัจจุบันเพิ่งเริ่มต้นเมื่อประมาณ 3,500 หรือ 4,000 ปีที่แล้ว แทนที่จะเป็น 10,000 ปีที่แล้ว"

แมวในปัจจุบันทุกตัวล้วนสืบเชื้อสายมาจากสายพันธุ์เดียวกัน นั่นคือแมวป่าแอฟริกา

อย่างไรก็ตาม นักวิทยาศาสตร์ต่างรู้สึกงุนงงสงสัยมานานว่าพวกมันสูญเสียความเป็นสัตว์ป่าและพัฒนาความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับมนุษย์ได้อย่างไร ที่ไหน และเมื่อใด

เพื่อไขปริศนานี้ นักวิจัยได้วิเคราะห์ดีเอ็นเอจากกระดูกแมวที่พบในแหล่งโบราณคดีทั่วยุโรป แอฟริกาเหนือ และอนาโตเลีย (ปัจจุบันคือตุรกี) พวกเขากำหนดอายุของกระดูก วิเคราะห์ดีเอ็นเอ และเปรียบเทียบกับกลุ่มของยีน (gene pool) ของแมวในสมัยปัจจุบัน

หลักฐานใหม่แสดงให้เห็นว่าการทำให้ว่าการนำแมวมาเลี้ยงนั้น ไม่ได้เริ่มต้นพร้อมกับการถือกำเนิดของเกษตรกรรมในแถบเลแวนต์ แต่เกิดขึ้นหลังจากนั้นอีกหลายพันปี ในพื้นที่ทางตอนเหนือของแอฟริกา

"แทนที่จะเกิดขึ้นในพื้นที่ที่ผู้คนเริ่มตั้งรกรากทำการเกษตรกรรมเป็นครั้งแรก ดูเหมือนว่ามันจะกลายเป็นปรากฏการณ์ที่เกี่ยวข้องกับอียิปต์มากกว่า" ศ.ลาร์สัน กล่าว

สิ่งที่ค้นพบนี้สอดคล้องกับความรู้ของเราเกี่ยวกับดินแดนแห่งฟาโรห์ในฐานะสังคมที่เคารพนับถือแมว ยกย่องแมวในงานศิลปะ และเก็บรักษาแมวไว้ในลักษณะมัมมี่

เมื่อแมวเริ่มคุ้นเคยกับมนุษย์ พวกมันก็ถูกนำไปในที่ต่าง ๆ ทั่วโลก จากการที่มันได้รับการยกย่องในฐานะแมวประจำเรือและตัวควบคุมศัตรูพืชที่รบกวนมนุษย์ แมวเพิ่งมาถึงยุโรปเมื่อประมาณ 2,000 ปีก่อน ซึ่งช้ากว่าที่คาดไว้ก่อนหน้านี้มาก

พวกมันเดินทางไปทั่วยุโรปและเข้าสู่สหราชอาณาจักรพร้อมกับชาวโรมัน จากนั้นก็เริ่มอพยพไปทางตะวันออกตามเส้นทางสายไหมเข้าสู่ประเทศจีน

ปัจจุบัน แมวพบได้ในทุกส่วนของโลก ยกเว้นทวีปแอนตาร์กติกา

ในความพลิกผันครั้งใหม่นี้ นักวิทยาศาสตร์ค้นพบว่ามีแมวป่าชนิดหนึ่งเคยอาศัยอยู่ร่วมกับผู้คนในประเทศจีนอยู่พักหนึ่ง ก่อนแมวบ้านจะปรากฏตัวขึ้น

แมวคู่แข่งเหล่านี้คือแมวดาว แมวป่าขนาดเล็กที่มีจุดเหมือนเสือดาว อาศัยอยู่ในชุมชนมนุษย์ในประเทศจีนมานานประมาณ 3,500 ปี

The early human-leopard cat relationship was essentially "commensal" where two species live alongside each other harmlessly, said Prof Shu-Jin Luo of Peking University in Beijing.

ศ.ชู-จิน หลัว จากมหาวิทยาลัยปักกิ่งในกรุงปักกิ่ง กล่าวว่าความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับแมวดาวในยุคแรกเริ่มนั้นโดยพื้นฐานแล้วเป็นแบบ "ภาวะอิงอาศัย (commensal)" ซึ่งหมายถึงการที่สองสายพันธุ์อาศัยอยู่ร่วมกันโดยไม่เป็นอันตรายต่อกัน

"แมวดาวได้รับประโยชน์จากการอยู่ใกล้ชิดกับผู้คน ในขณะที่มนุษย์ส่วนใหญ่ไม่ได้รับผลกระทบหรือแม้กระทั่งยินดีต้อนรับพวกมันในฐานะผู้ควบคุมจำนวนสัตว์ฟันแทะโดยธรรมชาติ" เธอกล่าว

อย่างไรก็ตาม แมวดาวไม่ได้ถูกนำมาเป็นสัตว์เลี้ยง และพวกมันยังคงอาศัยอยู่ในป่าทั่วเอเชีย

ที่น่าสนใจคือ แมวดาวเพิ่งถูกผสมพันธุ์กับแมวบ้านจนได้เป็นแมวเบงกอล ซึ่งได้รับการยอมรับว่าเป็นสายพันธุ์ใหม่ในช่วงทศวรรษที่ 1980 ที่ผ่านมาเอง

งานวิจัยนี้ได้รับการตีพิมพ์ในวารสาร Science และ Cell Genomics.