ตรวจสอบยอดทหารฝ่ายรัสเซีย เสียชีวิตในสงครามยูเครนไปแล้วจำนวนเท่าไหร่ ?

จากการวิเคราะห์ของบีบีซี ยืนยันแล้วว่าผู้ที่ร่วมรบในกองทัพรัสเซียเสียชีวิตแล้วมากกว่า 95,000 ราย หลังจากสงครามในประเทศยูเครนเดินทางเข้าสู่ปีที่ 4

บีบีซีนิวส์ แผนกภาษารัสเซีย, กลุ่มสื่อสารมวลชนอิสระที่ชื่อ มีเดียโซนา (Mediazona) และอาสาสมัครต่าง ๆ ได้นับจำนวนผู้ที่เสียชีวิตนับตั้งแต่เดือน ก.พ. ปี 2022 เป็นต้นมา

จำนวนผู้เสียชีวิตดังกล่าวได้รับการตรวจสอบยืนยันโดยใช้ทั้งข้อมูลทางการ หนังสือพิมพ์ สื่อโซเชียลมีเดีย รวมถึงอนุสรณ์สถานและหลุมศพที่ผุดขึ้นใหม่ โดยจำนวนผู้เสียชีวิตที่แท้จริงนั้นมีแนวโน้มที่จะสูงกว่าตัวเลขดังกล่าวมาก เนื่องจากตัวเลขนี้ไม่ได้รวมผู้ที่เสียชีวิตขณะปฏิบัติหน้าที่ในกองกำลังติดอาวุธที่สนับสนุนรัสเซียในดอนบาสซึ่งประกาศตนเองว่าเป็นสาธารณรัฐ ซึ่งบีบีซีคาดว่าน่าจะมีนักรบที่เสียชีวิตไปราว 21,000 ถึง 23,500 คน

เกณฑ์ทหารแบบถูกใช้แล้วทิ้ง

ดานิล ดุดนิคอฟ นักศึกษาประวัติศาสตร์วัย 21 ปีจากมหาวิทยาลัยแห่งชาติโดเนตสค์ ชอบอ่านหนังสือเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างประเทศและมีความสุขกับการว่ายน้ำในตอนที่เขายังมีชีวิตอยู่

ในวันแรกของการรุกรานยูเครนอย่างเต็มรูปแบบของรัสเซีย เมื่อวันที่ 24 ก.พ. 2022 เจ้าหน้าที่ในโดเนตสค์ซึ่งประกาศตนเป็นสาธารณรัฐเอง ได้บังคับเกณฑ์ ดานิล เข้ากองทัพและส่งเขาไปประจำการยังภูมิภาคคาร์คิฟ

เพียงหนึ่งเดือนต่อมา ในวันที่ 25 มี.ค. ดานิล หายตัวไประหว่างปฏิบัติหน้าที่ จากทหารทั้งหมด 18 นายในหน่วยของเขา ไม่มีใครรอดกลับมา โดยมีทหารถูกสังหาร 13 นาย และอีก 5 รายถูกจับเป็นเชลย 4 เดือนต่อมา หลังจากการแลกเปลี่ยนเชลย ทหารรายที่รอดชีวิตกลับมาได้ยืนยันว่า ดานิล เป็นหนึ่งในทหาร 13 นายที่เสียชีวิตในระหว่างการสู้รบ

เรื่องราวของ ดานิล สะท้อนถึงสิ่งที่เกิดขึ้นกับประชากรอีกหลายพันคนจากสาธารณรัฐประชาชนโดเนตสค์และลูฮันสก์ที่ประกาศตนเอง ซึ่งก่อตั้งขึ้นในปี 2014 โดยกลุ่มแบ่งแยกดินแดนที่ได้รับการสนับสนุนจากรัฐบาลรัสเซียในพื้นที่ที่พูดภาษารัสเซียเป็นหลักในยูเครนตะวันออก

ด้วยการรุกรานเต็มรูปแบบของรัสเซียในปี 2022 พลเรือนจากสาธารณรัฐประชาชนโดเนตสค์ซึ่งประกาศตนเอง ถูกเกณฑ์ทหารเป็นจำนวนมาก โดยมักจะไม่ได้รับการฝึกฝนอย่างเพียงพอ รวมถึงขาดแคลนอุปกรณ์ ก่อนถูกมอบหมายให้ปฏิบัติภารกิจที่แทบจะเป็นไปไม่ได้ ส่งผลให้มีทหารเสียชีวิตและสูญหายเป็นจำนวนมาก โดยชะตากรรมของทหารเหล่านี้มักจะไม่เป็นที่แน่ชัดเป็นเวลาหลายเดือนหรือหลายปี

จากการวิเคราะห์ของบีบีซี โดยอ้างอิงจากรายงานการเสียชีวิตและบุคคลสูญหายที่ตีพิมพ์ในภูมิภาคดังกล่าว พบว่าการเสียชีวิตส่วนใหญ่ในกองกำลังติดอาวุธดอนบาสเกิดขึ้นในปีแรกของการรุกราน ซึ่งเทียบเท่ากับจำนวนผู้เสียชีวิตที่ได้รับการยืนยันจากกองทัพรัสเซียในช่วงเวลาเดียวกัน คือจำนวน 25,769 ราย

แม้ว่าผู้คนจำนวนมากในพื้นที่ยึดครองในบริเวณยูเครนตะวันออกจะมีญาติหรือเพื่อนอยู่ในรัสเซีย แต่พวกเขามักไม่ถือเป็นส่วนหนึ่งของผู้คนในรัสเซีย ซึ่งทำให้การสูญเสียของพวกเขา "ไม่เป็นที่เห็นได้ชัด" ต่อชาวรัสเซียทั่วไป

อาชญากรในสนามรบ

ชาวรัสเซียจำนวนมากที่เสียชีวิตไปคือนักรบที่ถูกเกณฑ์มาจากเรือนจำ

อิลดูส ซาดีคอฟ อายุ 59 ปีตอนเขาถูกจับในข้อหาขโมยกระเป๋าที่สถานีรถไฟในมอสโก นี่เป็นครั้งที่สี่ที่เขาต้องติดคุก โดยเขาถูกจำคุกรวม 16 ปีในคดีอาญาหลายคดี

"พวกเขาบอกผมว่า 'ถ้าคุณไม่อยากกลับเข้าคุกอีก ก็เซ็นสัญญาซะ' พวกเขารับรองกับผมว่าด้วยอายุของผม ผมจะไม่ถูกส่งไปที่แนวหน้า แต่จะได้รับมอบหมายให้ทำหน้าที่เสริมเท่านั้น ผมก็เลยยอมทำตามนั้น" เขาเล่าในฐานะเชลยศึกหลังจากถูกกองกำลังยูเครนจับกุมในช่วงฤดูร้อนปี 2024

หลังจากการแลกเปลี่ยนเชลย เขาถูกส่งตัวกลับรัสเซีย จากนั้นก็ถูกส่งกลับไปที่แนวหน้าอีกครั้ง

ซาดีคอฟ เสียชีวิตในการสู้รบในเดือน ก.พ. 2025

ปัจจุบันฐานข้อมูลผู้เสียชีวิตในสงครามของรัสเซียของบีบีซี ประกอบด้วยนักโทษที่ถูกตัดสินจำคุกราว 16,171 ราย ซึ่งถูกเกณฑ์มาจากเรือนจำเพื่อเข้าสู่สนามรบ โดยตัวเลขดังกล่าวเป็นเพียงกรณีที่บีบีซีสามารถยืนยันประวัติอาชญากรรมได้ผ่านแหล่งข้อมูลสาธารณะเท่านั้น ดังนั้นจึงเป็นไปได้ที่จำนวนผู้เสียชีวิตที่แท้จริงจะสูงกว่านี้มาก

จากการวิเคราะห์เอกสารที่รั่วไหลจากบริษัททหารเอกชน แวกเนอร์กรุ๊ป (Wagner Group) บีบีซีสามารถประมาณได้ว่าพวกอดีตนักโทษอาจคิดเป็นสัดส่วน 1 ใน 3 ของผู้เสียชีวิตในกองทัพรัสเซียจากช่วงตลอดระยะเวลา 3 ปีหลังการรุกราน นักโทษเหล่านี้หลายคนอาศัยอยู่ในสถานกักขังซึ่งถูกตัดขาดจากสังคมภายนอกมาเป็นเวลานานหลายปี

สงครามที่น้อยคนจะเห็น

"ความสูญเสียส่วนใหญ่เกิดขึ้นกับกลุ่มคนที่มีทรัพยากรน้อยกว่าในสังคมรัสเซีย ไม่ว่าจะเป็นด้านการศึกษา การเงิน หรือการเมือง" กุลนาซ ชาราฟุตดิโนวา ผู้อำนวยการสถาบันรัสเซียในคิงส์คอลเลจลอนดอน กล่าว

"ดูเหมือนว่าเครมลินจะออกแบบมาให้เป็นแบบนี้ โดยทำให้กลุ่มคนที่มีสิทธิพิเศษมากที่สุดในสังคมอยู่ห่างจากสงครามให้มากที่สุด ดังนั้นจึงต้องมีการเกณฑ์เชลยศึกและทหารรับจ้างต่างชาติ"

"ในเมืองเล็ก ๆ ผู้คนตระหนักถึงจำนวนของผู้เสียชีวิตมากกว่ามาก สงครามส่งผลกระทบต่อกลุ่มสังคมที่ขาดสิทธิด้านต่าง ๆ ทั้งสิทธิในการประท้วง และเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นอย่างเปิดเผย โดยการสนทนาถูกจำกัดอยู่ในวงสนทนาส่วนตัวเท่านั้น" เธอกล่าวเสริม

จากการสำรวจความคิดเห็นของประชาชนจากโครงการวิจัย ครอนิเคิลส์ (Chronicles) ในเดือน ก.ย. 2024 ซึ่งเป็นการสำรวจที่ก่อตั้งโดย อเล็กเซย์ มินิอายโล นักการเมืองฝ่ายค้านของรัสเซีย จากผลสำรวจพบว่ามีชาวรัสเซียเพียง 30% เท่านั้นที่ได้รับผลกระทบจากสงครามโดยตรง ไม่ว่าจะจากการสู้รบในสงครามหรือการสูญเสียสมาชิกในครอบครัวจากการถูกส่งไปสู้รบ โดยสัดส่วนของชาวยูเครนที่รู้จักกับผู้เสียชีวิตหรือผู้ได้รับบาดเจ็บจากสงครามอยู่ที่เกือบ 80%

การวัดจำนวนผู้สนับสนุนสงครามรัสเซียอย่างแท้จริงเป็นเรื่องที่ท้าทาย เนื่องจากผู้ตอบแบบสอบถามจำนวนมากกลัวที่จะพูดอย่างตรงไปตรงมา แต่การศึกษาวิจัยที่โครงการ PROPA ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากมหาวิทยาลัยเฮลซิงกิ พบว่าชาวรัสเซียที่ตอบแบบสอบถามร้อยละ 43 สนับสนุนการรุกรานอย่างเปิดเผย

"ทัศนคติของสาธารณชนต่อสงครามจะแตกต่างไปหรือไม่ หากมีผู้คนรู้จักผู้เสียชีวิตเป็นการส่วนตัวมากขึ้น" วิกเตอร์ วัคชไตน์ นักสังคมวิทยาชั้นนำชาวรัสเซียตั้งคำถาม "ไม่ต้องสงสัยเลย ว่ามันต้องเป็นเช่นนั้นแน่"

นับยอดผู้เสียชีวิต

จำนวนการสูญเสียที่แท้จริงของรัสเซียนั้นสูงกว่าที่ข้อมูลสาธารณะจะเปิดเผยได้อย่างแน่นอน นักวิเคราะห์ด้านการทหารที่บีบีซีปรึกษาประเมินว่าการวิจัยของบีบีซีอาจรวบรวมข้อมูลได้เพียง 45-65% ของจำนวนผู้เสียชีวิตทั้งหมดเท่านั้น

นอกจากนี้ ศพของผู้เสียชีวิตจำนวนมากในช่วงไม่กี่เดือนที่ผ่านมาน่าจะยังคงอยู่ในสนามรบ เนื่องจากการนำศพกลับมาต้องใช้ทหารที่ยังมีชีวิตอยู่ซึ่งทำให้เสี่ยงต่อการถูกโจมตีด้วยโดรน

จากการประมาณการข้างต้น จำนวนผู้เสียชีวิตที่แท้จริงของทหารรัสเซียอาจอยู่ระหว่าง 146,194 - 211,169 นาย หากรวมการสูญเสียจากกองกำลังสาธารณรัฐประชาชนโดเนตสค์ และสาธารณรัฐประชาชนลูฮันสก์ ในภูมิภาคดอนบาสด้วยแล้ว ก็ประเมินได้ว่าจำนวนผู้เสียชีวิตซึ่งต่อสู้สนับสนุนรัสเซียทั้งหมดอาจอยู่ที่ประมาณ 167,194 - 234,669 นาย

รัสเซียรายงานการสูญเสียทางการทหารอย่างเป็นทางการครั้งสุดท้ายในเดือน ก.ย. ปี 2022 และระบุว่ามีทหารเสียชีวิตน้อยกว่า 6,000 ราย

ยูเครนอัปเดตตัวเลขผู้เสียชีวิตครั้งล่าสุดในเดือน ธ.ค. 2024 เมื่อประธานาธิบดียูเครน โวโลดิมีร์ เซเลนสกี ยอมรับว่ามีทหารและเจ้าหน้าที่ชาวยูเครนเสียชีวิตราว 43,000 นาย ทั้งนี้ นักวิเคราะห์จากชาติตะวันตกเชื่อว่าตัวเลขนี้เป็นการประมาณการที่ต่ำเกินไป

เว็บไซต์ Ukraine Losses ซึ่งรวบรวมข้อมูลผู้เสียชีวิตจากแหล่งข้อมูลที่เปิดให้สาธารณะเข้าถึงได้ พบว่ามีนามสกุลของทหารยูเครนมากกว่า 70,400 ราย จากการตรวจสอบตัวอย่างแบบสุ่ม 400 รายของบีบีซีพบว่าฐานข้อมูลมีความน่าเชื่อถือ

รายชื่อผู้เสียชีวิตของชาวยูเครนน่าจะครบถ้วนกว่ารายชื่อผู้เสียชีวิตของชาวรัสเซีย เนื่องจากคำสั่งของประธานาธิบดียูเครนเกี่ยวกับการให้รางวัลทหารหลังเสียชีวิตยังคงเปิดเผยต่อสาธารณะ ส่วนในรัสเซีย ข้อมูลดังกล่าวถูกปิดเป็นความลับ

ขณะที่สงครามใกล้เข้าสู่ปีที่สี่ ความสนใจทั่วโลกได้เปลี่ยนไปที่การผลักดันการเจรจาสันติภาพของรัฐบาลชุดใหม่ของสหรัฐฯ บีบีซียังคงติดตามกิจกรรมที่สุสานทหารและอนุสรณ์สถานสงครามของรัสเซีย และวิเคราะห์คำไว้อาลัย ซึ่งมีจำนวนเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วตั้งแต่ ก.ย. ปีที่แล้ว