สงครามซีเรีย: มองซีเรียผ่านแผนที่ พื้นที่ใด ใครควบคุมแล้วบ้าง หลังการล่มสลายของอัสซาด ?

ภายในเวลาเพียงสองสัปดาห์ กลุ่มกบฏของซีเรียสามารถตีวงโอบล้อมเมืองต่าง ๆ ทางตะวันตกเฉียงเหนือ ก่อนจะมุ่งหน้าเข้าสู่เมืองหลวงของประเทศอย่างกรุงดามัสกัส พร้อมกับโค้นล่มประธานาธิบดีบาชาร์ อัล-อัสซาด ที่ปกครองประเทศมากว่า 13 ปี หลังประเทศเข้าสู่สงครามกลางเมือง

ท่ามกลางขบวนรถยนต์ขนาดเล็กและรถจักรยานยนต์ เหล่านักรบที่นำโดยกลุ่มกบฏฮายัต ทาห์รีร์ อัล-ชาม (Hayat Tahrir al-Sham - HTS) เร่งรุดไปตามถนนทางหลวงสายเหนือ-ใต้ ซึ่งเสมือนเป็นกระดูกสันหลังของประเทศ เพื่อมุ่งหน้าสู่กรุงดามัสกัส โดยปราศจากการต่อต้านใด ๆ

แม้ว่าผู้คนจำนวนไม่น้อยในประเทศจะออกมาเฉลิมฉลองการล่มสลายของตระกูลผู้ปกครองซีเรียด้วยความเป็นเผด็จการอำนาจนิยมเป็นเวลานาน แต่อนาคตของซีเรียยังไม่แน่นอน สถานการณ์ในพื้นที่เปลี่ยนแปลงได้เสมอ และยังมีกลุ่มกบฏมากมายที่ขึ้นมาปกครองพื้นที่ต่าง ๆ ของประเทศด้วย

ใครยึดครองพื้นที่ตรงไหนของซีเรีย ?

การล่มสลายของระบอบอัสซาดเกิดขึ้นจากการรุกคืบแบบฉับพลันและไม่มีใครคาดคิดของกลุ่มกบฏ HTS ทว่าแม้ว่ากลุ่มกบฏนี้จะควบคุมเมืองสำคัญในซีเรีย แต่ก็ไม่ได้ปกครองทั่วทั้งประเทศ

ตลอดหลายปีที่ผ่านมา ซีเรียถูกควบคุมโดยกลุ่มกบฏหลายกลุ่มในรูปแบบของการแบ่งเขตปกครอง โดยรวมถึงกลุ่ม HTS ในเมืองอิดลิบ และกลุ่มที่นำโดยชาวเคิร์ดในพื้นที่ตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศ ซึ่งบางกลุ่มก็สามารถยึดพื้นที่เพิ่มเติมได้ในช่วงไม่กี่วันที่ผ่านมา

ไม่มีกลุ่มกบฏกลุ่มใดที่เสียใจต่อการล่มสลายของระบอบอัสซาด แต่การหาข้อตกลงร่วมกันในการปกครองประเทศยังคงเป็นเรื่องยาก และในพื้นที่ทางตอนเหนือของประเทศยังคงมีการปะทะกันระหว่างกลุ่มที่เป็นช่วงชิงอำนาจกันอยู่

กลุ่มกบฏยึดกรุงดามัสกัสได้อย่างไร ?

กลุ่มกบฏได้เริ่มรุกคืบอย่างรวดเร็ว หลังจากถูกตรึงอยู่แนวหน้าที่หยุดนิ่งมาหลายปี นี่นำไปสู่การโค่นล้มประธานาธิบดีและเข้ายึดครองกรุงดามัสกัสในช่วงสุดสัปดาห์ที่ผ่านมา

หลังจากยึดเมืองใหญ่อันดับสองของซีเรียอย่างอเลปโปได้เมื่อปลายเดือน พ.ย. กลุ่มกบฏยังคงเดินหน้ากวาดล้างระบอบอัสซาดโดยมุ่งลงใต้และเข้าควบคุมเมืองฮามาเมื่อวันพฤหัสบดีที่ผ่านมา

การรุกคืบยังคงดำเนินไปอย่างรวดเร็ว โดยเมืองฮอมส์ ซึ่งเป็นเมืองใหญ่อันดับสามของซีเรีย ตกอยู่ในมือของกลุ่มกบฏเมื่อวันเสาร์ ไม่นอนหลังจากนั้นกองกำลังรัฐบาลก็สูญเสียการควบคุมกรุงดามัสกัสด้วยเช่นกัน

แผนที่: ซีเรียอยู่ตรงไหน และเพื่อนบ้านเกี่ยวข้องมากแค่ไหน ?

ซีเรียมีประชากรราว 22 ล้านคน โดยประเทศตั้งอยู่ทางชายฝั่งตะวันออกของทะเลเมดิเตอร์เรเนียน ทางทิศเหนือซีเรียมีพรมแดนติดกับตุรกี ทางทิศตะวันตกและตะวันตกเฉียงใต้ติดกับเลบานอนและอิสราเอลตามลำดับ ซีเรียมีพรมแดนทิศตะวันออกติดกับอิรัก และทิศใต้คิดกับจอร์แดน

ท่ามกลางความขัดแย้ง ทั้งตุรกี ชาติตะวันตก และประเทศอาหรับในอ่าวเปอร์เซียหลายประเทศ ต่างให้การสนับสนุนกลุ่มต่าง ๆ ในฝ่ายค้านของซีเรียในระดับที่แตกต่างกันไป

ที่ผ่านมาขบวนการฮิซบอลเลาะห์ ซึ่งมีฐานอยู่ในเลบานอนและได้รับการสนับสนุนจากอิหร่าน ได้ร่วมต่อสู้เคียงข้างกองทัพรัฐบาลซีเรีย แต่ฮิซบอลเลาะห์เองก็อ่อนแอลงอย่างมากจากความขัดแย้งกับอิสราเอล สถานการณ์นี้ถูกมองว่าเป็นหนึ่งในปัจจัยสำคัญที่ทำให้การรุกคืบของกลุ่มกบฏประสบความสำเร็จ

ฝั่งอิสราเอล ซึ่งมีความกังวลเกี่ยวกับสิ่งที่เรียกว่า "การยึดฐานที่มั่นทางทหาร" ของอิหร่านในซีเรีย จึงได้เปิดฉากโจมตีทางอากาศต่อกองทัพซีเรียหลายครั้ง

อิสราเอลตอบโต้อย่างไร ?

มีรายงานว่า เครื่องบินรบของอิสราเอลได้เปิดฉากปฏิบัติการโจมตีทางอากาศหลายร้อยครั้งทั่วซีเรีย โดยมีเป้าหมายเป็นสถานที่ทางทหารของกองทัพซีเรีย เช่น คลังอาวุธ คลังเก็บกระสุน สนามบิน ฐานทัพเรือ และศูนย์วิจัยต่าง ๆ

องค์กรเฝ้าระวังด้านสิทธิมนุษยชนซีเรีย (Syrian Observatory for Human Rights - SOHR) ซึ่งตั้งอยู่ในสหราชอาณาจักร ระบุว่าได้บันทึกการโจมตีมากกว่า 300 ครั้งโดยอิสราเอล นับตั้งแต่การล่มสลายของระบอบอัสซาดเมื่อวันอาทิตย์ที่ผ่านมา โดยมีการโจมตีในกรุงดามัสกัส เมืองอเลปโป และเมืองฮามา

มีรายงานว่า สถานที่หลายแห่งที่ถูกโจมตีได้รับความเสียหายจนไม่สามารถใช้งานได้

ด้านอิสราเอลระบุว่าการปฏิบัติการดังกล่าวมีเป้าหมายเพื่อป้องกันไม่ให้อาวุธตกไปอยู่ "ในมือของกลุ่มหัวรุนแรง" ในช่วงที่ซีเรียกำลังเปลี่ยนผ่านเข้าสู่ยุคหลังยุคอัสซาด

อิสราเอลยังระบุว่าได้เข้าควบคุมเขตกันชนปลอดอาวุธในที่ราบสูงโกลันเป็นการชั่วคราว โดยกล่าวว่าข้อตกลงหยุดยิงในปี 1974 กับรัฐบาลซีเรียได้ "สิ้นสุดลง" หลังจากกลุ่มกบฏเข้ายึดครองประเทศ

อิสราเอลปฏิเสธรายงานที่ระบุว่ามีรถถังเคลื่อนตัวเข้าใกล้กรุงดามัสกัส แต่ยอมรับว่ามีกองกำลังบางส่วนปฏิบัติการในดินแดนของซีเรียนอกเขตกันชน

ที่ราบสูงโกลันเป็นที่ราบสูงที่เต็มไปด้วยหิน ซึ่งอยู่ห่างจากกรุงดามัสกัสประมาณ 60 กิโลเมตร ไปทางตะวันตกเฉียงใต้

อิสราเอลยึดครองพื้นที่ดังกล่าวจากซีเรียในช่วงท้ายของสงครามหกวันในปี 1967 และประกาศผนวกดินแดนนี้โดยฝ่ายเดียวในปี 1981 ซึ่งไม่ได้รับการยอมรับจากนานาชาติ อย่างไรก็ตาม สหรัฐฯ ได้ยอมรับการผนวกดังกล่าวโดยฝ่ายเดียวในปี 2019

เกิดอะไรทางตอนเหนือของซีเรีย ?

ในเมืองมานบิจทางตอนเหนือของซีเรีย เกิดการปะทะกันระหว่างกองกำลังที่ได้รับการสนับสนุนจากตุรกีและกลุ่มกบฏที่นำโดยชาวเคิร์ด

ทั้งสองฝ่ายต่างอ้างว่าสามารถยึดครองบางส่วนของเมืองได้ และมีรายงานว่า การสู้รบยังคงดำเนินอยู่ในบางพื้นที่ของเมือง

นักวิเคราะห์จากสถาบันเพื่อการศึกษาสงคราม (Institute for the Study of War - ISW) ระบุว่ายังไม่สามารถยืนยันได้ว่า ใครเป็นผู้ควบคุมเมืองมานบิจในขณะนี้

ฐานทัพรัสเซียในซีเรีย

ในปี 2015 รัสเซียได้ส่งกองทัพจำนวนหลายพันนายไปยังซีเรียเพื่อช่วยรักษาอำนาจของประธานาธิบดีบาชาร์ อัล-อัสซาด

เพื่อตอบแทนความช่วยเหลือ รัสเซียได้รับอนุญาตในสัญญาเช่าพื้นที่เป็นเวลา 49 ปี สำหรับฐานทัพสำคัญสองแห่ง

ท่าเรือที่เมืองทาร์ทุสเป็นฐานทัพเรือหลักในต่างประเทศแห่งเดียวของรัสเซีย และเป็นฐานทัพเรือแห่งเดียวของรัสเซียในทะเลเมดิเตอร์เรเนียน

นอกจากนี้ ยังมีฐานทัพอากาศที่เมืองฮเมมิม ซึ่งมักถูกใช้ในการขนส่งผู้รับเหมาทางทหารของรัสเซียเข้าและออกจากแอฟริกา ทั้งสองฐานทัพมีบทบาทสำคัญในการเสริมสร้างศักยภาพของรัสเซียในการปฏิบัติการในระดับมหาอำนาจโลก

รัฐบาลรัสเซียระบุว่าจะมีการหารือกับฝ่ายบริหารชุดใหม่ของซีเรียเกี่ยวกับอนาคตของฐานทัพทั้งสองแห่งนี้