อะไรคือ ความผุกร่อนที่ซุกซ่อนอยู่ในอุตสาหกรรมผู้แนะนำการใช้ชีวิต หรือ ไลฟ์โค้ช

อุตสาหกรรมไลฟ์โค้ชที่เติบโตอย่างรวดเร็วและมีมูลค่ามหาศาล แม้ในทางหนึ่งจะเป็นตัวช่วยให้กับผู้คนที่เผชิญหน้ากับความทุกข์ยาก แต่สิ่งที่มาพร้อม ๆ กันคือช่องโหว่ให้ผู้ฉวยโอกาสเข้ามาหากินกับเหยื่อที่เปราะบาง บีบีซีพูดคุยกับผู้เชี่ยวชาญและเหยื่อจากวงการไลฟ์โค้ชเพื่อฉายภาพอีกด้านหนึ่งของอุตสาหกรรมแสนล้านบาทนี้

ในยามวิกฤตของชีวิต มีผู้คนจำนวนมากหันหน้าไปพึ่งพาบรรดาผู้ให้คำแนะนำการดำเนินชีวิต หรือที่คุ้นเคยกันในชื่อเรียก "ไลฟ์โค้ช" บางส่วนบอกว่า พวกเขาได้สิ่งที่ตามหาจากโปรแกรมที่ออกแบบมา แต่ก็มีอีกส่วนกลับพบแค่ความผิดหวัง หรือมากไปกว่านั้น คือการโดนหลอกลวง

แองเจลา ลอเรีย ในวัย 50 ปี เข้าสู่วงการไลฟ์โค้ชเมื่อเธอต้องต่อสู้กับภาวะซึมเศร้าที่เกิดขึ้นหลังการคลอดบุตร ทั้งยังถูกไล่ออกจากงาน ในช่วงแรก ลอเรียสนใจแค่เพียงโค้ชเรื่องการลดน้ำหนัก เธอตัดสินใจสมัครเข้าร่วมโปรแกรมเพื่อการบำบัดในราคา 2,000 ดอลลาร์สหรัฐ หรือราว 71,500 บาท

"แค่ปีแรกเท่านั้น ฉันก็เสียเงินถึง 14,000 ดอลลาร์สหรัฐ [ราว 500,000 บาท] ให้กับไลฟ์โค้ชของฉัน และในปีถัดมา ฉันคงเสียเงินอีกสัก 100,000 ดอลลาร์สหรัฐ [ราว 3.5 ล้านบาท]" ลอเรีย เล่า

เธอยังจ่ายเงินอีกหลายพันดอลลาร์สหรัฐ สำหรับโปรแกรมเพิ่มเติมและการรับคำปรึกษาที่มาจากไลฟ์โค้ชคนอื่น ๆ ที่ไลฟ์โค้ชหลักของเธอเป็นคนแนะนำ

"แล้วฉันก็ถลำตัวลึกลงไปในวงการนี้"

ในปัจจุบัน อุตสาหกรรมไลฟ์โค้ชแตกกิ่งก้านสาขาไปได้มากมาย ครอบคลุมตั้งแต่เรื่องอาชีพ, การเงิน, การบริหารความสุข ไปจนถึงการพัฒนาตนเองด้วยการเสริมสร้างพลังทางจิตใจเพื่อให้บรรลุเป้าหมายที่ตั้งไว้ ไม่แปลกที่ธุรกิจนี้จะมีมูลค่าหลายพันล้านและยังเติบโตอย่างต่อเนื่อง

สหพันธ์การโค้ชนานาชาติ (International Coaching Federation) ประเมินว่า มูลค่าของอุตสาหกรรมมีอยู่ราว 4,560 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือราว 1.63 แสนล้านบาท นอกจากนี้ยังพบว่าตัวเลขจำนวนไลฟ์โค้ชระหว่างปี 2019 - 2022 เพิ่มขึ้นถึง 54%

ผู้เชี่ยวชาญชี้ว่า การเติบโตของอุตสาหกรรมดังกล่าวเกิดขึ้นควบคู่ไปกับอุตสาหกรรม "การพัฒนาบุคลากร" (people development) ที่ถือกำเนิดขึ้นมาเมื่อราว 15 ปีที่แล้ว

ความโศกเศร้า คือ ตัวเร่งการเติบโต

วิกฤตโรคระบาดกลายเป็นตัวเร่งปฏิกิริยาที่ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงใหญ่ 2 ประการ อันนำไปสู่โอกาสทางธุรกิจของเหล่า 'ผู้ที่กำลังจะเป็นไลฟ์โค้ช'

ประการแรก ตลอดช่วงหลายปีที่ผ่านมา ผู้คนจำนวนมากต้องเผชิญกับปัญหาสุขภาพจิต มากไปกว่านั้น ผู้คนจำนวนไม่น้อยยังพบว่า ตัวเองต้องทบทวนการจัดอันดับความสำคัญ การวางเป้าหมาย และ คุณค่าของชีวิตใหม่อีกครั้ง

"ผลกระทบของสุขภาพจิตจากภาวะโรคระบาดทำให้ผู้คนจำนวนมากรู้สึกหลงทางและต้องการคำแนะนำ" เอมิลี แม็คไกวร์ ที่ปรึกษาด้านอาชีพการงานและไลฟ์โค้ช กล่าว

"ถ้าคุณค้นหาเทรนด์หรือแนวโน้มจากคำค้นหาบนอินเทอร์เน็ตที่เกี่ยวกับไลฟ์โค้ช คุณจะพบว่าหัวข้อที่พบได้มากที่สุดที่ผู้คนค้นหาก็คือ ไลฟ์โค้ชที่เชี่ยวชาญเฉพาะด้าน เช่น ด้านอาชีพ โรคสมาธิสั้น (ADHA) การสร้างความมั่นใจ การบริหารความสัมพันธ์ และการจัดการกับความกังวล"

แม็คไกวร์ เสริมว่า สื่อสังคมออนไลน์ยิ่งช่วยให้วงการไลฟ์โค้ชเติบโตมากขึ้น ในปัจจุบันจึงเป็นเรื่องปกติไปแล้วที่เราจะเห็นคนที่สามารถขายได้ทั้งบริการให้คำปรึกษาอย่างมืออาชีพ ไปจนถึงรูปแบบการใช้ชีวิตของพวกเขาบนแพลตฟอร์มออนไลน์ ไม่ว่าจะเป็นผ่านอินสตาแกรมและติ๊กตอก

อะไรคือ ความเสี่ยง เมื่อใคร ๆ ก็เป็น 'ไลฟ์โค้ช' ได้

สำหรับคนจำนวนไม่น้อย ไลฟ์โค้ชได้ช่วยพวกเขาเอาไว้ ทั้งผลักดันและให้ความกระจ่างในสิ่งที่พวกเขาตามหา ตั้งแต่การจัดการกับความทุกข์ยาก ไปจนถึงการเติบโตในหน้าที่การงาน ทว่า ความกังวลเกี่ยวกับธรรมชาติของอุตสาหกรรมที่ไม่ชัดเจนและไม่มีการกำกับดูแล ทำให้ผู้เชี่ยวชาญและผู้ใช้บริการไลฟ์โค้ชส่วนหนึ่งกล่าวว่า ระบบของธุรกิจนั้นทำให้ผู้คนสุ่มเสี่ยงต่อการโดนหลอกลวง โดยเฉพาะเมื่อทุกคนสามารถเรียกตัวเองว่าเป็น "ไลฟ์โค้ช" ได้

แม้จะมีหน่วยงานที่ได้รับการรับรองสำหรับไลฟ์โค้ช อาทิ สหพันธ์การโค้ชนานาชาติ แต่ก็ไม่ได้มีมาตรฐานทางกฎหมายเข้ามาบังคับใช้ต่อวิชาชีพไลฟ์โค้ช

นอกจากนี้ ผู้ทำงานเป็นไลฟ์โค้ชยังคิดราคาค่าบริการอยู่ที่ราว 75 - 200 ดอลลาร์สหรัฐต่อ ชั่วโมง หรือราว 2,600 - 7,000 บาท ซึ่งมีงานจำนวนไม่มากที่จะให้รายได้สูงขนาดนี้ โดยที่มีเงื่อนไขการเข้าถึงอาชีพต่ำเช่นนี้

ผู้คนจำนวนมากระบุว่า ไลฟ์โค้ชของพวกเขาได้ค่าจ้างจากบริการที่ดีเยี่ยม อย่างไรก็ดี อุตสาหกรรมนี้ก็ยังห่างไกลจากการได้รับการกำกับดูแล ซึ่งกลายเป็นช่องว่างให้ผู้ที่ไม่มีคุณสมบัติเพียงพอ หรือแม้แต่บุคคลที่แอบแฝงหรือหลอกลวงในคราบไลฟ์โค้ชเข้ามาฉวยโอกาสได้

"ไลฟ์โค้ชคนหนึ่งอาจจะมีหรือไม่มีปริญญาด้านจิตวิทยาก็ได้ พวกเขาอาจจะเคยหรือไม่เคยได้รับการอบรมอย่างเป็นทางการด้วยซ้ำ หรือพวกเขาอาจจะไม่มีความเชี่ยวชาญเฉพาะทางตามที่พวกเขากล่าวอ้างด้วย" เจน มารี นักข่าวเจ้าของรายการ 'เดอะดรีม' ในรูปแบบพ็อดคาสท์ วิเคราะห์ถึงสาเหตุว่า ทำไมผู้คนถึงตกเป็นเหยื่อของการหลวงลวงทางการตลาดแบบหลายชั้น, แบบพีระมิด ไปจนถึงลิทธิด้านบุคลิกภาพ

นอกจากนี้ เธอยังเคยรายงานข่าวเกี่ยวกับด้านมืดของวงการไลฟ์โค้ชอีกด้วย

มารี กล่าวว่า การขาดการกำกับดูแลทำให้ผู้คนที่ต้องการเข้าถึงไลฟ์โค้ชกลายเป็นเหยื่อของการหลอกลวง

มารีอธิบายว่า เรื่องราวของลอเรียที่สูญเสียเงินนับล้าน ๆ เป็นเรื่องปกติในหมู่เหยื่อที่โดนหลอกโดยไลฟ์โค้ชที่ไม่ได้มาตรฐาน เธอยังเสริมว่า ธรรมชาติของอุตสาหกรรมนี้ทำให้ผู้คนตกเป็นเหยื่อได้ง่าย

ลอเรียเองก็เชื่อว่า ไลฟ์โค้ชของเธอนั้นใช้ประโยชน์จากลูกค้าของเธอ ซึ่งส่วนใหญ่เป็นผู้หญิงที่อยู่ในช่วงการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในชีวิต

"ฉันเชื่อว่าเมื่อไหร่ก็ตามที่ธุรกิจมุ่งเป้าอย่างชัดเจนไปที่ผู้บริโภคที่ตกอยู่ในภาวะต้องดิ้นรนหรือหมดหวัง เมื่อนั้นการหลอกลวงย่อมเกิดขึ้นได้" มารี กล่าว

แม็คไกวร์ เสริมว่าไลฟ์โค้ชไร้ยางอายที่หลอกลวงเหยื่ออย่างลอเรียและคิดค่าบริการราคาสูงไม่ได้ส่งผลกระทบแค่กับเหยื่อรายนั้น ๆ เท่านั้น แต่ยังทำลายชื่อเสียงให้กับวงการผู้ให้คำปรึกษาที่ทำงานอย่างเป็นมืออาชีพ

"น่าเศร้าใจที่ฉันพบว่า มีการหลอกลวงเกิดขึ้นหลายต่อหลายครั้ง บางคนลุกขึ้นมาเรียกตัวเองว่าเป็นมืออาชีพ...แต่ให้คำแนะนำแย่ ๆ และเอาเปรียบผู้คนในสังคม" แม็คไกวร์ กล่าว "นี่คือพวกที่ทำให้อุตสาหกรรมเสียชื่อ"

เรื่องราวทั้งหมดนี้ ไม่ใช่การบอกผู้คนไม่ให้ใช้บริการไลฟ์โค้ช โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อมีกลุ่มลูกค้าจำนวนมากที่ได้ประโยชน์จากคำปรึกษาของมืออาชีพ

แม้ปัจจุบันยังไม่ได้มีปริญญาเฉพาะเกี่ยวกับการศึกษาเพื่อเป็นไลฟ์โค้ช ทว่า แม็คไกวร์กล่าวว่าหน่วยงานอย่าง สมาคมการโค้ช (The Association of Coaching) บังคับให้สมาชิกต้องผ่านชั่วโมงการอบรมตามที่กำหนดไว้ ขณะที่หน่วยงานอื่น ๆ อาทิ สภาการโค้ชและการให้คำปรึกษาแห่งยุโรป (European Mentoring and Coaching Council) มีมาตรฐานจริยธรรมสำหรับสมาชิกของพวกเขา

ท้ายที่สุด ลอเรีย กล่าวว่า การตั้งข้อสงสัยสักนิดจะช่วยผู้คนได้อีกมาก รวมไปถึงการดำเนินการใด ๆ อย่างระมัดระวัง

"ลองถามโค้ชคนนั้นดูว่า ธุรกิจของเขาได้รับการพูดต่อปากต่อปากมากแค่ไหน ลองโทรถามลูกค้าเก่าผู้ใช้บริการโค้ชคนนั้นดูอย่างน้อยสามคน และอย่าตัดสินใจซื้อบริการการจากโค้ชคนใครก็ตามที่ไม่ยอมโทรศัพท์คุยกับคุณก่อน" ลอเรีย กล่าว

"และอย่าตัดสินใจซื้อบริการจากใครก็ตามที่เร่งให้คุณต้องตอบรับในทันที ด้วยการบอกว่า มีจำนวนจำกัดและความเร่งด่วน"