นักศึกษาวัย 21 ปี ใช้เอไอค้นพบคำแรกบนม้วนกระดาษโบราณ โดยไม่ต้องเปิดอ่าน

ตอนที่ภูเขาไฟวิซูเวียสเกิดการระเบิดในปีคริสต์ศักราชที่ 79 ได้ทำลายเมืองโรมัน คือ เมืองปอมเปอี และเฮอร์คิวเลเนียม ซึ่งตั้งอยู่ในประเทศอิตาลี ในปัจจุบัน

ในห้วงเวลาแห่งภัยพิบัติครั้งนั้น ม้วนกระดาษและเอกสารหลายร้อยฉบับที่เขียนบนกระดาษปาปิรุส ได้ถูกกลบฝังและกลายเป็นคาร์บอน หรือก็คือกลายสภาพเป็นถ่าน

ตลอดเวลาเกือบ 2,000 ปีที่ผ่านมา ม้วนกระดาษโบราณเหล่านี้ ถูกฝังกลบลึกลงไปใต้โคลนและเถ้าภูเขาไฟถึง 20 เมตร

พวกมันถูกเก็บอยู่ในคฤหาสน์ ซึ่งเชื่อว่าเป็นของพ่อเขยของจูเลียส ซีซาร์ แม่ทัพ นักการเมือง และรัฐบุรุษ ที่ต่อมากลายเป็นเผด็จการอันเลื่องชื่อของโรมัน ก่อนที่จะถูกลอบสังหาร

ต่อมาในช่วงศตวรรษที่ 1700 ในที่สุดก็ได้มีการขุดค้นพบซากเมืองปอมเปอี เช่นเดียวกับม้วนกระดาษปาปิรุสกว่า 600 ม้วน โดยพวกมันยังคงสภาพอยู่ได้จากการระเบิดของภูเขาไฟ ในสภาพเป็นถ่านคาร์บอน แต่ก็เปราะบางอย่างมาก และจะแหลกสลายกลายเป็นฝุ่นได้หากรักษาไม่ดี

ดังนั้น การจะอ่านเนื้อหาภายในม้วนกระดาษเหล่านี้โดยไม่ต้องเปิดออกและไม่สร้างความเสียหายกับพวกมัน จึงเป็นความท้าทายตลอดหลายร้อยปีที่ผ่านมา

ข้ามมาสู่ยุคปัจจุบัน เมื่อเดือน มี.ค. ที่ผ่านมา ได้มีการแข่งขันเรียกว่า “วิซูเวียส ชาเลนจ์” เป็นการแข่งขันเกี่ยวกับการเรียนรู้ของเครื่องจักร (Machine Learning) และคอมพิวเตอร์วิทัศน์ (แขนงหนึ่งของวิทยาการปัญญาประดิษฐ์ เพื่อฝึกฝนให้คอมพิวเตอร์เข้าใจและตอบสนองข้อมูลภาพได้อย่างชาญฉลาด) เพื่อให้เทคโนโลยีสามารถอ่านม้วนกระดาษจากซากเมืองเฮอร์คิวเลเนียมได้

มหาวิทยาลัยแห่งรัฐเคนตักกีได้ระดมนักวิทยาศาสตร์ภาคพลเรือนหลายคน ให้มาใช้ปัญญาประดิษฐ์ถอดรหัสคำบนม้วนกระดาษ ผ่านการเอกซเรย์โดยที่ไม่ต้องคลี่ม้วนกระดาษออก เพราะการคลี่ม้วนกระดาษออกอาจทำให้เกิดความเสียหายกับม้วนกระดาษแสนเปราะบางเหล่านี้

ย้อนไปเมื่อปี 2019 ศาสตราจารย์ เบรนต์ ซีเลส จากห้องทดลอง “อีดิวซ์แลบ” ของทางมหาวิทยาลัย ได้นำม้วนกระดาษโบราณไปเอ็กซเรย์ และสร้างภาพซีทีสแกน 3 มิติคุณภาพสูงขึ้น

ในการแข่งขัน “วิซูเวียส ชาเลนจ์” เมื่อต้นปี 2023 ผู้ชนะคือ ลุค ฟาร์ริเตอร์ นักศึกษาสาขาวิทยาศาสตร์คอมพิวเตอร์ วัย 21 ปี จากมหาวิทยาลัยแห่งรัฐเนบราสกา-ลินคอล์น ที่กลายเป็นคนแรกที่สามารถอ่านคำในม้วนกระดาษเฮอร์คิวเลเนียมได้ และได้รับเงินรางวัลไปกว่า 1.4 ล้านบาท

เขาได้พัฒนาโปรแกรมเอไอ ให้ตรวจจับตัวอักษรโบราณที่ถูกทำให้กลายเป็นคาร์บอนบนกระดาษปาปิรุส ซึ่งการจะชนะรางวัลนี้ เขาต้องค้นหาตัวอักษรให้ได้อย่างน้อย 10 ตัวอักษร บนพื้นที่ขนาด 4 ตารางเซนติเมตรของม้วนกระดาษ ซึ่งท้ายสุด เขาค้นพบตัวอักษรราว 12 ตัว

นักกระดาษวิทยา ซึ่งเป็นนักวิชาการที่เชี่ยวชาญด้านกระดาษปาปิรุส ถอดอักษรเหล่านี้ออกมาได้เป็นคำว่า "πορφυρας" หรือ ปอร์ปีรา ซึ่งเป็นภาษากรีกโบราณว่า สีม่วง

“ตอนที่ผมเห็นตัวอักษรเหล่านี้ ผมอึ้งไปเลย” ฟาร์ริเตอร์ กล่าวในการแถลงข่าวถึงการค้นพบ “ผมตื่นตะลึง แล้วก็แทบทรุดตัวลงกับพื้น เกือบจะร้องไห้”

หลังการค้นพบของฟาร์ริเตอร์ได้ไม่นาน ผู้เข้าแข่งขันอีกคน คือ ยุสเซฟ นาเดอร์ นักศึกษาปริญญาตรีด้านจักรกลชีวภาพชาวอียิปต์ในกรุงเบอร์ลิน ของเยอรมนี ก็ได้ค้นพบอักษรชุดเดียวกันในพื้นที่เดียวกัน แต่ด้วยความคมชัดที่มากกว่า ทำให้เขาได้รางวัลรองชนะเลิศ มูลค่า 360,000 บาท

อีกรางวัลมูลค่า 360,000 บาท ตกเป็นของเคซีย์ แฮนด์เมอร์ ซึ่งถือเป็นบุคคลแรกที่เผยให้เห็นหมึกและอักษรหลายตัวภายในม้วนกระดาษที่ไม่ได้ถูกคลี่ออก ซึ่งผลงานของเขาถือเป็นรากฐานสู่การสร้างโปรแกรมเอไอของฟาร์ริเตอร์

การค้นพบคำ ๆ แรกบนม้วนกระดาษโบราณจากเมืองเฮอร์คิวเลเนียม ได้รับการยกย่องให้เป็นประตูสู่การปฏิวัติวงการกระดาษวิทยาเลยทีเดียว

“นี่คือฝันที่เป็นจริงสำหรับคนจำนวนมาก ที่ฝันจะถอดรหัสถ้อยคำบนม้วนกระดาษเหล่านี้ นับแต่ค้นพบมันครั้งแรกในทศวรรษที่ 1750” แนต ฟรายด์แมน ผู้กระตุ้นและสนับสนุนการจัดการแข่งขัน โพสต์บนแพลตฟอร์มเอ็กซ์ (ทวิตเตอร์ในอดีต)

“มันยังเป็นผลลัพธ์ของการทำงานนาน 20 ปีของ ดร.เบรนต์ ซีเลส และทีมงานของเขาที่อีดิวซ์แลบ ที่ทำให้ความสำเร็จนี้เกิดขึ้นได้” เขาเสริม

ระหว่างการแถลงข่าวถึงคำแรกที่ค้นพบและถอดรหัสได้บนม้วนกระดาษโบราณ ศาสตราจารย์ เบรนต์ ซีเลส กล่าวว่า ม้วนกระดาษเหล่านี้ “เคยเป็นสิ่งที่ผู้คนกล่าวว่า จะไม่สามารถอ่านมันได้ เพราะมันยากมากที่จะแกะถ้อยคำออกมา”

“แต่มาวันนี้ เรากำลังพูดถึงมันกันแล้ว” เขาเสริม

นักวิจัยระบุว่า การค้นพบที่ยิ่งใหญ่ที่สุดจากเรื่องนี้ คือการใช้เทคโนโลยีทันสมัย ที่ทำให้ใครก็ได้ จากที่ไหนก็ได้ สามารถอ่านเนื้อหาบนม้วนกระดาษได้

การแข่งขันวิซูเวียส ชาเลนจ์ ยังเสนอเงินรางวัลสูงสุด 25.2 ล้านบาท ให้กับทีมแรกที่สามารถอ่านข้อความได้ 4 ข้อความ จากม้วนกระดาษที่ยังไม่คลี่ออกมา 2 ม้วน

นักวิทยาศาสตร์หวังว่า จะค้นพบข้อมูลทรงคุณค่าถึงวิถีชีวิตของมนุษย์เมื่อหลายพันปีก่อน

โลกได้ตื่นตาตื่นใจที่ได้เห็นอาคารสาธารณะขนาดใหญ่และคฤหาสน์หรู เมื่อครั้งที่ซากปรักหักพังของเมืองปอมเปอีและเฮอร์คิวเลเนียม ถูกค้นพบในศตวรรษที่ 1700 เพราะไม่เพียงแต่พบซากอาคารที่ถูกเก็บรักษาไว้ แต่ผู้คนที่กำลังวิ่งหนีหรือหลบซ่อนตัวจากการระเบิดของภูเขาไฟ ก็ถูกเก็บรักษาไว้เช่นกัน แม้กระทั่งร้านเบเกอรีก็ถูกเก็บรักษาไว้ เช่นเดียวกับก้อนขนมปังในเตาอบ

แล้วม้วนกระดาษเหล่านี้ มีเรื่องราวอะไรที่จะบอกเราอีกบ้าง เป็นสิ่งที่ต้องติดตามต่อไป