การโจมตีของอิสราเอลในกาตาร์จะปิดประตูการเจรจาหยุดยิงในกาซาหรือไม่ ผลกระทบต่อตะวันออกกลางจะเป็นอย่างไร

นักวิเคราะห์บอกกับบีบีซีว่า การโจมตีของอิสราเอลที่มุ่งเป้าไปที่ผู้นำกลุ่มฮามาสในกรุงโดฮา เมืองหลวงของกาตาร์ ถือเป็นการลุกลามบานปลายที่อันตรายในภูมิภาคนี้ และมีแนวโน้มที่จะเป็นอุปสรรคต่อความพยายามให้เกิดการหยุดยิงในกาซา ทั้งยังสั่นคลอนความเชื่อที่มีมานานเกี่ยวกับการเป็นพันธมิตรกับสหรัฐอเมริกาในภูมิภาคตะวันออกกลางอีกด้วย

อิสราเอลอธิบายเหตุการณ์โจมตีทางอากาศต่อกลุ่มอาคารในใจกลางกรุงโดฮา ของกาตาร์ ซึ่งเป็นที่พักพิงของทีมเจรจาฮามาสว่า มีความ "แม่นยำ"

เบนจามิน เนทันยาฮู นายกรัฐมนตรีของอิสราเอลระบุว่า นี่คือการตอบโต้สำหรับยิงโจมตีอย่างเหี้ยมโหดที่นครเยรูซาเลมในวันก่อนหน้า ซึ่งส่งผลให้มีผู้เสียชีวิต 6 คน และยังเป็นการตอบโต้การที่กลุ่มฮามาสมีบทบาทในการโจมตีอิสราเอลเมื่อวันที่ 7 ต.ค. 2023 อีกด้วย

แต่ผู้เชี่ยวชาญกลับมองว่า สิ่งที่ไม่สามารถควบคุมหรือคาดการณ์ได้อย่างชัดเจนนั้น คือผลกระทบในวงกว้างที่จะตามมาจากการกระทำที่ไม่เคยมีมาก่อนของอิสราเอลในกาตาร์

ประตูสู่การหยุดยิงเริ่มริบหรี่

ฮิวจ์ โลวัตต์ ผู้เชี่ยวชาญด้านตะวันออกกลางแห่งคณะมนตรียุโรปว่าด้วยความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ (European Council on Foreign Relations – ECFR) ระบุว่า การโจมตีสมาชิกทีมเจรจาของฮามาสได้สร้างความเสียหายอย่างรุนแรงต่อการเจรจาหยุดยิงที่สหรัฐฯ สนับสนุนเพื่อให้เกิดการยุติสงครามในกาซา

ในขณะนี้ กาตาร์ ร่วมกับอียิปต์และสหรัฐฯ กำลังเป็นตัวกลางไกล่เกลี่ยระหว่างกลุ่มฮามาสกับอิสราเอล ในการตกลงเกี่ยวกับการปล่อยตัวประกันและการหยุดยิงในฉนวนกาซา

"การสังหารผู้เจรจาที่คุณกำลังเจรจาหยุดยิงด้วย แทบไม่ใช่เค้าลางที่ดีสำหรับโอกาสในการบรรลุข้อตกลง" เขาบอกกับบีบีซี

บุคคลเกี่ยวข้องกับกลุ่มฮามาสหกคน รวมถึงคาลิล อัล-ฮายยา ลูกชายของหัวหน้ากลุ่มในกาซา และผู้จัดการสำนักงานของเขา ถูกสังหารในการโจมตีของอิสราเอล ขณะที่กลุ่มผู้นำระดับสูงสุดรอดชีวิตมาได้

"พูดอย่างง่าย ๆ เลยก็คือ อิสราเอลเพิ่งจะระเบิดทีมเจรจาของฮามาส... ในขณะที่พวกเขาพบกันเพื่อหารือข้อเสนอล่าสุดที่สหรัฐฯ สนับสนุน ในการยุติสงคราม"

นี่เป็นครั้งแรกที่อิสราเอลมุ่งเป้าโจมตีผู้นำกลุ่มฮามาสบนผืนแผ่นดินกาตาร์ แม้ว่าพวกเขาจะอยู่ที่นั่นมาเป็นเวลาหลายปีแล้ว

อย่างไรก็ตาม โลวัตต์บอกว่า วิธีปฏิบัติการของอิสราเอลเช่นนี้ใช่ว่าจะไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน [ในภูมิภาคนี้]

"อิสราเอลเคยสังหารอิสมาอิล ฮานิเยห์ (ผู้นำฝ่ายการเมืองของกลุ่มฮามาส) มาแล้วในช่วงต้นปีที่ผ่านมา ในช่วงเวลาที่เขาเป็นคู่สนทนาหลักสำหรับการเจรจาหยุดยิง" เขาเปิดเผย

"ชัดเจนว่านี่คือการปิดโอกาสความเป็นได้ใด ๆ ก็ตามในการหยุดยิง ไม่ว่ารัฐบาลอิสราเอลจะพูดยังไงก็ตาม มันชัดเจนจากการกระทำแล้วว่ารัฐบาลไม่ได้สนใจในข้อตกลงหยุดยิงเลย"

โลวัตต์ยังคาดการณ์อีกว่า การกระทำดังกล่าวอาจเปลี่ยนพลวัตภายในกลุ่มของฮามาส ซึ่งจะให้การเจรจาทางการทูตยากขึ้นไปอีก

"สิ่งที่อิสราเอลทำชัดเจนว่า... คือการทำให้ฝ่ายที่มีความคิดแนวสายกลางอ่อนแอลงจากการพยายามสังหารพวกเขา แต่ในขณะเดียวกันก็ไปเสริมข้อโต้แย้งของฝ่ายหัวรุนแรงที่มองว่าอิสราเอลเข้าใจแต่ภาษาของความรุนแรง แต่ไม่เข้าใจภาษาทางการทูต"

ก่อนหน้านี้ อิสราเอลเคยโจมตีผู้นำกลุ่มฮามาสในเลบานอนและซีเรียมาแล้ว

ผลกระทบที่ไม่ได้จำกัดอยู่แค่ในกาซา

แต่ผู้เชี่ยวชาญชี้ว่า ผลกระทบจากการโจมตีเมื่อวันอังคารนั้น ขยายวงไปมากกว่ากาซาแล้ว

การทิ้งระเบิดของอิสราเอลในกรุงโดฮา ซึ่งเป็นพันธมิตรใกล้ชิดกับสหรัฐฯ ที่เป็นตัวกลางไกล่เกลี่ยระหว่างอิสราเอลกับกลุ่มฮามาสมาเกือบสองปีแล้ว เป็นการสร้างบรรทัดฐานใหม่ไปแล้ว

"แน่นอนว่านี่ไม่ใช่เมืองหลวงในชาติอาหรับเมืองแรกที่อิสราเอลทิ้งระเบิดใส่ แต่นี่คือเมืองหลวงซึ่งเป็นพันธมิตรหลักของสหรัฐฯ เมืองแรกที่อิสราเอลทิ้งระเบิด" โลวัตต์ระบุ

"และกาตาร์ไม่ใช่อิหร่าน ไม่ใช่เลบานอน มันเป็นที่ตั้งฐานทัพอากาศสหรัฐฯ ที่สำคัญ และยังลงทุนมากมายในประเทศตะวันตก"

ด้านแคโรไลน์ เลวิตต์ โฆษกทำเนียวขาว ระบุในการบรรยายสรุปหลังการโจมตีของอิสราเอลว่า อิสราเอลได้แจ้งฝ่ายบริหารของทรัมป์แล้วถึงการโจมตีที่เกิดขึ้น ที่ยังไม่ชัดเจนว่ามีการแจ้งมาล่วงหน้าก่อนเวลา หรือหลังการโจมตีเสร็จสิ้นแล้ว หรือระหว่างการโจมตี

เธอยังอ้างคำกล่าวของประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ที่บอกว่า การโจมตีของอิสราเอลในกรุงโดฮานั้น "ไม่ได้ทำให้เป้าหมายของอิสราเอลหรืออเมริกาก้าวหน้าไปกว่าเดิม" แต่ก็เสริมว่าเขาเชื่อว่าการกำจัดฮามาสนั้น "เป็นเป้าหมายที่คุ้มค่า"

อย่างไรก็ตาม ดร.ซานาม วาคิล ผู้อำนวยการโครงการตะวันออกกลางและอเมริกาเหนือ แห่งสถาบันคลังสมองแชทแธม เฮาส์ ในกรุงลอนดอน โต้แย้งว่าการโจมตีครั้งนี้บ่อนทำลายความมั่นคงของกาตาร์และทำให้เห็นถึงความเปราะบางของกลุ่มประเทศพันธมิตรในอ่าวเปอร์เชีย

"ข้อเท็จจริงที่ว่ารัฐบาลสหรัฐฯ อาจกำลังสนับสนุนการโจมตีผู้นำกลุ่มฮามาส ฉันคิดว่าอาจจะส่งผลต่อความสัมพันธ์ในระดับทวิภาคีของกาตาร์" ดร.วาคิล บอกกับบีบีซี "พวกเขาคงจะไม่สร้างความบาดหมางหรือตัดสายสัมพันธ์กับสหรัฐฯ แต่ [ตอนนี้] พวกเขารู้สึกเปราะบางอย่างแน่นอนภายใต้ภูมิทัศน์นี้"

ดร.วาคิล ยังตั้งข้อสังเกตว่า การโจมตีที่เกิดขึ้นยังทำลายสมมติฐานที่มีมานานเกี่ยวกับความเป็นชาติพันธมิตร

"มันมีสมมติฐานที่ว่าในการเป็นพันธมิตรกันนั้น ประเทศต่าง ๆ จะไม่โจมตีกันเอง หรือไม่ยินยอมให้มีการโจมตีประเทศของกันและกัน" เธออธิบาย

"ความจริงที่ว่า สหรัฐฯ สนับสนุนการกระทำที่รัฐอื่นละเมิดอธิปไตยของกาตาร์ จะส่งผลกระทบต่อเนื่องเป็นวงกว้างไปทั่วอ่าว ไม่ใช่เพียงเฉพาะต่อกาตาร์เท่านั้น"

ด้าน ดร.เอช เอ เฮลล์เยอร์ จากสถาบันรอยัลยูไนเต็ดเซอร์วิส (Royal United Services Institute - Rusi) ซึ่งเป็นสถาบันคลังสมองในสหราชอาณาจักร ก็เห็นพ้องกันในประเด็นนี้

เขาระบุว่า ผลกระทบจากการโจมตีครั้งนี้สะท้อนว่ารัฐบาลกาตาร์และผู้เล่นรายอื่น ๆ ในภูมิภาค "จะสงสัยว่า สิ่งที่อเมริกาเคยรับประกันความปลอดภัยให้จะคุ้มค่าจริงหรือไม่ หากอิสราเอลสามารถกระทำใด ๆ ได้โดยลอยนวลพ้นผิด"

ดร.วาคิล ยังเน้นย้ำถึงอำนาจอันจำกัดที่รัฐบาลกาตาร์มีต่อรัฐบาลสหรัฐฯ แม้ว่าจะเป็นที่ตั้งฐานทัพอากาศ อัล-อูเดด (al-Udeid) และเป็นตัวกลางไกล่เกลี่ยความขัดแย้งระหว่างอิสราเอลกับฮามาสก็ตาม

"กาตาร์ยังคงต้องพึ่งพาสหรัฐฯ อย่างมากในด้านความมั่นคงของประเทศ... มันยิ่งทำให้กาตาร์ดูเหมือนจะเป็นตัวประกันมากกว่า และแสดงถึงข้อจำกัดด้านอิทธิพลของประเทศ"

เป็นเวลาหลายทศวรรษแล้วที่มีความเชื่อดั้งเดิมกันว่า อิสราเอลจะหลีกเลี่ยงการโจมตีเจ้าหน้าที่ฮามาสในกาตาร์ เพื่อรักษาพื้นที่ทางการทูตที่กาตาร์จัดเตรียมไว้ให้ แต่ ดร.วาคิล ระบุว่าตอนนี้อิสราเอลได้ละทิ้งสิ่งนั้นไปแล้ว และหันไปหาสิ่งที่พวกเขามองว่าเป็นโอกาสทางการทหารและทางการเมือง

"มีขีดความสามารถด้านการข่าวกรองและการทหารอยู่แล้ว และแน่นอน ทางการเมืองก็ดูเหมือนว่าตอนนี้เป็นช่วงเวลาสำคัญที่จะดำเนินการ... เพื่อให้บรรลุเป้าประสงค์ของประเทศ นั่นคือการกำจัดฮามาส แต่ก็รวมถึงการกำจัดกลุ่มต่าง ๆ ที่อิหร่านหนุนหลังในตะวันออกกลางให้ได้มากที่สุด [เท่าที่จะทำได้] ด้วย"

ไม่ว่าทรัมป์จะให้ไฟเขียวกับอิสราเอลโจมตีกาตาร์ ตามที่มีการถกเถียงกันหรือไม่ แต่ ดร.วาคิล มองว่า คำพูดของเขาที่ถูกอ้างถึงในการบรรยายสรุปของทำเนียบขาว เป็นการวางกรอบให้การโจมตีครั้งนี้ไม่ใช่ความล้มเหลวทางการทูต แต่เป็นส่วนหนึ่งของกลยุทธ์ที่ยิ่งใหญ่กว่าของเขา

"การทำข้อตกลงใช่ว่าจะเกิดได้เพียงบนโต๊ะเจรจา" ดร.วาคิลกล่าว "มันคือสิ่งที่คุณทำเพื่อให้คนเข้ามาอยู่บนโต๊ะเจรจานั้น หรือเปลี่ยนตำแหน่งของพวกเขา และชัดเจนว่าประธานาธิบดีกำลังใช้วิธีการอื่น ๆ เพื่อแผ่อิทธิพลหรือส่งผลประโยชน์ต่อสหรัฐฯ"

ผลกระทบในภูมิภาค

ทั้ง ดร.วาคิล และโลวัตต์ เตือนว่าผลกระทบในภูมิภาคอาจหนักหน่วง

"เจ้าหน้าที่ทางการอาหรับ [ได้] มีความกังวลมากขึ้นต่อความรู้สึกที่ว่า อิสราเอลไม่เพียงแต่จะเกรี้ยวกราดเกินกว่าเหตุมากขึ้นเรื่อย ๆ แต่ยังกระทำสิ่งที่ขัดต่อธรรมเนียมเดิมเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ โดยแทบไม่ถูกยับยั้งจากสหรัฐฯ หรือยุโรปเลย" โลวัตต์กล่าว

ดร.วาคิลยังเสริมว่า "เราอยู่ในโลกใหม่ ภูมิประเทศใหม่ กฎใหม่ สมมติฐานใด ๆ ที่มีมาก่อนหน้ากำลังถูกทำลายให้แตกสลายลง"

ทั้งคู่ยังมองว่าความวิตกกังวลเช่นนั้นยังมีแนวโน้มที่จะให้ประเทศอำนาจต่าง ๆ ในภูมิภาคเสริมสร้างขีดความสามารถทางการทหารของตนเอง

"นั่นไม่ได้หมายความว่าพวกเขาจะโจมตีอิสราเอลนะ แต่... พวกเขาอยากมีความสามารถมากพอที่จะปกป้องตัวเอง" โลวัตต์ระบุ

ท้ายที่สุดแล้ว นักวิเคราะห์ทั้งสองคนเน้นย้ำว่า เหตุสะเทือนอารมณ์เมื่อวันอังคารนั้นจะส่งผลกระทบอย่างกว้างขวาง

"เหยื่อรายใหญ่ที่สุดจากสิ่งที่เกิดขึ้นนั้นจะไม่ใช่เพียงแค่ชาวอิสราเอลหรือชาวปาเลสไตน์ หรือแม้แต่ในภูมิภาคเอง แต่คือความน่าเชื่อของชาติตะวันตกต่างหาก" โลวัตต์กล่าวสรุป