ਦਿੱਲੀ ਦੰਗੇ ਅਤੇ ਭੀਮਾ ਕੋਰੇਗਾਓਂ ਹਿੰਸਾ

ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਬਿਆਨ ਅਤੇ UAH ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ

ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਚਾਰਜਸ਼ੀਟ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜੋ ਅਰਜ਼ੀ ਸੈਸ਼ਨ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਲਾਈਨ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ- ‘‘ਮੌਜੂਦਾ ਕੇਸ ਦਿੱਲੀ ਦੰਗਿਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸ਼ਾਮਲ ਵੱਡੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਹੈ। 23 ਤੋਂ 25 ਫਰਵਰੀ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਏ ਦਿੱਲੀ ਦੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਜੇਐੱਨਯੂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਉਮਰ ਖ਼ਾਲਿਦ ਨੇ ਰਚੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਈ ਵਿਭਿੰਨ ਗਰੁੱਪ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।’’ ‘‘ਇਹ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ ਰਚੀ ਗਈ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਸੀ। ਉਮਰ ਖ਼ਾਲਿਦ ਨੇ ਭੜਕਾੳੂ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਲਡ ਟਰੰਪ ਦੇ 24-25 ਫਰਵਰੀ ਦੀ ਭਾਰਤ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਇਸਦਾ ਮਕਸਦ ਸੀ ਕਿ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਪ੍ਰੋਪੇਗੰਡਾ ਫੈਲਾਇਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਤਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।’’ 

‘‘ਇਹ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ ਰਚੀ ਗਈ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਸੀ। ਉਮਰ ਖ਼ਾਲਿਦ ਨੇ ਭੜਕਾੳੂ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਲਡ ਟਰੰਪ ਦੇ 24-25 ਫਰਵਰੀ ਦੀ ਭਾਰਤ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਇਸਦਾ ਮਕਸਦ ਸੀ ਕਿ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਪ੍ਰੋਪੇਗੰਡਾ ਫੈਲਾਇਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਤਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।’’

‘‘ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਫਾਇਰ ਆਰਮਜ਼, ਪੈਟਰੋਲ ਬੰਬ, ਐਸਿਡ ਦੀਆਂ ਬੋਤਲਾਂ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।’’

ਇੱਥੇ ਖਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਉਮਰ ਖ਼ਾਲਿਦ ਨੂੰ ‘ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਮੁਖੀ’ ਤਾਂ ਦੱਸ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਸਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਤਹਿਤ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 21 ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਸ਼ਾਹੀਨ ਬਾਗ ਦੀ ਤਰਜ਼ ’ਤੇ ਐਂਟੀ ਸੀਏਏ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ।

ਸਪੈਸ਼ਲ ਸੈੱਲ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵੱਟਸਐਪ ਗਰੁੱਪਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਦੰਗਿਆਂ ਦੀ ਪਲ-ਪਲ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੁਲਜ਼ਮ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਰੁੱਪਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ।

ਆਖ਼ਿਰ ਕਿਸਨੇ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਰਤਨਲਾਲ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ?

ਜਿਨ੍ਹਾਂ 17 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੀਸੀਟੀਵੀ ਵੀਡਿਓ ਫੁਟੇਜ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਡੰਡੇ, ਰਾਡ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਸਨ।

ਪਰ ਇੱਥੇ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹੈੱਡ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਰਤਨਲਾਲ ਦੀ ਪੋਸਟ ਮਾਰਟਮ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬ਼ਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ‘ਤੇ 21 ਸੱਟਾਂ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖ਼ੂਨ ਵਹਿਣ ਨਾਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫੇਫੜੇ ‘ਚ ‘ਰਾਈਫਲਡ ਫਾਇਰਆਰਮ’ ਦੀ ਸੱਟ ਕਰਕੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਪਰ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਸੀਸੀਟੀਵੀ ਫੁਟੇਜ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰਾਈਫਲ-ਰਿਵਾਲਵਰ ਵਰਗੇ ਹਥਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਨਾਲ ਹੀ, ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਪੂਰੀ ਚਾਰਜਸ਼ੀਟ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ 17 ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸ ਨੇ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਰਤਨਲਾਲ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਹੈ।

ਅੰਕਿਤ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਹੱਤਿਆ, ਤਾਹਿਰ ਹੁਸੈਨ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ‘ਸਬੂਤ’

ਤਾਹਿਰ ਹੁਸੈਨ ਉੱਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੰਗਿਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੁਲ 11 ਕੇਸ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਐਫ਼ਆਈਆਰ 65 - ਅੰਕਿਤ ਸ਼ਰਮਾ ਕਤਲ, ਐਫ਼ਆਈਆਰ 101 - ਚਾਂਦ ਬਾਗ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ, ਐਫ਼ਆਈਆਰ 59 - ਦਿੱਲੀ ਦੰਗਿਆਂ ਪਿੱਛੇ ਡੂੰਘੀ ਸਾਜਿਸ਼। ਇਹ ਤਿੰਨ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹਨ। ਐਫ਼ਆਈਆਰ 101 ਅਤੇ 65 ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਮਾਮਲੇ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ।

ਅੰਕਿਤ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਰਵਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਐਫ਼ਆਈਆਰ ਅਨੁਸਾਰ 25 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮ 5 ਵਜੇ ਅੰਕਿਤ ਘਰ ਦਾ ਸਮਾਨ ਲੈਣ ਲਈ ਬਾਹਰ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਾਫ਼ੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਨਾ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਘਰਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਬਗ਼ਲ ‘ਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਕਾਲੂ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਾਲੂ ਤੋਂ ਅੰਕਿਤ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਚਾਂਦ ਬਾਗ ਦੀ ਮਸਜਿਦ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਲੜਕੇ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਲੇ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰਵਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਦਿਆਲਪੁਰ ਥਾਣੇ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਅੰਕਿਤ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਗੋਤਾਖੋਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਕੱਢੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਡਰਵੀਅਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੀ ਹੋ ਸਕੀ।

ਪੈਰਾ 38 ਵਿੱਚ, ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਕੁਝ ਚਸ਼ਮਦੀਦਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਕਿਹਾ, "25 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਇਕ ਭੀੜ ਤਾਹਿਰ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਘਰ ਈ -7, ਖ਼ਜੂਰੀ ਖ਼ਾਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ। ਘਰ ਦੇ ਕੋਲ 20-25 ਦੰਗਾਕਾਰੀ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਡੰਡੇ, ਚਾਕੂ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਰੱਖੇ ਸਨ। ਅੰਕਿਤ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਭੀੜ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆਏ, ਪਰ ਤਾਹਿਰ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਭੜਕਾਵੇ ‘ਚ ਆ ਕੇ ਭੀੜ ਨੇ ਅੰਕਿਤ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਚਾਂਦ ਬਾਗ ਪੁਲੀਆ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, 'ਬਨੀ ਬੇਕਰ ਕੇਕ' ਦੁਕਾਨ ਈ -17, ਨਾਲਾ ਰੋਡ, ਖ਼ਜੂਰੀ ਖ਼ਾਸ ਲੈ ਗਏ। ਉਥੇ ਉਸ ਦੀ ਤੇਜ਼ਧਾਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਨਾਲੇ 'ਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।"

ਸੱਤ ਚਸ਼ਮਦੀਦਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਾਲੂ ਨਾਮ ਦੇ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਬਿਆਨ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਜੋ ਅੰਕਿਤ ਦੇ ਘਰ ਨੇੜੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਕਿਤ ਦੇ ਨਾਲ ਘਟਨਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਸੀ।

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅੰਕਿਤ ਦੇ ਪਿਤਾ ਰਵਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੀੜ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਚਾਂਦ ਬਾਗ ਦੀ ਮਸਜਿਦ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਪੁਲਿਸ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਕਿਤ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਅੰਕਿਤ ਨੂੰ ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਕੀ ਮਿਲਿਆ? ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਕਰਤਾ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸੀਸੀਟੀਵੀ ਜਾਂ ਤਾਂ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਜਾਂ ਹਿੰਸਾ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।12 ਮਾਰਚ ਦੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਸਪੈਸ਼ਲ ਸੈੱਲ ਨੇ 20 ਸਾਲਾ ਹਸੀਨ ਨਾਮ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਕਿ ਫੋਨ ਉੱਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਕਬੂਲ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਪੈਰਾ 48 ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਬੂਲ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਸੀ।12 ਮਾਰਚ ਦੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਸਪੈਸ਼ਲ ਸੈੱਲ ਨੇ 20 ਸਾਲਾ ਹਸੀਨ ਨਾਮ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਕਿ ਫੋਨ ਉੱਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਕਬੂਲ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਪੈਰਾ 48 ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਬੂਲ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਪਰ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਵਿਕਲਪ ਕੋਚਰ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਅੰਕਿਤ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕੌਂਸਲਰ ਤਾਹਿਰ ਹੁਸੈਨ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰਨ ਲਈ ਉਕਸਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਨਿਕਲਿਆ ਕਿ ਹਸੀਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਜਾਵੇਦ, ਸ਼ੋਏਬ ਆਲਮ, ਗੁਲਫ਼ਾਮ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਨੇ ਅੰਕਿਤ ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।

ਤਾਹਿਰ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਦੰਗੇ ਅਤੇ ਅੰਕਿਤ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਪੁਲਿਸ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿ ਰਹੀ ਹੈ-

1) ਫੋਰੈਂਸਿਕ ਦੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਤਾਹਿਰ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਘਰ ਈ -7, ਖ਼ਜੂਰੀ ਖ਼ਾਸ, ਮੇਨ ਕਰਾਵਲ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰ-ਇੱਟਾਂ ਦੇ ਟੁਕੜੇ, ਟੁੱਟੀਆਂ ਬੋਤਲਾਂ, ਬੋਤਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ਾਬ ਅਤੇ ਪੈਟਰੋਲ ਬੰਬ ਮਿਲੇ। ਦੰਗਾਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਤਾਹਿਰ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਛੱਤ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ਾਬ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਬੋਤਲਾਂ, ਪੈਟਰੋਲ ਬੰਬ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਸੁੱਟੇ। ਇਸ ਘਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ ਉਸਦਾ ਦਫ਼ਤਰ ਸੀ। ਇਸ ਘਰ ਦੀ ਛੱਤ ਨੂੰ ਇਕ ਲਾਂਚਿੰਗ ਪੈਡ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਤਾਹਿਰ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ।

2) ਤਾਹਿਰ ਹੁਸੈਨ ਨੇ 7 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲਾਇਸੈਂਸਸ਼ੁਦਾ ਪਿਸਤੌਲ ਖ਼ਜੁਰੀ ਖ਼ਾਸ ਥਾਣੇ ‘ਚ ਜਮਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, 22 ਫਰਵਰੀ ਯਾਨੀ ਹਿੰਸਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖ਼ਜੂਰੀ ਖ਼ਾਸ ਥਾਣੇ ‘ਚੋਂ ਆਪਣੀ ਪਿਸਤੌਲ ਕੱਢਵਾਈ ਸੀ। ਪਿਸਤੌਲ ਕਿਉਂ ਕੱਢਵਾਈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਤਾਹਿਰ ਤੋਂ ਤਸੱਲੀਬਖਸ਼ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਪਿਸਟਲ ਦੇ 100 ਕਾਰਤੂਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 22 ਵਰਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ 14 ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਇਸੇ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ, ਪੈਰਾ 54 ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਤਾਹਿਰ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਕਾਲ ਡਾਟਾ ਦੇ ਅਧਾਰ ‘ਤੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ 24 ਫਰਵਰੀ ਤੋਂ 25 ਫਰਵਰੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਈ ਵਾਰ ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਪੀਸੀਆਰ ਵੈਨ ਨੂੰ ਕਾਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। 24 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ, ਪੀਸੀਆਰ ਨੂੰ ਦੁਪਹਿਰ 2.50 ਵਜੇ ਤੋਂ ਸ਼ਾਮ 6 ਵਜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ 6 ਵਾਰ ਕਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 25 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ 3.50 ਤੋਂ 4.35 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ 6 ਵਾਰ ਪੀਸੀਆਰ ਨੂੰ ਤਾਹਿਰ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਨੰਬਰ ਤੋਂ ਕਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

24 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਛੇ ਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਚਾਰ ਹੀ ਪੀਸੀਆਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਸਕੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਕਾਲਾਂ ਨੂੰ ਦਿਆਲਪੁਰ ਥਾਣੇ ਨਾਲ ਕਨੈਕਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਘਟਨਾ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਭਾਰੀ ਭੀੜ ਜਮ੍ਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਫੋਰਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘੱਟ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਤਾਹਿਰ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਕਾਲ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕੇ। ਜਦੋਂ ਦੇਰ ਰਾਤ ਪੁਲਿਸ ਤਾਹਿਰ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚੀ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਤਾਹਿਰ ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਘਰ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਤਾਹਿਰ ਹੁਸੈਨ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਪੁਲਿਸ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ "ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਇਹ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤਾਹਿਰ ਹੁਸੈਨ ਦੰਗਾਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੌਜੂਦ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਪੀਸੀਆਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕੇ"।

ਭੀੜ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਪੁਲਿਸ ਫੋਰਸ ਵਲੋਂ ਪੈਨਿਕ ਕਾਲ ਮਿਲਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਾਈਟ 'ਤੇ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਪਾਉਣਾ, ਅਜੀਬ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੀਸੀਆਰ ਕਾਲਾਂ ਇੱਕ ਉਦੇਸ਼ ਦੇ ਤਹਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਇਹ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਰਾਏ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੁਲਿਸ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ

ਦੂਜਾ, ਦੰਗਿਆਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਸਤੌਲ ਨੂੰ ਕੱਢਵਾਉਣਾ। ਦਰਅਸਲ ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਲਾਇਸੈਂਸਸ਼ੁਦਾ ਹਥਿਆਰ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜਮ੍ਹਾ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚੋਣ ਨਤੀਜਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਥਾਣੇ ਤੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣਾ ਇੱਕ ਆਮ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ, 8 ਤੋਂ 11 ਫਰਵਰੀ ਤੱਕ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।

ਇਹ ਵੀ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਅੰਕਿਤ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਪੋਸਟਮਾਰਟਮ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ 51 ਜ਼ਖ਼ਮ ਸਨ ਜੋ ਚਾਕੂ, ਡੰਡੇ ਜਾਂ ਤੇਜ਼ਧਾਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਅੰਕਿਤ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਕੋਈ ਗੋਲੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ।

ਐਫ਼ਆਈਆਰ 65 ਅੰਕਿਤ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਬਾਰੇ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੋਸਟਮਾਰਟਮ ਰਿਪੋਰਟ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਰਤੂਸ ਅੰਕਿਤ ਸ਼ਰਮਾ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸਨ।

ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੂਨ ਵਿੱਚ, ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਐਫ਼ਆਈਆਰ 101 ਦੇ ਪੈਰਾ 36 ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤਾਹਿਰ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਦੰਗਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਬਿਆਨ ਸੀਆਰਪੀਸੀ 161 ਦੇ ਤਹਿਤ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਰਥਾਤ ਇਹ ਬਿਆਨ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਤਾਹਿਰ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਇਸ ਕਾਬੂਲਨਾਮੇ ਦੀ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵੈਧਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
2 ਅਗਸਤ ਨੂੰ, ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਧਾਰ ‘ਤੇ ਕੁਝ ਮੀਡੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ‘ਤਾਹਿਰ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਬੂਲਨਾਮੇ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਖਾਲਿਦ ਸੈਫੀ ਅਤੇ ਪੀਐਫਆਈ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਬਿਆਨ ਸੀਆਰਪੀਸੀ 161 ਦੇ ਤਹਿਤ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਰਥਾਤ ਇਹ ਬਿਆਨ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਤਾਹਿਰ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਇਸ ਕਾਬੂਲਨਾਮੇ ਦੀ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵੈਧਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਪਰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ 8 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਦੰਗਿਆਂ ਲਈ ਉਮਰ ਖ਼ਾਲਿਦ, ਤਾਹਿਰ ਹੁਸੈਨ ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਿਦ ਸੈਫ਼ੀ ਦਰਮਿਆਨ ਹੋਈ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੀ ਤਰੀਕ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਹੁਣ ਪੁਲਿਸ ਕਹਿ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ "4 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸੀਏਏ ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਕਸਾਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਖ਼ਾਲਿਦ ਸੈਫ਼ੀ ਦਾ ਕੰਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਣਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੜਕਾਂ ਉੱਤੇ ਉਤਾਰਨਾ ਸੀ।"

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਬਿਆਨ ਸੀਆਰਪੀਸੀ 161 ਦੇ ਤਹਿਤ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਰਥਾਤ ਇਹ ਬਿਆਨ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਤਾਹਿਰ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਇਸ ਕਬੂਲਨਾਮੇ ਦੀ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵੈਧਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਭੀਮਾ ਕੋਰੇਗਾਓ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਿਚ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਦੇਸ ਭਰ ਵਿਚੋਂ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਸਕਾਲਰ ਹਨ, ਕੁਝ ਵਕੀਲ, ਕੁਝ ਲੇਖਕ-ਕਵੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਹਨ।ਇਹ ਸਾਰੇ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਲੋਕ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸਰਕਾਰ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕਾਨੂੰਨੀ ਲੜਾਈ ਲੜਨ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭੀਮਾ ਕੋਰੇਗਾਓ ਕੇਸ ਵਿਚ ਮੁਲਜ਼ਮ ਬਣਾਏ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣੋ

ਸੁਧੀਰ ਧਾਵਲੇ

ਸੁੁਧੀਰ ਧਾਵਲੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਉੱਘੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ, ਲੇਖਕ ਤੇ ਕਵੀ ਹਨ। ਉਹ ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ ਵਿਦਰੋਹੀ ਨਾਂ ਦਾ ਰਸਾਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦਲਿਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਅਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਧ੍ਰੋਹ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਲਜ਼ਾਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸਮੇੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਕੀਲ ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਾਡਲਿੰਗ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ ਭੀਮਾ ਕੋਰੇਗਾਓਂ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਮੁਲਜ਼ਮ ਹਨ।

ਸੁਰਿੰਦਰ ਗਾਡਲਿੰਗ

ਗਾਡਗਿਲ ਨਾਗਪੁਰ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਵਕੀਲ ਹਨ। ਉਨ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਾਮਲੇ ਲੜਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਪੀਪਲਜ਼ ਲਾਇਰਜ਼ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਵੀ ਹਨ। ਉਹ ਦਲਿਤ ਕਾਰਕੁਨ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੂਏਪੀਏ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਰੋਕੂ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਟਾਡਾ ਅਤੇ ਪੋਟਾ ਦੇ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਦੇ ਕੇਸ ਲੜਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਧਾਵਲੇ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਜੀਐੱਨ ਸਾਂਈਬਾਬਾ ਦੀ ਵਕੀਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਓਵਾਦੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਵਿਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ । ਸਾਈਂਬਾਬਾ ਨੂੰ ਗੜ੍ਹਚਿਰੌਲੀ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਦੋਸ਼ੀ ਮੰਨਿਆ ਸੀ। ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਉੱਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਅਪੰਗ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਅਜੇ ਵੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਬੰਦ ਹਨ। 

ਰੋਨਾ ਵਿਲਸਨ

ਜੇਐੱਨਯੂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਵਿਲਸਨ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਿਆਸੀ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ। ਉਹ ਕਮੇਟੀ ਫ਼ਾਰ ਰਿਲੀਜ਼ ਆਫ਼ ਪੁਲਿਟੀਕਲ ਪ੍ਰਿਜ਼ਨਰਜ਼ ਦੇ ਵੀ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਉਹ ਜੀਐੱਨ ਸਾਈਬਾਬਾ ਦੇ ਬਚਾਅ ਅਤੇ ਰਿਹਾਈ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਵੀ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਸ਼ੋਮਾ ਸੇਨਾ

ਸ਼ੋਮਾ ਸੇਨਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਹਨ। ਉਹ ਨਾਗਪੁਰ ਦੀ ਆਰਟੀਐਮ ਯੂਨੀਵਰਿਸਟੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਹਨ। ਭੀਮਾ ਕੋਰੇਗਾਂਓ ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਨਾਗਰਪੁਰ ਤੋਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਔਰਤਾਂ, ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਦਲਿਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਲਿਖਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੇਖ ਵੱਕਾਰੀ ਰਸਾਲਿਆਂ-ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।ਉਹ ਕਮੇਟੀ ਫਾਰ ਪ੍ਰੋਟੈਕਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਰਾਈਟਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੂਰਬ-ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬਸਤਰ ਤੱਕ ਅਤਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਸਤਾਈਆਂ ਮਹਿਲਾ ਸਿਆਸੀ ਬੰਦੀਆਂ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਦਦ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

ਮਹੇਸ਼ ਰਾਉਤ

ਮਹੇਸ਼ ਰਾਊਤ ਭੀਮਾ ਕੋਰੋਗਾਓਂ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੇ ਕਾਰਕੁਨ ਹਨ। ਉਹ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਗੜ੍ਹਚਿਰੌਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਪੇਂਡ਼ੂ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤਹਿਤ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਵੀ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਹ ਗੜ੍ਹਚਿਰੌਲੀ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਮ ਸਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਗੜ੍ਹਚਿਰੌਲੀ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਇੱਕ ਆਦਿਵਾਸੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਇਲਾਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਓਵਾਦੀ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਜੰਗਲ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਹੇ ਹਨ।

ਵਰਵਰਾ ਰਾਓ

ਰਾਓ ਉੱਘੇ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਹਨ। ਉਹ ਆਂਧਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਵਿੱਚ ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕਵੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਗਭਗ 15 ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਪ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਿਨਾਂ ਦਾ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਹੀ ਕੁਝ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਓਵਾਦੀਆਂ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਕਾਰਕੁਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੀਆਂ ਕਈ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1973 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਂਧਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਨਕਸਲੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਸਾਲਸ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੇ ਸਨ।

ਵਰਨਾਨ ਗੌਂਜ਼ਾਲਵਿਸ

ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਗੌਂਜ਼ਾਲਵਿਸ ਮਹਾਨਗਰ ਦੇ ਕਈ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਕਾਰੀ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ-ਰਸਾਲਿਆਂ ਲਈ ਲਿਖਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਲ 2007 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਐਂਟੀ ਟੈਰਰ ਸਕੂਐੱਡ ਨੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਨਕਸਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਧਮਾਕਾਖੇਜ਼ ਸਮੱਗਰੀ ਰੱਖਣ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਨ-ਲਾਅਫੁਲ ਐਕਟੀਵਿਟੀਜ਼ ਪ੍ਰੀਵੈੈਂਸ਼ਨ ਐਕਟ ਯਾਨੀ ਯੂਏਪੀਏ ਦੇ ਅਧੀਨ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੁੰਬਈ ਦੀ ਇੱਕ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੂਏਪੀਏ ਅਤੇ ਆਰਮਜ਼ ਐਕਟ ਤਹਿਤ ਦੋਸ਼ੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਕੱਟਣਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਣੇ ਬਹੁਤੇ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ਮੁਕਤ ਕਰਾਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਅਰੁਣਾ ਫ਼ਰੇਰਾ

ਫ਼ਰੇਰਾ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਵਕੀਲ ਹਨ। ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕਈ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਮੇਟੀ ਫ਼ਾਰ ਪ੍ਰੋਟੈਕਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਰਾਈਟਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਪੀਪਲਜ਼ ਲਾਇਰਜ਼ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਝੁੱਗੀ - ਝੌਪੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮੁੜ-ਵਸੇਬੇ ਲਈ ਵੀ ਲਹਿਰ ਚਲਾਈ ਸੀ। ਸਾਲ 2007 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਯੂਏਪੀਏ ਤਹਿਤ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਮਾਓਵਾਦੀ ਹੋਣ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਾਲ 2014 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਇਲਜ਼ਾਮਾਂ ਤੋਂ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਵੀ ਲਿਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਹੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।

ਸੁਧਾ ਭਾਰਦਵਾਜ

ਸੁਧਾ ਭਾਰਦਵਾਜ, ਮਜ਼ਦੂਰ ਆਗੂ ਅਤੇ ਵਕੀਲ ਹਨ। ਕਈ ਸਾਲ ਤੱਕ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਧਾ ਭਾਰਦਵਾਜ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋ ਆਦੀਵਾਸੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਅਤੇ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਕੇਸ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਲੜਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਮਾਓਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਹਮਦਰਦ ਕਾਰਕੁਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕਾਂ ਬਾਰੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਉੱਘੀ ਸੰਸਥਾ ਪੀਪਲਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ਼ ਸਿਵਲ ਲਿਬਰਟੀਜ਼ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਵੀ ਹਨ।

ਗੌਤਮ ਨਵਲੱਖਾ

ਗੌਤਮ ਨਵਲੱਖਾ ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹਨ। ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਅਤੇ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਲਹਿਰਾਂ ਬਾਰੇ ਕਾਫ਼ੀ ਕੁਝ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕਹਿਣ ਉੱਤੇ ਅਗਵਾ ਹੋਏ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਓਵਾਦੀਆਂ ਤੋਂ ਰਿਹਾਅ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਅ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਈ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੇ ਹਨ।

ਆਨੰਦ ਤੇਲਤੁੰਬੜੇ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਈਆਈਐੱਮ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵੀ ਰਹੇ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੜ੍ਹਨ-ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਚੁਣਿਆ। ਉਹ ਆਈਆਈਟੀ ਖੜਗਪੁਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਰਹੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਗੋਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਹਨ। ਉਹ ਕਈ ਅਖ਼ਬਾਰ-ਰਸਾਲਿਆਂ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਲਿਖਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਮੇਟੀ ਆਫ਼ ਪ੍ਰੋਟੈਕਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਰਾਈਟਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਕਈ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੇ ਹਨ।

ਹਨੀ ਬਾਬੂ ਐੱਮ.ਟੀ.

ਭੀਮਾ ਕੋਰੇਗਾਓਂ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ 12ਵੇਂ ਵਿਅਕਤੀ ਹਨ, ਹਨੀ ਬਾਬੂ। ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਹਨ। ਉਹ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਮਾਹਰ ਵੀ ਹਨ। ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਵੈਬਸਾਈਟ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਡੂੰਘੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 28 ਜੂਨ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਕਮਿਊਨਿਸਿਟ ਪਾਰਟੀ ਮਾਓਵਾਦੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਣ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਹੈ। ਭੀਮਾ ਕੋਰੇਗਾਓਂ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਰਹੀ ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀ ਐੱਨਆਈਏ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਹਨੀ ਬਾਬੂ ਐਲਗਾਰ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਬੰਦੋਬਸਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਵੀ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਏਜੰਸੀ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਅਜਿਹਾ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਬੂਤ ਹਨ। ਮਾਓਵਾਦੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਰੱਖਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸਜ਼ਾ ਕੱਟ ਰਹੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਜੀਐੱਨ ਸਾਈਂਬਾਬਾ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਲਈ ਚਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਅਭਿਆਨ ਨਾਲ ਹਨੀ ਬਾਬੂ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਹਨੀ ਬਾਬੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਮਰਿੰਡਾ ਹਾਊਸ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਨੀ ਬਾਬੂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਕਈ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਸੰਦ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੈਕਚਰ ਸੁਣਨ ਲਈ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪਹੁੰਚਦੇ ਸਨ। ਹਨੀ ਬਾਬੂ ਜਾਤੀਵਾਦ ਅਤੇ ਦਲਿਤਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਲਗਾਤਾਰ ਬੋਲਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।

ਭੀਮਾ ਕੋਰੇਗਾਓਂ ਜਾਂਚ ਕਮਿਸ਼ਨ

ਪਹਿਲੀ ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਭੀਮਾ ਕੋਰੇਗਾਓਂ ਅਤੇ ਆਸਪਾਸ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭੜਕੀ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੋਏ। ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਤੇਜ਼ੀ ਫੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲ਼ਈ ਇੱਕ ਜੁਡੀਸ਼ੀਅਲ ਕਮਿਸ਼ਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ। ਕਈ “ਫੈਕਟ ਫਾਈਂਡਿੰਗ” ਕਮੇਟੀਆਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਦੱਸਿਆ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਪੂਣੇ ਦਿਹਾਤੀ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਪੂਣੇ ਸਿਟੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ। ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਤਤਕਾਲੀ ਦੇਵੇਂਦਰ ਫੜਨਵੀਸ ਸਰਕਾਰੀ ਨੇ 09 ਫ਼ਰਵਰੀ 2018 ਨੂੰ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਦੋ ਮੈਂਬਰੀ ਜੁਡੀਸ਼ੀਅਲ ਕਮਿਸ਼ਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕੋਲਕਾਤਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਜੱਜ ਜੇਐੱਨ ਪਟੇਲ ਸਨ।

ਇਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਿਪੋਰਟ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਦੇਣੀ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਚਾਰ ਵਾਰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਧਾਈ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਫਾਈਨਲ ਰਿਪੋਰਟ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਆਈ ਹੈ। ਚੌਥੀ ਵਾਰ ਇਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਚਾਰ ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 ਤੱਕ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਕੋਰੋਨਾ ਮਹਾਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਲੌਕਡਾਊਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਢਾਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਸੌਂਪਣੀ ਸੀ ਉਸ ਨੇ ਹੁਣ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਵਾਧਾ ਮੰਗਿਆ ਹੈ।

ਹੁਣ ਤੱਕ 29 ਗਵਾਹਾਂ ਨੇ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਬਿਆਨ ਦਰਜ ਕਰਵਾਏ ਹਨ। ਜਦਕਿ 50 ਹੋਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ੀ ਲਈ ਸੰਮਨ ਭੇਜੇ ਜਾਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਕਾਂਗਰਸ (ਐੱਨਸੀਪੀ) ਦੇ ਮੁਖੀ ਸ਼ਰਦ ਪਵਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਗਵਾਹੀ ਲਈ ਸੱਦਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਹਲਫੀਆ ਬਿਆਨ ਦਾਇਰ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਰੀਬ 500 ਹਲਫੀਆ ਬਿਆਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਅਕਤੀਆਂ, ਸਰਕਾਰੀ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨਾ ਨੇ ਕਮਿਸ਼ਨ ਕੋਲ ਆਪਣਾ ਪੱਖ ਭੇਜਿਆ ਹੈ।

ਹਿੰਦੂਵਾਦੀ ਕਾਰਕੁਨ

ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਜਿੱਥੇ ਪੂਣੇ ਸਿਟੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਲਜ਼ਾਮਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਕਿ ਭੀਮਾ ਕੋਰੇਗਾਓਂ ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਖੱਬੇਪੱਖ਼ੀ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਦਾ ਹੱਥ ਸੀ। ਦੁਜੇ ਪਾਸੇ ਪੂਣੇ ਦਿਹਾਤੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਕਿ ਪਹਿਲੀ ਜਨਵਰੀ 2018 ਨੂੰ ਜਿਹੜੀ ਹਿੰਸਾ ਹੋਈ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹਿੰਦੂਵਾਦੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ।

ਦੋ ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਪਿੰਪਰੀ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਐੱਫ਼ਆਈਆਰ ਦਰਜ ਹੋਈ ਕਿ ਹਿੰਦੁਤਵੀ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਭੀਮਾ ਕੋਰੇਗਾਓਂ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭੀੜ ਨੂੰ ਹਿੰਸਾ ਲਈ ਭੜਕਾਇਆ ਸੀ। ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਨੀਤਾ ਸਾਲਵੇ ਨੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਮਿਲਿੰਦ ਏਕਬੋਟੇ ਅਤੇ ਸ਼ੰਭਾਜੀ ਭਿੜੇ ਨਾਂ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਉਸ ਭੀੜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਦਲਿਤ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ।

ਐੱਫ਼ਆਈਆਰ ਲਿਖਵਾਉਣ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਘਟਨਾ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮੌਜੂਦ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦੋਵਾਂ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ 'ਸ਼ੌਰਿਆ ਦਿਨ' ਦੇ ਬੰਦੋਬਸਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਆਪਣੀ ਸਹੇਲੀ ਅੰਜਨਾ ਨਾਲ ਆਈ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸਹੇਲੀ ਸ਼ਿਕਾਰਪੁਰ ਟੋਲਪਲਾਜ਼ਾ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ ਸਨਾਸਵਾੜੀ ਪਹੁੰਚੀ ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਭੀੜ ਨੇ ਪੱਥਰਾਅ ਅਤੇ ਅਗਜ਼ਨੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

ਐੱਫ਼ਆਈਆਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਕਈ ਜਣਿਆਂ ਨੇ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੁੱਟ ਰਹੇ ਸਨ। ਐੱਫ਼ਆਈਆਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਭਾਜੀ ਭਿੜੇ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਨਗਰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਨ ਦਾ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਮਿਲਿੰਦ ਏਕਬੋਟੇ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਜਾਗਰਣ ਸਮਿਤੀ ਦਾ ਮੁਖੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਥਿਤ ਉੱਚੀ ਜਾਤ ਦੇ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਸੈਸ਼ਨ ਕੋਰਟ, ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਅਤੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਜਦੋਂ ਏਕਬੋੜੇ ਦੀ ਅਗਾਊਂ ਜ਼ਮਾਨਤ ਦੀ ਅਰਜੀ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਪੂਣੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 14 ਮਾਰਚ 2018 ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਦੰਗੇ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਸਮੇਤ ਕਈ ਗੰਭੀਰ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾਏ। ਪੂਣੇ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਚਾਰ ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 ਨੂੰ ਅਨੀਤਾ ਸਾਲਵੇ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਉੱਪਰ ਦਰਜ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮਾਨਤ ਉੱਪਰ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ,ਪਰ ਸ਼ਿਕਾਰਪੁਰ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਉੱਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਸ਼ਿਕਾਰਪੁਰ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਹਿੰਸਾ ਠੀਕ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਏਕਬੋਟੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀਆਂ ਨੇ ਕੁਝ ਪਰਚੇ ਵੰਡੇ ਸਨ।

19 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਪੂਣੇ ਦੀ ਸੈਸ਼ਨ ਕੋਰਟ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮਾਨਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਦੂਜੇ ਮੁਲਜ਼ਮ ਸ਼ੰਭਾਜੀ ਭਿੜੇ ਨੂੰ ਕਦੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਦਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਪਹਿਲੀ ਜਨਵਰੀ 2018 ਨੂੰ ਭੀਮਾ ਕੋਰੇਗਾਓਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਣ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲੱਗਿਆ ਸੀ। ਕਈ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤ ਵੀ ਗਏ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਚਾਰਜਸ਼ੀਟ ਫਾਈਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ਐੱਫ਼ਆਈਆਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭੀਮਾ ਕੋਰੇਗਾਓਂ ਹਿੰਸਾ ਬਾਰੇ ਪੂਣੇ ਦਿਹਾਤੀ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 30 ਕੇਸ ਦਰਜ ਹਨ।     

ਏਕਬੋਟੇ ਅਤੇ ਭਿੜੇ ਕੌਣ ਹਨ?

ਪੂਣੇ ਦੇ ਹਿੰਦੂਵਾਦੀ ਕਾਰਕੁਨ ਮਿਲਿੰਦ ਏਕਬੋਟੇ ਆਪਣੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਕਾਰਨ ਕਈ ਵਿਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਮਸਤ ਹਿੰਦੂ ਅਗਾੜੀ ਨਾਂ ਦਾ ਸੰਗਠਨ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਗਊ-ਰੱਖਿਆ ਲਹਿਰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਤਾਪਗੜ੍ਹ ਦੇ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਮੁਗਲ ਸੈਨਾਪਤੀ ਅਫ਼ਜ਼ਲ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਕਬਰ ਹਟਵਾਉਣ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਤਾਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ’ਤੇ ਰੋਕ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

ਉਹ ਵੈਲੰਟਾਈਨਜ਼ ਡੇ ਮਨਾਉਣ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਿਆਸੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਸਭਾ, ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਭਾਜਪਾ ਨਾਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ ਦੇ ਟਿਕਟ ਉੱਪਰ 2014 ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਲੜ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਪਰ ਹਾਰ ਗਏ ਸਨ। ਉਹ ਪੂਣੇ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਦੇ ਵੀ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸ਼ੰਭਾਜੀ ਭਿੜੇ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਸੱਦਦੇ ਹਨ। 85 ਸਾਲਾ ਹਿੰਦੂਵਾਦੀ ਕਾਰਕੁਨ ਭਿੜੇ ਪੱਛਮੀ ਸਾਂਗਲੀ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ।

ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਨ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਨਾਂ ਦਾ ਸੰਗਠਨ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹਿੰਦੁਤਵ ਉੱਪਰ ਭਾਸ਼ਨ ਦੇਣ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਵੈਮ ਸੇਵਕ ਸੰਘ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੇ ਸਨ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਘ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਹੋਰ ਆਗੂਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਜਨਤਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੀ ਹੈ।

ਭਿੜੇ ਆਪਣੇ ਬਿਆਨਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੋਵਾਂ ਕਰ ਕੇ ਹੀ ਵਿਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਾਲ 2008 ਅਤੇ 2009 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਗੰਭੀਰ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲੱਗੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਂਗਲੀ ਵਿੱਚ ਦੰਗੇ ਭੜਕਾਉਣਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਰਟੀਆਈ ਰਾਹੀਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਭੀਮਾ ਕੋਰੇਗਾਓਂ ਦੀ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰੋਂ ਸਾਰੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਏ ਗਏ ਸਨ।