06/02/2022

An Nowodhow Sunday 6 February 2022

Dohajydh da, ha dynnargh dhe dhyllans a’n seythen ma ‘An Nowodhow’ war BBC Radyo Kernow.

Yth yw Kernow onan a naw ranndir gelwys dhe gemeres rann yn towlen an governans “ughnivelya”.

An strateji dhe dhegea an aswa yntra rannow rych ha boghes a’n pow a veu diskudhys gans Skrifennyas Ughnivelya, Michael Gove.

Nyns yw hwath dyllys an manylyon a’n pyth a dhegemersa Kernow herwydh an bargen konteth.

An strateji a lever y hallo bos meryon etholys yn tidro an gwella fordh dhe dhelivra chanj ha ‘domhwelans digressenans’.

An profyans a ver rag Kernow etholys yn tidro re beu gwrys kyns, ha ranna breus, herwydh Gonis Derivas Gwerinieth Leel.

Hembrenkyas Konsel Kernow, Linda Taylor, a’n Ventenoryon, a leveris bos an governans “owth enora y arwostel dhe weres ughnivelya ranndiryow leel.”

Hi a leveris bos “an jowl y’n manylyon hag yma edhom dhyn gweles an pyth a vydh kavadow ha ni ow mos yn-rag.

*

Konseloryon re dhemondyas derivas leun a-dro dhe’n pyth eth yn kamm gans ragdres lergh diwros a nownsek milyon peuns.

Res o lehe Towlen Lergh an Sens yn-dann dhroppya dew a’n lergh towlys, wosa kudynnow arghasa ha kavos tir.

Konselor a dheskrifas an ragdres avel “terosa absolut”.

Sodhek chif an konsel a leveris restri arghansek oll rag an ragdres dhe vos konsidrys gans an konsel yn y dhaswel a’n dowlen.

An towl derowel o rag moy es etek mildir a lerghow diwros yn “towlen veur dhe skoodhya yeghes ha sewena a anedhysi keffrys ha godrigoryon.

Phil Mason, kevarwodhyas stratejek Konsel Kernow, a afydhyas kyns yn personal y fia an ragdres kowlwrys herwydh towlen ha bojet, mes an konsel a dheklaryas ena bos res dhodho lehe an dowlen.

Hemm a styryas dew a’n peswar lergh – Tredhespan dhe Druru, hag Eglosnywlin dhe Growsfordh Bowdir – dhe vos tennys a’n dowlen, ha na vydh rannow erel mes a’n fordh.

Konseloryon war an kessedhek a raglevas yn keskolon Dy’Lun eus passys dhe wovyn derivas leun a’n ragdres.

John Conway, Mentenour, neb a dhervynnas an derivas nowydh, a leveris: “Re beu degemerys gans an brassa rann a dus bos Lerghow an Sens “terosa absolut, deray leun”.

Mester Mason a leveris derivas an konsel dhe dhiskudha bos avis anlowr a’n kesstudhyow kelmys dhe’n arghasans proviys gans Fordhow Meur Kenedhlek, hag a sewyas dhe beryllow arghansek rag an konsel.

Mr Mason a leveris bos an konsel owth ewna y strateji ragdresow chatal rag may fydh peryllyow oll konsidrys pan dhegemmer arghasow ha grontys rag towlennow a’n konsel.

*

Penneglos Truru a wra delatya skwychya yn farow y livlugern bys dhe benn a vis Meurth awos “lies messach a vern”.

An benneglos a dheklaryas y hwre skwychya yn farow hy lugern wosa penn mis Genver rag achesonys kerghynnedhel.

Sodhek Chif Oberi Sean O’Neill a leveris y fydh konsidrys lemmyn gorthebow kemyskys dhyworth an bobel.

An benneglos a wra berrhe termyn an golowheans a-dhesempis ha hi ow konsidra an pyth a wra y’n termyn a dheu.

O’Neill a leveris nag yw gober a-lemmyn lowr dhe ventena an drehevyans, kyn feu an ervirans gwrys “dre vras” rag achesonys kerghynnel.

Y leveris bos dhe’n benneglos “dowr yn tevri ow resek der an to”, hag edhom “ewnansow ter peswar kans peswar mil peuns aga host.”

Ev a leveris na yll an benneglos justifia spena degow a vilyow a beunsow war gevreyth livlugarn nowydh, dell re bia profys gans eseli an bobel.

Penneglos Truru a wra pesya golowhe an drehevyans rag hwarvedhyansow a vri dres an vledhen.

*

Ha wortiwedh hedhyw, rathes re beu kevys yn Syllan, hag ymons i kodros ydhyn mor ha ken bewnans gwyls.

Nebes rathes a veu gwelys war enys dhiannedh An Voth, dres arhwithrans a-gynsow.

Yma bodhogyon owth oberi yn kales dh’aga ryddya kyns ydhyn dhe dhehweles dhyworth Amerika Soth rag seson dinethyans.

An RSPB a leveris bos an rathes ‘neuvyoryon pur skentel’, ha krysi y neuvsons dhe’n enys a enesow y’ga herghyn.

Yn 2013, rathes a veu removys a Agenys hag Agenys Geow.

Bagas a vodhegyon re selyas tylleryow treustrum war An Voth, rag may finwetthons aga dregyn.

*

Yth esowgh hwi ow koslowes orth ‘An Nowodhow’ war BBC Radyo Kernow. An dowlen an seythen ma a veu skrifys gans Julia Wass, ha genev vy, Duncan McIntosh. Bys dy’Sul nessa, nos da dhywgh hwi oll.