Main content
An Litir Bheag 696
Tha Ruairidh MacIlleathain air ais le Litir Bheag na seachdain sa. Litir àireamh 696.
Last on
Sun 16 Sep 201810:30
BBC Radio nan Gàidheal
![]()
Corresponding Litir
Litir do Luchd-ionnsachaidh 1000
Clip
![]()
An Litir Bheag 696
Duration: 03:26
An Litir Bheag 696
Halo a-rithist, a chàirdean. Tha an Litir mhòr – Litir do Luchd-ionnsachaidh – air clach-mhìle a ruigsinn. Thòisich i ann an naoi ceud deug, naochad ʼs a naoi (1999), còrr is naoi bliadhn’ deug air ais. Tha am mìleamh tè a’ nochdadh an t-seachdain seo.
Tha am facal againn airson a dheich uiread de cheud inntinneach, nach eil? Mìle – coltach ris an fhacal ann an Cuimris, Fraingis, Laideann ... Tha dùil gun tàinig e bhon Laidinn. Ma choimheadas sibh air an fhacal mìle ann am faclair Gàidhlig, gheibh sibh dà chiall air – thousand agus mile. Chan e co-thuiteamas a tha sin.
Bha mìle aig na saighdearan Ròmanach – mille passus – mìle ceum. Ge-tà, cha bhiodh e co-ionnan fad na h-ùine. Nuair a bha na saighdearan sgìth, cha robh na ceumannan aca cho fada. Chruthaich an seanalair Ròmanach Agrippa slat-tomhais choitcheann. Bha an troigh Ròmanach stèidhichte air fad cas Agrippa fhèin. Agus bha còig troighean ann an ceum no passus.
Bha mìle – mar thomhas astair – aig iomadh dùthaich is cultar, stèidhichte air mìle nan Ròmanach. Ach bha i diofraichte ann an diofar àiteachan. Bha mìle Albannach na b’ fhaide na mìle Shasannach. Dh’fhalbh a’ mhìle Albannach nuair a thàinig Alba is Sasainn còmhla anns an aonadh. Tha mìle-mara eadar-dhealaichte oir bha sin o thùs stèidhichte air earrann de chearcall-thomhas na Talmhainn.
Chan eil e soilleir cò às a thàinig am facal thousand. ʼS dòcha gun robh e a’ ciallachadh ‘grunn cheudan’. Bha e anns an t-Seann Bheurla mar þúsend. Tha facal coltach anns na cànanan Gearmanach. Ma thèid sibh a Nirribhidh, cluinnidh sibh daoine ag ràdh tusen takk. Tha sin co-ionann ri ‘mìle taing’ ann an Gàidhlig.
Thuirt mi gur ann bhon Laidinn a thàinig ar facal fhèin. Ach a bheil sin fìor anns a h-uile h-àite? Tha cuimhne agam air turas a chaidh mi a chèilidh air bodach ann an Dùthaich MhicAoidh. Bha sinn a’ bruidhinn ann an Gàidhlig air caoraich. Chleachd esan am facal sùstan airson mìle. ʼS iongantach mura tàinig sùstan bhon t-Seann Lochlannais. Bha e clàraichte cuideachd ann an Gàidhlig Ghallaibh.
Co-dhiù, tha an t-àm agam falbh. Mìle beannachd leibh.
Tha am facal againn airson a dheich uiread de cheud inntinneach, nach eil? Mìle – coltach ris an fhacal ann an Cuimris, Fraingis, Laideann ... Tha dùil gun tàinig e bhon Laidinn. Ma choimheadas sibh air an fhacal mìle ann am faclair Gàidhlig, gheibh sibh dà chiall air – thousand agus mile. Chan e co-thuiteamas a tha sin.
Bha mìle aig na saighdearan Ròmanach – mille passus – mìle ceum. Ge-tà, cha bhiodh e co-ionnan fad na h-ùine. Nuair a bha na saighdearan sgìth, cha robh na ceumannan aca cho fada. Chruthaich an seanalair Ròmanach Agrippa slat-tomhais choitcheann. Bha an troigh Ròmanach stèidhichte air fad cas Agrippa fhèin. Agus bha còig troighean ann an ceum no passus.
Bha mìle – mar thomhas astair – aig iomadh dùthaich is cultar, stèidhichte air mìle nan Ròmanach. Ach bha i diofraichte ann an diofar àiteachan. Bha mìle Albannach na b’ fhaide na mìle Shasannach. Dh’fhalbh a’ mhìle Albannach nuair a thàinig Alba is Sasainn còmhla anns an aonadh. Tha mìle-mara eadar-dhealaichte oir bha sin o thùs stèidhichte air earrann de chearcall-thomhas na Talmhainn.
Chan eil e soilleir cò às a thàinig am facal thousand. ʼS dòcha gun robh e a’ ciallachadh ‘grunn cheudan’. Bha e anns an t-Seann Bheurla mar þúsend. Tha facal coltach anns na cànanan Gearmanach. Ma thèid sibh a Nirribhidh, cluinnidh sibh daoine ag ràdh tusen takk. Tha sin co-ionann ri ‘mìle taing’ ann an Gàidhlig.
Thuirt mi gur ann bhon Laidinn a thàinig ar facal fhèin. Ach a bheil sin fìor anns a h-uile h-àite? Tha cuimhne agam air turas a chaidh mi a chèilidh air bodach ann an Dùthaich MhicAoidh. Bha sinn a’ bruidhinn ann an Gàidhlig air caoraich. Chleachd esan am facal sùstan airson mìle. ʼS iongantach mura tàinig sùstan bhon t-Seann Lochlannais. Bha e clàraichte cuideachd ann an Gàidhlig Ghallaibh.
Co-dhiù, tha an t-àm agam falbh. Mìle beannachd leibh.
The Little Letter 696
Hello, again, friends. The ‘big’ Litir – Litir do Luchd-ionnsachaidh – has reached a milestone. It started in 1999, more than nineteen years ago. The thousandth one appears this week.
Our word for ten hundreds is interesting, isn’t it? Mìle – like the word in Welsh, French, Latin ... It’s thought it came from Latin. If you look [up] the word mìle in a Gaelic dictionary, you’ll find two meanings for it – thousand and mile. That’s not a coincidence.
The Roman soldiers had a mile – mille passus – a thousand paces. However, it wouldn’t always be the same. When the soldiers were tired, their paces weren’t so long. The Roman general Agrippa created a standard measure. The Roman foot was based on the length of Agrippa’s own foot. And there were five feet in a pace.
Many countries and cultures had a mile – as a measure of distance – based on the Roman mile. But it was different in different places. A Scottish mile was longer than an English mile. The Scottish mile disappeared when Scotland and England came together in the union. A nautical mile is different because that was originally based on a section of the Earth’s circumference.
It’s not clear where the word thousand came from. Perhaps it meant ‘a few hundred’. It was in Old English as þúsend. There is a similar word in the Germanic languages. If you go to Norway, you’ll hear people say tusen takk. That’s equivalent to ‘mìle taing’ in Gaelic.
I said that it was from Latin that our own word came. But is that true in every place? I remember a time I went to visit an old man in the Mackay Country [North Sutherland]. We were speaking in Gaelic about sheep. He used the word sùstan for a thousand. I reckon sùstan came from Old Norse. It was also recorded in Caithness Gaelic.
Anyway, it’s time for me to go. A thousand farewells.
Our word for ten hundreds is interesting, isn’t it? Mìle – like the word in Welsh, French, Latin ... It’s thought it came from Latin. If you look [up] the word mìle in a Gaelic dictionary, you’ll find two meanings for it – thousand and mile. That’s not a coincidence.
The Roman soldiers had a mile – mille passus – a thousand paces. However, it wouldn’t always be the same. When the soldiers were tired, their paces weren’t so long. The Roman general Agrippa created a standard measure. The Roman foot was based on the length of Agrippa’s own foot. And there were five feet in a pace.
Many countries and cultures had a mile – as a measure of distance – based on the Roman mile. But it was different in different places. A Scottish mile was longer than an English mile. The Scottish mile disappeared when Scotland and England came together in the union. A nautical mile is different because that was originally based on a section of the Earth’s circumference.
It’s not clear where the word thousand came from. Perhaps it meant ‘a few hundred’. It was in Old English as þúsend. There is a similar word in the Germanic languages. If you go to Norway, you’ll hear people say tusen takk. That’s equivalent to ‘mìle taing’ in Gaelic.
I said that it was from Latin that our own word came. But is that true in every place? I remember a time I went to visit an old man in the Mackay Country [North Sutherland]. We were speaking in Gaelic about sheep. He used the word sùstan for a thousand. I reckon sùstan came from Old Norse. It was also recorded in Caithness Gaelic.
Anyway, it’s time for me to go. A thousand farewells.
Broadcast
- Sun 16 Sep 201810:30BBC Radio nan Gàidheal
Podcast
![]()
An Litir Bheag
Litirichean do luchd-ionnsachaidh ura. Letters in Gaelic for beginners.






